ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ । ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯਃ ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਁ ਸ੍ਵਾਮ੍
ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਿਰਤੋ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਾਸਮਾਹਿਤਃ । ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸੋ ਵਾऽਪਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੇਨੈਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਕਾਗਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਚ ਉਭੇ ਭਵਤ ਓਦਨਃ । ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਸੇਚਨਂ ਕ ਇਤ੍ਥਾ ਵੇਦ ਯਤ੍ਰ ਸਃ
ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖਾਣਾ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਉਸ ਲਈ ਸਵਾਦ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ऋਤਂ ਪਿਬਨ੍ਤੌ ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਪਰਮੇ ਪਰਾਰ੍ਧੇ । ਛਾਯਾਤਪੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨਯੋ ਯੇ ਚ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਾਃ
ਸਚਾਈ ਪੀ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਗ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਸੇਤੁਰੀਜਾਨਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਅਭਯਂ ਤਿਤੀਰ੍षਤਾਂ ਪਾਰਂ [https://puranastudy.000space.com/pur_index15/nachiketa.htm ਨਾਚਿਕੇਤਁ] ਸ਼ਕੇਮਹਿ
ਜੋ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ; ਨਾਚਿਕੇਤਾ, ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਪਾ ਸਕੀਏ।
ਆਤ੍ਮਾਨਁ ਰਥਿਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਰੀਰਁ ਰਥਮੇਵ ਤੁ । ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤੁ ਸਾਰਥਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਮੇਵ ਚ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਸਮਝੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਥ; ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਸਮਝੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹਯਾਨਾਹੁਰ੍ਵਿषਯਾਁ ਸ੍ਤੇषੁ ਗੋਚਰਾਨ੍ । ਆਤ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਦੁष੍ਟਾਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਕਾਬੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੇਕਾਬੂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਬੁਰੇ ਘੋੜੇ।
ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਸਦਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾऽਸ਼ੁਚਿਃ । ਨ ਸ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਣਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਸਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਸ ਤੁ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਯੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਰਥਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ਨਰਃ । ਸੋऽਧ੍ਵਨਃ ਪਾਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਰੱਸਾ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾ ਅਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਮਨਃ । ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨ੍ਪਰਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਮਹਤਃ ਪਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ । ਪੁਰੁषਾਨ੍ਨ ਪਰਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾ [https://sa.wikisource.org/s/3gst ਕਾष੍ਠਾ] ਸਾ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।
ਏष ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਗੂਢੋऽऽਤ੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੁਖਮ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁਖਮ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾਙ੍ਮਨਸੀ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ ਮਹਤਿ ਨਿਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਬੋਲ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਜਾਗ੍ਰਤ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ । ਕ੍ਸ਼ੁਰਸ੍ਯ ਧਾਰਾ ਨਿਸ਼ਿਤਾ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ ਦੁਰ੍ਗਂ ਪਥਸ੍ਤਤ੍ਕਵਯੋ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਝੋ; ਰਸਤਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ, ਕਲੇਸ਼ੀ ਤੇ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਬ੍ਦਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਰੂਪਮਵ੍ਯਯਂ ਤਥਾऽਰਸਂ ਨਿਤ੍ਯਮਗਨ੍ਧਵਚ੍ਚ ਯਤ੍ । ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਂ ਮਹਤਃ ਪਰਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਚਾਯ੍ਯ ਤਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮੁਖਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਤ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ, ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ, ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਚਿਕੇਤਮੁਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਁ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮੇਧਾਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਨਾਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਇਮਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸਦਿ । ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਵਾ ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤ ਇਤਿ
ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਪਤ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਞ੍ਚਿ ਖਾਨਿ ਵ੍ਯਤृਣਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂ- ਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਾਙ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ । ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧੀਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨਮੈਕ੍ਸ਼- ਦਾਵृਤ੍ਤਚਕ੍ਸ਼ੁਰਮृਤਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍
ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਚਃ ਕਾਮਾਨਨੁਯਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾ- ਸ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਤਤਸ੍ਯ ਪਾਸ਼ਮ੍ । ਅਥ ਧੀਰਾ ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵਮਧ੍ਰੁਵੇष੍ਵਿਹ ਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ
ਬੱਚੇ ਬਾਹਰਲੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ।
ਯੇਨ ਰੂਪਂ ਰਸਂ ਗਨ੍ਧਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਁਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਨ੍ । ਏਤੇਨੈਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ, ਸਵਾਦ, ਸੁਗੰਧ, ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਂ ਜਾਗਰਿਤਾਨ੍ਤਂ ਚੋਭੌ ਯੇਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਵਿਭੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯ ਇਮਂ ਮਧ੍ਵਦਂ ਵੇਦ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜੀਵਮਨ੍ਤਿਕਾਤ੍ । ਈਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਤਤੋ ਵਿਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍
ਜੋ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਮਿੱਠੇ ਦਾ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਸੋ ਜਾਤਮਦ੍ਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮਜਾਯਤ । ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਯੋ ਭੂਤੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍
ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਯਾ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਸਂਭਵਤ੍ਯਦਿਤਿਰ੍ਦੇਵਤਾਮਯੀ । ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਂ ਯਾ ਭੂਤੇਭਿਰ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍
ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਦਿਤੀ ਦੇਵੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਅਰਣ੍ਯੋਰ੍ਨਿਹਿਤੋ ਜਾਤਵੇਦਾ ਗਰ੍ਭ ਇਵ ਸੁਭृਤੋ ਗਰ੍ਭਿਣੀਭਿਃ । ਦਿਵੇ ਦਿਵੇ ਈਡ੍ਯੋ ਜਾਗृਵਦ੍ਭਿਰ੍ਹਵਿष੍ਮਦ੍ਭਿਰ੍ਮਨੁष੍ਯੇਭਿਰਗ੍ਨਿਃ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਤਵੇਦ, ਗਰਭ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਯਤਸ਼੍ਚੋਦੇਤਿ ਸੂਰ੍ਯੋऽਸ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਂ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇऽਰ੍ਪਿਤਾਸ੍ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਯਦੇਵੇਹ ਤਦਮੁਤ੍ਰ ਯਦਮੁਤ੍ਰ ਤਦਨ੍ਵਿਹ । ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯ ਇਹ ਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।