नचिकेताः, काम्येषु रम्येषु च सुखेषु विचिन्त्य, तानि सर्वाणि त्यक्तवान्। धनस्य शृङ्खलां, यत्र बहवः जनाः निमग्नाः सन्ति, त्वं प्रविष्टवान् नासि। विद्या च अविद्या च, अत्यन्तं पृथक्, विरोधिनी, विपथगामिनी च इति प्रसिद्धम्। नचिकेताः, त्वां ज्ञानकामिनं पश्यामि; बहवः कामाः त्वां न मोहयन्ति। अज्ञानमध्ये स्थिताः, स्वं पण्डिताः मन्यन्ते, मूढाः जनाः अन्धैः अन्धानिव नीयमानाः भ्रमन्ति। बालाः, प्रमादिनः, धनमोहिताः, परलोकं न पश्यन्ति; ‘एष एव लोकः, अन्यः नास्ति’ इति मन्यमानाः, पुनः पुनः मम वशं आगच्छन्ति। सः, यः बहुभिः अपि दुष्प्राप्यः; बहवः शृण्वन्ति, न जानन्ति। अद्भुतः वक्ता, कुशलः श्रोता; अद्भुतः ज्ञाता, कुशलात् उपदिष्टः। अधमेन उपदिश्यमानं, बहुधा चिन्त्यमानं अपि, एषः दुष्प्राप्यः। अन्येन उपदिष्टः एव मार्गः अस्ति; अतीव सूक्ष्मः, तर्कात् परः, अणोः अणीयान्। एषा बुद्धिः तर्केण न लभ्यते; अन्येन उपदिष्टा, यः तत्त्वतः विवेकी, प्रियः। त्वं ताम् प्राप्तवान्, सत्यनिष्ठः असि; नचिकेतः, त्वदृशः प्रश्नकर्ता अस्माकं स्यात्। अहं जानामि, धनं नित्यं नास्ति; अनित्येन नित्यं न लभ्यते। अतः, नचिकेतः, त्वया अनित्येन स्थापितं अग्निं, अहं नित्यं प्राप्तवान्। कामस्य प्राप्तिं, लोकस्य प्रतिष्ठां, कर्मणां अनन्तत्वं, निर्भयस्य पारं, महतीं स्तुतिं, समृद्धेः प्रतिष्ठां च दृष्ट्वा, त्वं दृढः, नचिकेतः, तानि सर्वाणि त्यक्तवान्। सः देवः, दुष्प्राप्यः, गुहायां गूढः, गम्भीरः, प्राचीनः, अधोदिशः स्थितः; आत्मशुद्ध्या प्राप्तः, ज्ञात्वा, धीरः सुखदुःखं त्यजति। एतत् श्रुत्वा, सम्यक् अवगम्य, मृत्युः, एतत् सूक्ष्मं तत्वं विवेच्य, प्राप्त्वा, यथार्हं प्राप्य, हर्षं लभते। नचिकेतस्य गृहं खुलं इति मन्ये। धर्मात् पृथक्, अधर्मात् पृथक्, कृतात् अकृतात् पृथक्, भूतात् भविष्यत् पृथक्—यत् तत्र पश्यसि, तद् उद्घोषय। यत् सर्वे वेदाः वदन्ति, यत् सर्वे तपांसि अभ्युद्गच्छन्ति, यत् कामयन्तः ब्रह्मचर्यं चरन्ति—तत् तव संक्षेपेण वक्ष्यामि—ओम् इति। एषः अक्षरः एव ब्रह्म; एषः अक्षरः एव परमम्। एतत् ज्ञात्वा, यद् इच्छेत्, तत् लभते। एषः उत्तमः आधारः; एषः परमः आधारः। एतं आधारं ज्ञात्वा, ब्रह्मलोकं प्राप्य, पूज्यः भवति। धीरः न जायते, न म्रियते; न कस्यचित् आगतः, न कस्यचित् उत्पन्नः। अजः, नित्यः, शाश्वतः, पुरातनः; शरीरस्य विनाशे सः न विनश्यति। यः हन्ता इति मन्यते, यः हन्यते इति मन्यते, उभौ न जानन्ति; सः न