ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਦੂਰਮੇਤੇ ਵਿਪਰੀਤੇ ਵਿषੂਚੀ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਯਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਭੀਪ੍ਸਿਨਂ ਨਚਿਕੇਤਸਂ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾ ਬਹਵੋऽਲੋਲੁਪਨ੍ਤ

ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਉਲਟ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਬਹੁਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫਸਾਇਆ।

ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਨ੍ਤਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਧੀਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂਮਨ੍ਯਮਾਨਾਃ । ਦਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ ਅਨ੍ਧੇਨੈਵ ਨੀਯਮਾਨਾ ਯਥਾਨ੍ਧਾਃ

ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਪੰਡਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸਾਮ੍ਪਰਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਬਾਲਂ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਮੋਹੇਨ ਮੂਢਮ੍ । ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰ ਇਤਿ ਮਾਨੀ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸ਼ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਮੇ

ਪਰਲੋਕ ਬੇਵਕੂਫ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਵਣਾਯਾਪਿ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯਃ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਬਹਵੋ ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯੁਃ । ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਵਕ੍ਤਾ ਕੁਸ਼ਲੋऽਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਾ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤਾ ਕੁਸ਼ਲਾਨੁਸ਼ਿष੍ਟਃ

ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ। ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਜੀਬ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਹੈ; ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਨ ਨਰੇਣਾਵਰੇਣ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਏष ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਬਹੁਧਾ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਃ । ਅਨਨ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਗਤਿਰਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਅਣੀਯਾਨ੍ ਹ੍ਯਤਰ੍ਕ੍ਯਮਣੁਪ੍ਰਮਾਣਾਤ੍

ਇਹ ਗੱਲ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬਾਤ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚੀ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਵੱਖਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ।

ਨੈषਾ ਤਰ੍ਕੇਣ ਮਤਿਰਾਪਨੇਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਸੁਜ੍ਞਾਨਾਯ ਪ੍ਰੇष੍ਠ । ਯਾਂ ਤ੍ਵਮਾਪਃ ਸਤ੍ਯਧृਤਿਰ੍ਬਤਾਸਿ ਤ੍ਵਾਦृਙ੍ਨੋ ਭੂਯਾਨ੍ਨਚਿਕੇਤਃ ਪ੍ਰष੍ਟਾ

ਇਹ ਸਮਝ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ, ਸਚੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ। ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ, ਸੱਚ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੇ।

ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼ੇਵਧਿਰਿਤ੍ਯਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਤਤ੍ । ਤਤੋ ਮਯਾ ਨਾਚਿਕੇਤਸ਼੍ਚਿਤੋऽਗ੍ਨਿਃ ਅਨਿਤ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍

ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਖਜਾਨਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਨਚਿਕੇਤਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਅੱਗ ਅਸਥਿਰ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਪਾ ਲਿਆ।

ਕਾਮਸ੍ਯਾਪ੍ਤਿਂ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਕ੍ਰਤੋਰਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਭਯਸ੍ਯ ਪਾਰਮ੍ । ਸ੍ਤੋਮਮਹਦੁਰੁਗਾਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧृਤ੍ਯਾ ਧੀਰੋ ਨਚਿਕੇਤੋऽਤ੍ਯਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ

ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੀਵ, ਕਰਮ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣਤਾ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਾ ਪਾਰ, ਵੱਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਨੀਵ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਚਿਕੇਤਾ, ਤੂੰ ਸਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਤਂ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਗੂਢਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਗੁਹਾਹਿਤਂ ਗਹ੍ਵਰੇष੍ਠਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਯੋਗਾਧਿਗਮੇਨ ਦੇਵਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕੌ ਜਹਾਤਿ

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ—ਅੰਦਰਲੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਹ੍ਯ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮਣੁਮੇਤਮਾਪ੍ਯ । ਸ ਮੋਦਤੇ ਮੋਦਨੀਯਁ ਹਿ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਵृਤਁ ਸਦ੍ਮ ਨਚਿਕੇਤਸਂ ਮਨ੍ਯੇ

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਾਨਵ ਜਦ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਚਿਕੇਤਾ ਦਾ ਘਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਾ- ਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾਤ੍ਕृਤਾਕृਤਾਤ੍ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭੂਤਾਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤਦ੍ਵਦ

ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਕੀਤੇ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਹੋਏ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ—ਜੋ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੱਸ।

ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾ ਯਤ੍ਪਦਮਾਮਨਨ੍ਤਿ ਤਪਾਁਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਯਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ । ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਁ ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯੋਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍

ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਲੋਕ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ 'ਓਮ' ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮ੍ । ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍

ਇਹ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਦਾਲਮ੍ਬਨਁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੇਤਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਪਰਮ੍ । ਏਤਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਰਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨਾਯਂ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਭੂਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ

ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾ ਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਅਜਨਮਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।

ਹਨ੍ਤਾ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਤੁਁ ਹਤਸ਼੍ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍ । ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਁ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ

ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ।

ਅਣੋਰਣੀਯਾਨ੍ਮਹਤੋ ਮਹੀਯਾ- ਨਾਤ੍ਮਾऽਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨਿਹਿਤੋ ਗੁਹਾਯਾਮ੍ । ਤਮਕ੍ਰਤੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਧਾਤੁਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਹਿਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਆਤਮਾ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਸੀਨੋ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਸ਼ਯਾਨੋ ਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਕਸ੍ਤਂ ਮਦਾਮਦਂ ਦੇਵਂ ਮਦਨ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ

ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੈਟਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਅਸ਼ਰੀਰਁ ਸ਼ਰੀਰੇष੍ਵਨਵਸ੍ਥੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਵਿਭੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ

ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਅਸਥਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ । ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯਃ ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਁ ਸ੍ਵਾਮ੍

ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵਿਰਤੋ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਾਸਮਾਹਿਤਃ । ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸੋ ਵਾऽਪਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੇਨੈਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਜੋ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਕਾਗਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।

ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਚ ਉਭੇ ਭਵਤ ਓਦਨਃ । ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਸੇਚਨਂ ਕ ਇਤ੍ਥਾ ਵੇਦ ਯਤ੍ਰ ਸਃ

ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖਾਣਾ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਉਸ ਲਈ ਸਵਾਦ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।

ऋਤਂ ਪਿਬਨ੍ਤੌ ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਪਰਮੇ ਪਰਾਰ੍ਧੇ । ਛਾਯਾਤਪੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨਯੋ ਯੇ ਚ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਾਃ

ਸਚਾਈ ਪੀ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਗ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਯਃ ਸੇਤੁਰੀਜਾਨਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਅਭਯਂ ਤਿਤੀਰ੍षਤਾਂ ਪਾਰਂ [https://puranastudy.000space.com/pur_index15/nachiketa.htm ਨਾਚਿਕੇਤਁ] ਸ਼ਕੇਮਹਿ

ਜੋ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ; ਨਾਚਿਕੇਤਾ, ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਪਾ ਸਕੀਏ।

ਆਤ੍ਮਾਨਁ ਰਥਿਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਰੀਰਁ ਰਥਮੇਵ ਤੁ । ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤੁ ਸਾਰਥਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਮੇਵ ਚ

ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਸਮਝੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਥ; ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਸਮਝੋ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹਯਾਨਾਹੁਰ੍ਵਿषਯਾਁ ਸ੍ਤੇषੁ ਗੋਚਰਾਨ੍ । ਆਤ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਦੁष੍ਟਾਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ

ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਕਾਬੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੇਕਾਬੂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਬੁਰੇ ਘੋੜੇ।

ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ । ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਸਦਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ

ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ।

ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾऽਸ਼ੁਚਿਃ । ਨ ਸ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ

ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਣਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।