ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਰਥਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ਨਰਃ । ਸੋऽਧ੍ਵਨਃ ਪਾਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਰੱਸਾ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾ ਅਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਮਨਃ । ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨ੍ਪਰਃ

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਮਹਤਃ ਪਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ । ਪੁਰੁषਾਨ੍ਨ ਪਰਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾ [https://sa.wikisource.org/s/3gst ਕਾष੍ਠਾ] ਸਾ ਪਰਾ ਗਤਿਃ

ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।

ਏष ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਗੂਢੋऽऽਤ੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ

ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੁਖਮ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁਖਮ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾਙ੍ਮਨਸੀ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ ਮਹਤਿ ਨਿਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਿ

ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਬੋਲ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ।

ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਜਾਗ੍ਰਤ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ । ਕ੍ਸ਼ੁਰਸ੍ਯ ਧਾਰਾ ਨਿਸ਼ਿਤਾ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ ਦੁਰ੍ਗਂ ਪਥਸ੍ਤਤ੍ਕਵਯੋ ਵਦਨ੍ਤਿ

ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਝੋ; ਰਸਤਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ, ਕਲੇਸ਼ੀ ਤੇ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸ਼ਬ੍ਦਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਰੂਪਮਵ੍ਯਯਂ ਤਥਾऽਰਸਂ ਨਿਤ੍ਯਮਗਨ੍ਧਵਚ੍ਚ ਯਤ੍ । ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਂ ਮਹਤਃ ਪਰਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਚਾਯ੍ਯ ਤਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮੁਖਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਤ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ, ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ, ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਚਿਕੇਤਮੁਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਁ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮੇਧਾਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ

ਨਾਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਯ ਇਮਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸਦਿ । ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਵਾ ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤ ਇਤਿ

ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਪਤ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਞ੍ਚਿ ਖਾਨਿ ਵ੍ਯਤृਣਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂ- ਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਾਙ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ । ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧੀਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨਮੈਕ੍ਸ਼- ਦਾਵृਤ੍ਤਚਕ੍ਸ਼ੁਰਮृਤਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍

ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਚਃ ਕਾਮਾਨਨੁਯਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾ- ਸ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਤਤਸ੍ਯ ਪਾਸ਼ਮ੍ । ਅਥ ਧੀਰਾ ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵਮਧ੍ਰੁਵੇष੍ਵਿਹ ਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ

ਬੱਚੇ ਬਾਹਰਲੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ।

ਯੇਨ ਰੂਪਂ ਰਸਂ ਗਨ੍ਧਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਁਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਨ੍ । ਏਤੇਨੈਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ, ਸਵਾਦ, ਸੁਗੰਧ, ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਂ ਜਾਗਰਿਤਾਨ੍ਤਂ ਚੋਭੌ ਯੇਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਵਿਭੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ

ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਯ ਇਮਂ ਮਧ੍ਵਦਂ ਵੇਦ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜੀਵਮਨ੍ਤਿਕਾਤ੍ । ਈਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਤਤੋ ਵਿਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੋ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਮਿੱਠੇ ਦਾ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਸੋ ਜਾਤਮਦ੍ਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮਜਾਯਤ । ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਯੋ ਭੂਤੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਾ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਸਂਭਵਤ੍ਯਦਿਤਿਰ੍ਦੇਵਤਾਮਯੀ । ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਂ ਯਾ ਭੂਤੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਦਿਤੀ ਦੇਵੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਅਰਣ੍ਯੋਰ੍ਨਿਹਿਤੋ ਜਾਤਵੇਦਾ ਗਰ੍ਭ ਇਵ ਸੁਭृਤੋ ਗਰ੍ਭਿਣੀਭਿਃ । ਦਿਵੇ ਦਿਵੇ ਈਡ੍ਯੋ ਜਾਗृਵਦ੍ਭਿਰ੍ਹਵਿष੍ਮਦ੍ਭਿਰ੍ਮਨੁष੍ਯੇਭਿਰਗ੍ਨਿਃ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਤਵੇਦ, ਗਰਭ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਤਸ਼੍ਚੋਦੇਤਿ ਸੂਰ੍ਯੋऽਸ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਂ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇऽਰ੍ਪਿਤਾਸ੍ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਦੇਵੇਹ ਤਦਮੁਤ੍ਰ ਯਦਮੁਤ੍ਰ ਤਦਨ੍ਵਿਹ । ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯ ਇਹ ਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜੋ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨਸੈਵੇਦਮਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਨਾਨਾऽਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਨ । ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਇਹ ਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਧ੍ਯ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਈਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਤਤੋ ਵਿਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਿਵਾਧੂਮਕਃ । ਈਸ਼ਾਨੋ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਾਦ੍ਯ ਸ ਉ ਸ਼੍ਵਃ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੋਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਯਥੋਦਕਂ ਦੁਰ੍ਗੇ ਵृष੍ਟਂ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਵਿਧਾਵਤਿ । ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਪृਥਕ੍ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਨੇਵਾਨੁਵਿਧਾਵਤਿ

ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਕਰਤੱਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਯਥੋਦਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਸਿਕ੍ਤਂ ਤਾਦृਗੇਵ ਭਵਤਿ । ਏਵਂ ਮੁਨੇਰ੍ਵਿਜਾਨਤ ਆਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਗੌਤਮ

ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਗੌਤਮ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਮੇਕਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਰਮਜਸ੍ਯਾਵਕ੍ਰਚੇਤਸਃ । ਅਨੁष੍ਠਾਯ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਗਿਆਰਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਵਕਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਹਁਸਃ ਸ਼ੁਚਿषਦ੍ਵਸੁਰਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸਦ੍- ਹੋਤਾ ਵੇਦਿषਦਤਿਥਿਰ੍ਦੁਰੋਣਸਤ੍ । ਨृषਦ੍ਵਰਸਦृਤਸਦ੍ਵ੍ਯੋਮਸਦ੍ ਅਬ੍ਜਾ ਗੋਜਾ ऋਤਜਾ ਅਦ੍ਰਿਜਾ ऋਤਂ ਬृਹਤ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੰਸ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਸੁ, ਵੇਦੀ 'ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੇ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—ਸੱਚ, ਵੱਡਾ।

ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣਮੁਨ੍ਨਯਤ੍ਯਪਾਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਸ੍ਯਤਿ । ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਮਨਮਾਸੀਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਉਪਾਸਤੇ

ਉਪਰਲੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੇ ਬੌਨੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਂਸਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ । ਦੇਹਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।

ਨ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਨਾਪਾਨੇਨ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਜੀਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਇਤਰੇਣ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਾਵੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤੌ

ਕੋਈ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਂ ਹੇਠਲੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।