हन्ति, न हन्यते। अणोः अणीयान्, महतः महीयान्, आत्मा जीवगुहायां गूढः। कामरहितः, इन्द्रियशान्त्या, आत्मनः महिमानं पश्यति, शोकरहितः। उपविष्टः, दूरं याति; शयानः, सर्वत्र गच्छति। अयं देवः, सुखदुःखरहितः, मम अन्यः कः जान्यात्? शरीराणां मध्ये अशरीरः, अस्थिराणां मध्ये स्थिरः, महत् सर्वव्यापि आत्मा विचार्य, धीरः न शोचति। आत्मा न उपदेशेन, न बुद्ध्या, न बहुश्रुत्या लभ्यते; यं आत्मा वृत्य, तस्य आत्मा स्वं रूपं दर्शयति। दुष्टाचारिणा, अशान्तेन, अयुक्तेन, अप्रशान्तचित्तेन, एषः ज्ञानात् न लभ्यते। यस्य ब्रह्म क्षत्रं च आहारः, मृत्युः च उपसेचनम्—कः जान्यात्, सः कुत्र अस्ति? सत्कर्मलोके सत्यं पिबन्तः, परमगुहायां प्रविश्य, ब्रह्मविदः, पञ्चाग्निनः, त्रिनचिकेतः यज्ञिनः, छायाच्छायं इति वदन्ति। यत् ब्रह्म, अपरः, उत्तमः, ज्ञानिनां सेतु, निर्भयपारं गन्तुम् इच्छन्ति—नचिकेतः, तत् प्राप्तुं शक्यम्। आत्मानं अश्वारूढं, शरीरं रथं, बुद्धिं सारथिं, मनः रश्मिं इति विद्धि। इन्द्रियाणि अश्वाः, विषयाः पन्थाः; आत्मा, मनः इन्द्रियैः संयुक्तः, भोक्ता इति विद्वांसः। यः अविवेकी, असंयतमनाः, तस्य इन्द्रियाणि अश्ववत् असंयताः। यः विवेकी, संयतमनाः, तस्य इन्द्रियाणि अश्ववत् संयताः। अविवेकी, अशुद्धमनाः, तं पदं न प्राप्नोति; पुनः संसारं प्रविशति। विवेकी, शुद्धमनाः, तं पदं प्राप्नोति, यत्र पुनर्जन्म नास्ति। विवेकी, यः बुद्धिं सारथिं, मनः रश्मिं, सः मार्गस्य अन्तं, विष्णोः परमं पदं प्राप्नोति। विषयाः इन्द्रियाणां पराः; मनः विषयात् परम्; बुद्धिः मनसः परम्; महात्मा बुद्धेः परम्। महात्मनः परं अव्यक्तम्; अव्यक्तात् पुरुषः परम्; पुरुषात् परं न किञ्चित्—एषः सीमः, एषः परमगति। एषः आत्मा सर्वेषु गूढः, न प्रकाशते; सूक्ष्मदर्शिभिः, सूक्ष्मबुद्धिभिः, सूक्ष्मदृष्टिभिः दृश्यते। वाचं मनसि, मनः विज्ञानं, विज्ञानं महात्मनि, महात्मानं शान्तात्मनि धीरः योजयेत्। उत्तिष्ठ, जाग्रत, प्राप्य वरान्, विजानात्; मार्गः तीक्ष्णः, रेजोरिव, दुस्तरः—इति विद्वांसः वदन्ति। यत् अनाहतम्, अस्पर्शम्, अरूपम्, अव्ययम्, रसहीनम्, नित्यं, गन्धहीनम्, अनादि, अनन्तम्, महतः परम्, स्थिरम्—तद् ज्ञात्वा, मृत्युमुखात् विमुक्तः भवति। नचिकेतस्य पुरातनं चरितं, मृत्युनाः उक्तं, श्रुत्वा, विद्वान् ब्रह्मलोके पूज्यः भवति। यः श्रद्धया ब्रह्मसंसदि वा श्राद्धकाले वा एतत् परमं रहस्यं प्रब्रूते, सः अनन्ताय योग्यः, अनन्ताय एव योग्यः।