ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਯੋਨਿਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਯ ਦੇਹਿਨਃ । ਸ੍ਥਾਣੁਮਨ੍ਯੇऽਨੁਸਂਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਕਰ੍ਮ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍

ਕੁਝ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਡੋਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯ ਏष ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਕਾਮਂ ਕਾਮਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਰ੍ਮਿਮਾਣਃ । ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦੇਵਾਮृਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕਾਃ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਉਹ ਜੋ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਛਾ ਉੱਪਰ ਇੱਛਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮਰ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥੈਕੋ ਭੁਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਭੂਵ । ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਹਿਸ਼੍ਚ

ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਵਾਯੁਰ੍ਯਥੈਕੋ ਭੁਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਭੂਵ । ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਹਿਸ਼੍ਚ

ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਹਵਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯੋ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੈਰ੍ਬਾਹ੍ਯਦੋषੈਃ । ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਲੋਕਦੁਃਖੇਨ ਬਾਹ੍ਯਃ

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਏਕੋ ਵਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਏਕਂ ਰੂਪਂ ਬਹੁਧਾ ਯਃ ਕਰੋਤਿ । ਤਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯੇऽਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ਤੇषਾਂ ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਨੇਤਰੇषਾਮ੍

ਇਕ ਹੀ ਸਰਤਾਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਨਿਤ੍ਯੋऽਨਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚੇਤਨਸ਼੍ਚੇਤਨਾਨਾਮ੍ ਏਕੋ ਬਹੂਨਾਂ ਯੋ ਵਿਦਧਾਤਿ ਕਾਮਾਨ੍ । ਤਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯੇऽਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਨੇਤਰੇषਾਮ੍

ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਵੰਤਾਂ ਵਿਚ, ਚੇਤਨ, ਚੇਤਨਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਜੋ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਤਦੇਤਦਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇऽਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍ । ਕਥਂ ਨੁ ਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਂ ਕਿਮੁ ਭਾਤਿ ਵਿਭਾਤਿ ਵਾ

ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਵਿਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ? ਕੀ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

ਨ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਾਤਿ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਂ ਨੇਮਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਭਾਨ੍ਤਿ ਕੁਤੋऽਯਮਗ੍ਨਿਃ । ਤਮੇਵ ਭਾਨ੍ਤਮਨੁਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਭਾਤਿ

ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਬਿਜਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ? ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੂਲੋऽਵਾਕ੍ਸ਼ਾਖ ਏषੋऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦੇਵਾਮृਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕਾਃ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਇਸ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਡਾਢੀਆਂ ਹੇਠਾਂ, ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮਰ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਦਿਦਂ ਕਿਂ ਚ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣ ਏਜਤਿ ਨਿਃਸृਤਮ੍ । ਮਹਦ੍ਭਯਂ ਵਜ੍ਰਮੁਦ੍ਯਤਂ ਯ ਏਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਚਲਾਏ ਹੋਏ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ, ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਯਾਦਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਪਤਿ ਭਯਾਤ੍ਤਪਤਿ ਸੂਰ੍ਯਃ । ਭਯਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਧਾਵਤਿ ਪਞ੍ਚਮਃ

ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਵਾਯੂ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮੌਤ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਚੇਦਸ਼ਕਦ੍ਬੋਦ੍ਧੁਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਸਃ । ਤਤਃ ਸਰ੍ਗੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ

ਜੇ ਇੱਥੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੁਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਲੈਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾऽऽਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਥਾऽऽਤ੍ਮਨਿ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਥਾ ਪਿਤृਲੋਕੇ । ਯਥਾऽਪ੍ਸੁ ਪਰੀਵ ਦਦृਸ਼ੇ ਤਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਲੋਕੇ ਛਾਯਾਤਪਯੋਰਿਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ

ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿਚ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵਿਚ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿਚ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਵਿਚ; ਤੇ ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ ਵਾਂਗ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿਚ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਮੁਦਯਾਸ੍ਤਮਯੌ ਚ ਯਤ੍ । ਪृਥਗੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ

ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹਾਲਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਗਣਾ ਤੇ ਮਿਟਣਾ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪਤੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧਵਾਨ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਮਨੋ ਮਨਸਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਧਿ ਮਹਾਨਾਤ੍ਮਾ ਮਹਤੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਬੁਧੀ ਹੈ, ਬੁਧੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਪਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਵ੍ਯਾਪਕੋऽਲਿਙ੍ਗ ਏਵ ਚ । ਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰਮृਤਤ੍ਵਂ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ

ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸਂਦृਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਰੂਪਮਸ੍ਯ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨੈਨਮ੍ । ਹृਦਾ ਮਨੀषਾ ਮਨਸਾऽਭਿਕ੍ਲृਪ੍ਤੋ ਯ ਏਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਦਿਲ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਦਾ ਪਞ੍ਚਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਮਨਸਾ ਸਹ । ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਨ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ ਤਾਮਾਹੁਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੇ ਅਤੇ ਮਨ ਇਕੱਠੇ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਂ ਯੋਗਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਰਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਧਾਰਣਾਮ੍ । ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਯੋਗੋ ਹਿ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯੌ

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨੂਖ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਇਥੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨੈਵ ਵਾਚਾ ਨ ਮਨਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਥਂ ਤਦੁਪਲਭ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਅੱਖ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। 'ਉਹ ਹੈ' ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵੋਪਲਬ੍ਧਵ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵੇਨ ਚੋਭਯੋਃ । ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵੋਪਲਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ, 'ਉਹ ਹੈ' ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ 'ਉਹ ਹੈ' ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਮਾ ਯੇऽਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਅਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋऽਮृਤੋ ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ

ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਰੂਪ ਕਾਮ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਹੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹृਦਯਸ੍ਯੇਹ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ । ਅਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋऽਮृਤੋ ਭਵਤ੍ਯੇਤਾਵਦ੍ਧ੍ਯਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍

ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਇਥੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤਂ ਚੈਕਾ ਚ ਹृਦਯਸ੍ਯ ਨਾਡ੍ਯ- ਸ੍ਤਾਸਾਂ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਭਿਨਿਃਸृਤੈਕਾ । ਤਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਯਨ੍ਨਮृਤਤ੍ਵਮੇਤਿ ਵਿष੍ਵਙ੍ਙਨ੍ਯਾ ਉਤ੍ਕ੍ਰਮਣੇ ਭਵਨ੍ਤਿ

ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਨੂਖ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਨਾਡੀਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸਦਾ ਜਨਾਨਾਂ ਹृਦਯੇ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟਃ । ਤਂ ਸ੍ਵਾਚ੍ਛਰੀਰਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਹੇਨ੍ਮੁਞ੍ਜਾਦਿਵੇषੀਕਾਂ ਧੈਰ੍ਯੇਣ । ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮਮृਤਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮਮृਤਮਿਤਿ

ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਆਤਮਕ ਪੁਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂੰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੱਢੋ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ ਜਾਣੋ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ ਜਾਣੋ।

ਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਨਚਿਕੇਤੋऽਥ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਮੇਤਾਂ ਯੋਗਵਿਧਿਂ ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਰਜੋऽਭੂਦ੍ਵਿਮृਤ੍ਯੁ- ਰਨ੍ਯੋऽਪ੍ਯੇਵਂ ਯੋ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮੇਵ

ਮੌਤ ਨੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਯੋਗ ਦਾ ਢੰਗ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਚਿਕੇਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਹ ਨਾਵਵਤੁ । ਸਹ ਨੌ ਭੁਨਕ੍ਤੁ । ਸਹ ਵੀਰ੍ਯਂ ਕਰਵਾਵਹੈ । ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਵਧੀਤਮਸ੍ਤੁ ਮਾ ਵਿਦ੍ਵਿषਾਵਹੈ

ਉਹ ਸਾਡੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ; ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੀਏ; ਸਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਫਲ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਕਰੀਏ।