ॐ। सर्वेभ्यः संरक्षणं प्राप्नुयाम। सर्वेभ्यः पोषणं प्राप्नुयाम। सह कर्म कर्तुं महाशक्तिमान्। अस्माकं अध्ययनं प्रगल्भं भविष्यति। आपसी द्वेषं न धारयेम। ॐ। ततः वजश्रवसः, पुरस्कारं इच्छन्, यः स्वसर्वं ददाति, एकं पुत्रं नचिकेतं जातं। यदा दानानि वितरन्ति, तदा तस्य बालस्य मनसि श्रद्धा प्रविष्टा, सः चिन्तयति। "यः जलरहिताः, घासं खादिताः, दुग्धं ददाति, अशक्ताः च, ताः लोकाः दुःखदाः सन्ति; यः तान् ददाति, सः तेषां गच्छति।" नचिकेतः पितरं पृष्टवान्, "कस्य दास्यामि?" तृतीयकं च पृष्टवान्। पिता उत्तरति, "त्वां मृत्युं ददामि।" "अहं बृहतम्, मध्यस्थः च; किमर्थं मम पितुः अद्य मया सह कार्यं करोति?" "यः पुराणाः क्रियाम् अचिन्तयन्ति, तेषां चित्तं निरीक्ष्य, यथा अनन्ताः जनाः पुनर्जन्तुं प्राप्नुवन्ति; यथा अन्नं, मनुष्याः परिपक्वाः सन्ति।" "वैश्वानरः अग्निः गृहाणि गच्छति, ब्राह्मणः यथा मेहमानः। तं शान्तिं कुर्वन्ति। वैवास्वताय जलं गच्छ।" "किमर्थं, हे ब्राह्मण, त्रिषु रात्रिषु मम गृहे अनाहारं स्थितः? तेभ्यः प्रणामः, हे ब्राह्मण। मम कल्याणं भवतु। एषः तव त्रयं वरं याचामि।" "हे मृत्यु, मम पिता गौतमः मनश्च शान्तः, दयालुः, मम प्रति क्रोधरहितः भवतु। त्वं मे मुक्तं द्रक्ष्यसि, चित्तं च सन्तोषं प्राप्नुयाम। एषः प्रथमः वरः।" "यथा पूर्वं, औद्वालकिः आरुणिः, मम पिता यथा आसीत्, शान्तः, सुखदर्शनेन निद्रां प्राप्य, क्रोधात् मुक्तः, त्वां दृष्ट्वा, मृत्युजालात् मुक्तः।" "स्वर्गे न किञ्चिद् भयम् अस्ति। तत्र न त्वं, न वृद्धिः। तृष्णां च दुःखं च पारं गत्वा, स्वर्गे सुखं प्राप्नोति।" "हे मृत्यु, स्वर्गं गच्छन्ति अग्निं मां शिक्षय। तं ज्ञातुं इच्छामि, यः श्रद्धां धारयति। स्वर्गे अमरत्वं प्राप्नोति। एषः द्वितीयः वरः।" "श्रवयामि, नचिकेत, स्वर्गं गच्छन्ति अग्निं ज्ञातुं। अनन्तलोकानां प्राप्यते, तस्य आधारं ज्ञातुं। एषः गूढः गुहायां स्थितः।" "तस्मिन् अग्नौ जगतां उत्पत्तिः, कति ईटाः, कः प्रकारः च ज्ञातव्यम्। नचिकेतः च तद्विधिना पुनः प्रतिवदति। ततो मृत्युः सन्तुष्टः पुनः तस्मै वदति।" "महात्मा, सन्तुष्टः, तस्मै वदति, 'अद्य तव अन्यं वरं दास्यामि। एषः अग्निः तव नाम धारयिष्यति। एषः अनेकरूपः चेन।'" "यः त्रयः नचिकेताग्निं करोति, यः त्रिविधं यज्ञं करोति, सः जन्म-मृत्युः पारं गच्छति। यः ब्रह्मजनितं दिव्यं ज्ञात्वा, प्रशंस्यं, परमशान्तिं प्राप्नोति।" "यः त्रीणि नचिकेताग्निं ज्ञात्वा, यः तद्विधिना नचिकेतं स्थापयति, सः मृत्युं बन्धनानि दूरं करोति, दुःखात् मुक्तः, स्वर्गे सुखं प्राप्नोति।" "एषः तव नचिकेताग्निः, यः स्वर्गं गच्छन्ति, यः द्वितीयं वरं याचितवान्। जनाः एषां अग्निं तव इति कथिष्यन्ति। नचिकेत, तव तृतीयं वरं याच।" "मनुष्येषु एषः संशयः अस्ति, यः गच्छति। किञ्च तु 'सः अस्ति,' 'नास्ति' च। एषां ज्ञानं तव शिक्षय, एषः तृतीयः वरः याचामि।" "देवेषु अपि, एषः विषयः पूर्वं विवादितः; एषः सूक्ष्मः नियमः न सहस्रं ज्ञायते। अन्यं वरं याच, नचिकेत, एषां प्रार्थनां त्यज।" "देवेषु अपि, एषः विवादितः; त्वं, हे मृत्यु, कथयति, न सहस्रं ज्ञायते। तव समानः शिक्षकः अन्यत्र न