ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਪਰਾਚਃ ਕਾਮਾਨਨੁਯਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾ- ਸ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਤਤਸ੍ਯ ਪਾਸ਼ਮ੍ । ਅਥ ਧੀਰਾ ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵਮਧ੍ਰੁਵੇष੍ਵਿਹ ਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ

ਬੱਚੇ ਬਾਹਰਲੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ।

ਯੇਨ ਰੂਪਂ ਰਸਂ ਗਨ੍ਧਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਁਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਨ੍ । ਏਤੇਨੈਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ, ਸਵਾਦ, ਸੁਗੰਧ, ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਂ ਜਾਗਰਿਤਾਨ੍ਤਂ ਚੋਭੌ ਯੇਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਵਿਭੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ

ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਯ ਇਮਂ ਮਧ੍ਵਦਂ ਵੇਦ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜੀਵਮਨ੍ਤਿਕਾਤ੍ । ਈਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਤਤੋ ਵਿਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੋ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਮਿੱਠੇ ਦਾ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਸੋ ਜਾਤਮਦ੍ਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮਜਾਯਤ । ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਯੋ ਭੂਤੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਾ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਸਂਭਵਤ੍ਯਦਿਤਿਰ੍ਦੇਵਤਾਮਯੀ । ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਂ ਯਾ ਭੂਤੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਦਿਤੀ ਦੇਵੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਅਰਣ੍ਯੋਰ੍ਨਿਹਿਤੋ ਜਾਤਵੇਦਾ ਗਰ੍ਭ ਇਵ ਸੁਭृਤੋ ਗਰ੍ਭਿਣੀਭਿਃ । ਦਿਵੇ ਦਿਵੇ ਈਡ੍ਯੋ ਜਾਗृਵਦ੍ਭਿਰ੍ਹਵਿष੍ਮਦ੍ਭਿਰ੍ਮਨੁष੍ਯੇਭਿਰਗ੍ਨਿਃ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਤਵੇਦ, ਗਰਭ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਤਸ਼੍ਚੋਦੇਤਿ ਸੂਰ੍ਯੋऽਸ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਂ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇऽਰ੍ਪਿਤਾਸ੍ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਦੇਵੇਹ ਤਦਮੁਤ੍ਰ ਯਦਮੁਤ੍ਰ ਤਦਨ੍ਵਿਹ । ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯ ਇਹ ਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜੋ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨਸੈਵੇਦਮਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਨਾਨਾऽਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਨ । ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਇਹ ਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਧ੍ਯ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਈਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਤਤੋ ਵਿਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਿਵਾਧੂਮਕਃ । ਈਸ਼ਾਨੋ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਾਦ੍ਯ ਸ ਉ ਸ਼੍ਵਃ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੋਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਥੋਦਕਂ ਦੁਰ੍ਗੇ ਵृष੍ਟਂ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਵਿਧਾਵਤਿ । ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਪृਥਕ੍ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਨੇਵਾਨੁਵਿਧਾਵਤਿ

ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਕਰਤੱਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਯਥੋਦਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਸਿਕ੍ਤਂ ਤਾਦृਗੇਵ ਭਵਤਿ । ਏਵਂ ਮੁਨੇਰ੍ਵਿਜਾਨਤ ਆਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਗੌਤਮ

ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਗੌਤਮ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਮੇਕਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਰਮਜਸ੍ਯਾਵਕ੍ਰਚੇਤਸਃ । ਅਨੁष੍ਠਾਯ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਗਿਆਰਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਵਕਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਹਁਸਃ ਸ਼ੁਚਿषਦ੍ਵਸੁਰਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸਦ੍- ਹੋਤਾ ਵੇਦਿषਦਤਿਥਿਰ੍ਦੁਰੋਣਸਤ੍ । ਨृषਦ੍ਵਰਸਦृਤਸਦ੍ਵ੍ਯੋਮਸਦ੍ ਅਬ੍ਜਾ ਗੋਜਾ ऋਤਜਾ ਅਦ੍ਰਿਜਾ ऋਤਂ ਬृਹਤ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੰਸ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਸੁ, ਵੇਦੀ 'ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੇ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—ਸੱਚ, ਵੱਡਾ।

ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣਮੁਨ੍ਨਯਤ੍ਯਪਾਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਸ੍ਯਤਿ । ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਮਨਮਾਸੀਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਉਪਾਸਤੇ

ਉਪਰਲੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੇ ਬੌਨੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਂਸਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ । ਦੇਹਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਨ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਨਾਪਾਨੇਨ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਜੀਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਇਤਰੇਣ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਾਵੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤੌ

ਕੋਈ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਂ ਹੇਠਲੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।

ਹਨ੍ਤ ਤ ਇਦਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗੁਹ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਯਥਾ ਚ ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਗੌਤਮ

ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਗੁਪਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਮੌਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।

ਯੋਨਿਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਯ ਦੇਹਿਨਃ । ਸ੍ਥਾਣੁਮਨ੍ਯੇऽਨੁਸਂਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਕਰ੍ਮ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍

ਕੁਝ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਡੋਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯ ਏष ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਕਾਮਂ ਕਾਮਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਰ੍ਮਿਮਾਣਃ । ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦੇਵਾਮृਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕਾਃ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਉਹ ਜੋ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਛਾ ਉੱਪਰ ਇੱਛਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮਰ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥੈਕੋ ਭੁਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਭੂਵ । ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਹਿਸ਼੍ਚ

ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਵਾਯੁਰ੍ਯਥੈਕੋ ਭੁਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਭੂਵ । ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪੋ ਬਹਿਸ਼੍ਚ

ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਹਵਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯੋ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੈਰ੍ਬਾਹ੍ਯਦੋषੈਃ । ਏਕਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਲੋਕਦੁਃਖੇਨ ਬਾਹ੍ਯਃ

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਏਕੋ ਵਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਏਕਂ ਰੂਪਂ ਬਹੁਧਾ ਯਃ ਕਰੋਤਿ । ਤਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯੇऽਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ਤੇषਾਂ ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਨੇਤਰੇषਾਮ੍

ਇਕ ਹੀ ਸਰਤਾਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਨਿਤ੍ਯੋऽਨਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚੇਤਨਸ਼੍ਚੇਤਨਾਨਾਮ੍ ਏਕੋ ਬਹੂਨਾਂ ਯੋ ਵਿਦਧਾਤਿ ਕਾਮਾਨ੍ । ਤਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯੇऽਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਨੇਤਰੇषਾਮ੍

ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਵੰਤਾਂ ਵਿਚ, ਚੇਤਨ, ਚੇਤਨਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਜੋ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਤਦੇਤਦਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇऽਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍ । ਕਥਂ ਨੁ ਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਂ ਕਿਮੁ ਭਾਤਿ ਵਿਭਾਤਿ ਵਾ

ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਵਿਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ? ਕੀ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

ਨ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਾਤਿ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਂ ਨੇਮਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਭਾਨ੍ਤਿ ਕੁਤੋऽਯਮਗ੍ਨਿਃ । ਤਮੇਵ ਭਾਨ੍ਤਮਨੁਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਭਾਤਿ

ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਬਿਜਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ? ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।