ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਹ੍ਯ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮਣੁਮੇਤਮਾਪ੍ਯ । ਸ ਮੋਦਤੇ ਮੋਦਨੀਯਁ ਹਿ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਵृਤਁ ਸਦ੍ਮ ਨਚਿਕੇਤਸਂ ਮਨ੍ਯੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਾਨਵ ਜਦ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਚਿਕੇਤਾ ਦਾ ਘਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਾ- ਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾਤ੍ਕृਤਾਕृਤਾਤ੍ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭੂਤਾਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤਦ੍ਵਦ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਕੀਤੇ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਹੋਏ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ—ਜੋ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੱਸ।
ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾ ਯਤ੍ਪਦਮਾਮਨਨ੍ਤਿ ਤਪਾਁਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਯਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ । ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਁ ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯੋਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍
ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਲੋਕ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ 'ਓਮ' ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮ੍ । ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਇਹ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦਾਲਮ੍ਬਨਁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੇਤਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਪਰਮ੍ । ਏਤਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਰਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨਾਯਂ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਭੂਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ
ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾ ਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਅਜਨਮਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।
ਹਨ੍ਤਾ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਤੁਁ ਹਤਸ਼੍ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍ । ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਁ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ।
ਅਣੋਰਣੀਯਾਨ੍ਮਹਤੋ ਮਹੀਯਾ- ਨਾਤ੍ਮਾऽਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨਿਹਿਤੋ ਗੁਹਾਯਾਮ੍ । ਤਮਕ੍ਰਤੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਧਾਤੁਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਹਿਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਆਤਮਾ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਸੀਨੋ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਸ਼ਯਾਨੋ ਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਕਸ੍ਤਂ ਮਦਾਮਦਂ ਦੇਵਂ ਮਦਨ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੈਟਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸ਼ਰੀਰਁ ਸ਼ਰੀਰੇष੍ਵਨਵਸ੍ਥੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਵਿਭੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਅਸਥਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ । ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯਃ ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਁ ਸ੍ਵਾਮ੍
ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਿਰਤੋ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਾਸਮਾਹਿਤਃ । ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸੋ ਵਾऽਪਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੇਨੈਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਕਾਗਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਚ ਉਭੇ ਭਵਤ ਓਦਨਃ । ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਸੇਚਨਂ ਕ ਇਤ੍ਥਾ ਵੇਦ ਯਤ੍ਰ ਸਃ
ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖਾਣਾ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਉਸ ਲਈ ਸਵਾਦ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ऋਤਂ ਪਿਬਨ੍ਤੌ ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਪਰਮੇ ਪਰਾਰ੍ਧੇ । ਛਾਯਾਤਪੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨਯੋ ਯੇ ਚ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਾਃ
ਸਚਾਈ ਪੀ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਗ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਸੇਤੁਰੀਜਾਨਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਅਭਯਂ ਤਿਤੀਰ੍षਤਾਂ ਪਾਰਂ [https://puranastudy.000space.com/pur_index15/nachiketa.htm ਨਾਚਿਕੇਤਁ] ਸ਼ਕੇਮਹਿ
ਜੋ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ; ਨਾਚਿਕੇਤਾ, ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਪਾ ਸਕੀਏ।
ਆਤ੍ਮਾਨਁ ਰਥਿਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਰੀਰਁ ਰਥਮੇਵ ਤੁ । ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤੁ ਸਾਰਥਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਮੇਵ ਚ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਸਮਝੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਥ; ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਸਮਝੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹਯਾਨਾਹੁਰ੍ਵਿषਯਾਁ ਸ੍ਤੇषੁ ਗੋਚਰਾਨ੍ । ਆਤ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਦੁष੍ਟਾਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਕਾਬੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੇਕਾਬੂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਬੁਰੇ ਘੋੜੇ।
ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਸਦਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾऽਸ਼ੁਚਿਃ । ਨ ਸ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਣਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਸਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਸ ਤੁ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਯੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਰਥਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ਨਰਃ । ਸੋऽਧ੍ਵਨਃ ਪਾਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਰੱਸਾ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾ ਅਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਮਨਃ । ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨ੍ਪਰਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਮਹਤਃ ਪਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ । ਪੁਰੁषਾਨ੍ਨ ਪਰਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾ [https://sa.wikisource.org/s/3gst ਕਾष੍ਠਾ] ਸਾ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।
ਏष ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਗੂਢੋऽऽਤ੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੁਖਮ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁਖਮ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾਙ੍ਮਨਸੀ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ ਮਹਤਿ ਨਿਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਬੋਲ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਜਾਗ੍ਰਤ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ । ਕ੍ਸ਼ੁਰਸ੍ਯ ਧਾਰਾ ਨਿਸ਼ਿਤਾ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ ਦੁਰ੍ਗਂ ਪਥਸ੍ਤਤ੍ਕਵਯੋ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਝੋ; ਰਸਤਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ, ਕਲੇਸ਼ੀ ਤੇ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਬ੍ਦਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਰੂਪਮਵ੍ਯਯਂ ਤਥਾऽਰਸਂ ਨਿਤ੍ਯਮਗਨ੍ਧਵਚ੍ਚ ਯਤ੍ । ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਂ ਮਹਤਃ ਪਰਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਚਾਯ੍ਯ ਤਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮੁਖਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਤ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ, ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ, ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਚਿਕੇਤਮੁਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਁ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮੇਧਾਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਨਾਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਇਮਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸਦਿ । ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਵਾ ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤ ਇਤਿ
ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਪਤ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।