लभ्यते; अन्यं वरं एषः न तुल्यः।" "पुत्रान् च पौत्रान् यः शतं वर्षाणि जीवेत्, अनेकं पशून्, गजाः, स्वर्णं, अश्वान् याच। पृथिव्यां विशालं क्षेत्रं याच, तव इच्छितं जित्वा, यथेष्टं जीवनं याच।" "यदि त्वं अन्यं वरं एषः तुल्यं मन्यसे, धनं दीर्घजीवितं याच। महान् देशस्य अधिपः भव, नचिकेत; अहं सर्वेषां इच्छां तव दास्यामि।" "यः इच्छां प्राप्नुति, तस्य मनुष्याणां यः कठिनं प्राप्यते, तानि सर्वाणि याच। एषां सौन्दर्यं च रथाः च वाद्यं च; एषां न प्राप्यते मनुष्यैः। तस्मिन् दत्तं तु सुखं भोग, नचिकेत, मृत्युः न पृच्छ।" "यः सर्वं मर्त्यं कल्याणं प्राप्यते; एषः चेष्टः सर्वाणि इन्द्रियाणां बलं उपभोगयति। यः जीवनं क्षणिकं; तव रथाः, तव नृत्यं च गीतं च।" "मनुष्यः धनं न तृप्तः। यदि त्वं तं दृष्ट्वा, धनं प्राप्नुयाम। यदि त्वं दीर्घजीवितं मन्यसे, तव वरः एकः एव।" "अविनाशीं, अमरं, क्षयशीलं, क्षयशीलं च ज्ञात्वा, नचिकेत, यः क्षयशीलं वस्त्रं धारयति, तस्य जीवनं दीर्घं कः सुखं प्राप्नोति?" "यः यः विषयः संशयः अस्ति, हे मृत्यु, यः महत् विषयः भविष्यति, तं शिक्षय। एषः वरः, यः गूढः च गूढः, नचिकेत याचति; अन्यं वरं न याचति।" "एकं वस्तु अस्ति यः शुभः, अन्यं वस्तु अस्ति यः प्रियः; ते द्वयं मनुष्यं प्रति भिन्नं हेतुः। तेषां मध्ये, यः शुभं याचते, सः कल्याणं प्राप्नोति; यः प्रियं याचते, सः लक्ष्यं त्यजति।" "उभयं शुभं च प्रियं च मनुष्यं प्रति आगच्छन्ति; बुद्धिमानः, तेषां परिक्षणं कृत्वा, भेदं करोति। बुद्धिमानः शुभं प्रियात् अधिकं याचते; मूढः प्रियं याचते लाभं च रक्षणं च।" "त्वं, नचिकेत, आकर्षकानां च सुखानां च विचार्य, तानि त्यक्तवान्। त्वं धनस्य च जालं न प्राप्यते, यत्र बहवः जनाः पतन्ति।" "दूरं, प्रतिकूलं च, अज्ञानं च ज्ञानं च, यथा ज्ञायते। अहं तं, नचिकेत, ज्ञानं इच्छन्तं मन्ये; अनेकं इच्छां त्वं न प्राप्यते।" "अज्ञानं मध्ये वसन्तः, स्वयं ज्ञानी च विद्वांसः, भ्रमन्ति, यथा अन्धः अन्धं पथयन्ति।" "परलोकः बालानां दृष्टिपातं न दृश्यते, सम्पत्ति-भ्रान्तः। 'एषः लोकः एव अस्ति, अन्यः न अस्ति,' इति मन्यन्ति, पुनः पुनः मम नियन्त्रणं प्राप्नुवन्ति।" "सः न सहस्रं ज्ञातः, बहवः ज्ञातुं, किंतु न जानन्ति। अद्भुतः वक्ता, कौशलयुक्तः श्रोता; अद्भुतः ज्ञाता, कौशलयुक्तेन शिक्षितः।" "एषः न सहस्रं ज्ञायते, यः अधमः वक्ता, यद्यपि अनेकं दृष्टिपातं। अन्यत्र गच्छन्ति, यः शिक्षितः भिन्नः; एषः सूक्ष्मः सूक्ष्मतरः, तर्कात् परे, लघुतमं माप्यते।" "एषः बोधः तर्केण न प्राप्यते; शिक्षितः अन्येन, यः सच्चिदानन्दः; त्वं तं प्राप्यते, सत्ये स्थिरः; यः प्रश्नकर्ता यथा तव, ओ नचिकेत।" "अहं जानामि यः सम्पत्ति: अनित्यः; यः शाश्वतं न प्राप्यते। तस्मात्, ओ नचिकेत, यः अग्निः त्वं स्थापनं अनित्येन प्राप्यते, अहं शाश्वतं प्राप्नोति।" "इच्छां प्राप्यते, जगतां आधारं, यज्ञस्य अनन्तता, निर्भयं च, महान् प्रशंसा च, समृद्धिः च, स्थिरः, त्वं, ओ नचिकेत, तानि त्यक्तवान्।" "सः दिव्यः, दृष्टुं कठिनः, गूढः, गूढगुहायां स्थितः, प्राचीनः—आत्मनिष्ठायाः साधनं प्राप्यते, ज्ञानी, ज्ञात्वा, हर्षं दुःखं च त्यजति।