ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਸ ਤ੍ਵਮਗ੍ਨਿਁ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਧ੍ਯੇषਿ ਮृਤ੍ਯੋ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਯ ਮਹ੍ਯਮ੍ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾ ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਭਜਨ੍ਤ ਏਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਵृਣੇ ਵਰੇਣ

ਹੇ ਮੌਤ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਸਿਖਾ ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਵਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਦੁ ਮੇ ਨਿਬੋਧ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਗ੍ਨਿਂ ਨਚਿਕੇਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਨ੍ । ਅਨਨ੍ਤਲੋਕਾਪ੍ਤਿਮਥੋ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਮੇਤਂ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਮ੍

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਜਿਸ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ। ਅਨੰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਲੋਕਾਦਿਮਗ੍ਨਿਂ ਤਮੁਵਾਚ ਤਸ੍ਮੈ ਯਾ ਇष੍ਟਕਾ ਯਾਵਤੀਰ੍ਵਾ ਯਥਾ ਵਾ । ਸ ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਦਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਅਥਾਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪੁਨਰੇਵਾਹ ਤੁष੍ਟਃ

ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਇੱਟਾਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੌਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲੀ।

ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਰਂ ਤਵੇਹਾਦ੍ਯ ਦਦਾਮਿ ਭੂਯਃ । ਤਵੈਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਿਤਾऽਯਮਗ੍ਨਿਃ ਸृਙ੍ਕਾਂ ਚੇਮਾਮਨੇਕਰੂਪਾਂ ਗृਹਾਣ

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅੱਗ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਲੈ।"

ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤ੍ਯ ਸਨ੍ਧਿਂ ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਮਕृਤ੍ਤਰਤਿ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੂ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਜ੍ਞਂ ਦੇਵਮੀਡ੍ਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨਿਚਾਯ੍ਯੇਮਾਁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮੇਤਿ

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਰਯਮੇਤਦ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਁਸ਼੍ਚਿਨੁਤੇ ਨਾਚਿਕੇਤਮ੍ । ਸ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਪੁਰਤਃ ਪ੍ਰਣੋਦ੍ਯ ਸ਼ੋਕਾਤਿਗੋ ਮੋਦਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏष ਤੇऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਚਿਕੇਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯੋ ਯਮਵृਣੀਥਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਵਰੇਣ । ਏਤਮਗ੍ਨਿਂ ਤਵੈਵ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਨਾਸਃ ਤृਤੀਯਂ ਵਰਂ ਨਚਿਕੇਤੋ ਵृਣੀष੍ਵ

ਇਹ ਤੇਰੀ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਣਗੇ। ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਵਰ ਮੰਗ, ਨਚਿਕੇਤਾ।

ਯੇਯਂ ਪ੍ਰੇਤੇ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਮਨੁष੍ਯੇ- ऽਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਕੇ ਨਾਯਮਸ੍ਤੀਤਿ ਚੈਕੇ । ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਮਨੁਸ਼ਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਵਰਾਣਾਮੇष ਵਰਸ੍ਤृਤੀਯਃ

ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਦਾ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿਓ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਤੀਜਾ ਵਰ ਹੈ।

ਦੇਵੈਰਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪੁਰਾ ਨ ਹਿ ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯਮਣੁਰੇष ਧਰ੍ਮਃ । ਅਨ੍ਯਂ ਵਰਂ ਨਚਿਕੇਤੋ ਵृਣੀष੍ਵ ਮਾ ਮੋਪਰੋਤ੍ਸੀਰਤਿ ਮਾ ਸृਜੈਨਮ੍

ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਲੈ ਲਓ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਇਹ ਮੰਗ ਛੱਡ ਦਿਓ।

ਦੇਵੈਰਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਿਲ ਤ੍ਵਂ ਚ ਮृਤ੍ਯੋ ਯਨ੍ਨ ਸੁਜ੍ਞੇਯਮਾਤ੍ਥ । ਵਕ੍ਤਾ ਚਾਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾਦृਗਨ੍ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨਾਨ੍ਯੋ ਵਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯ ਏਤਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍

ਇਹ ਗੱਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਮੌਤ ਦੇਵਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਵਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ਤਾਯੁषਃ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਨ੍ਵृਣੀष੍ਵਾ ਬਹੂਨ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ ਹਸ੍ਤਿਹਿਰਣ੍ਯਮਸ਼੍ਵਾਨ੍ । ਭੂਮੇਰ੍ਮਹਦਾਯਤਨਂ ਵृਣੀष੍ਵ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਜੀਵ ਸ਼ਰਦੋ ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਸਿ

ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਘੋੜੇ ਲੈ ਲੋ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਉੱਤਨਾ ਜੀਵਨ ਲੈ ਲੋ।

ਏਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਯਦਿ ਮਨ੍ਯਸੇ ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚਿਰਜੀਵਿਕਾਂ ਚ । ਮਹਾਭੂਮੌ ਨਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਵਮੇਧਿ ਕਾਮਾਨਾਂ ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਭਾਜਂ ਕਰੋਮਿ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਤੇ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਲੈ ਲੋ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

ਯੇ ਯੇ ਕਾਮਾ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਁਸ਼੍ਛਨ੍ਦਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਸ੍ਵ । ਇਮਾ ਰਾਮਾਃ ਸਰਥਾਃ ਸਤੂਰ੍ਯਾ ਨ ਹੀਦृਸ਼ਾ ਲਮ੍ਭਨੀਯਾ ਮਨੁष੍ਯੈਃ । ਆਭਿਰ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਤਾਭਿਃ ਪਰਿਚਾਰਯਸ੍ਵ ਨਚਿਕੇਤੋ ਮਰਣਂ ਮਾऽਨੁਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ

ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਉਣ ਔਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਮੰਗ ਲੋ। ਇਹ ਰਮਣੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਐਸੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਜੀਵੋ; ਨਚਿਕੇਤਾ, ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਨਾ ਪੁੱਛੋ।

ਸ਼੍ਵੋਭਾਵਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦਨ੍ਤਕੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਰਯਂਤਿ ਤੇਜਃ । ਅਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਜੀਵਿਤਮਲ੍ਪਮੇਵ ਤਵੈਵ ਵਾਹਾਸ੍ਤਵ ਨृਤ੍ਯਗੀਤੇ

ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ; ਰਥ, ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਤੇਰੇ ਹਨ।

ਨ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਤਰ੍ਪਣੀਯੋ ਮਨੁष੍ਯੋ ਲਪ੍ਸ੍ਯਾਮਹੇ ਵਿਤ੍ਤਮਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਮ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਾ । ਜੀਵਿष੍ਯਾਮੋ ਯਾਵਦੀਸ਼ਿष੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਵਰਸ੍ਤੁ ਮੇ ਵਰਣੀਯਃ ਸ ਏਵ

ਧਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਤੂੰ ਚਾਹੇ, ਉੱਤਨਾ ਜੀ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ ਇਕੋ ਵਰ ਹੈ।

ਅਜੀਰ੍ਯਤਾਮਮृਤਾਨਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਵਧਃਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਜਾਨਨ੍ । ਅਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਵਰ੍ਣਰਤਿਪ੍ਰਮੋਦਾਨ੍ ਅਤਿਦੀਰ੍ਘੇ ਜੀਵਿਤੇ ਕੋ ਰਮੇਤ

ਅਮਰ ਤੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੌਣ ਰੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਦਂ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੋ ਯਤ੍ਸਾਮ੍ਪਰਾਯੇ ਮਹਤਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਸ੍ਤਤ੍ । ਯੋऽਯਂ ਵਰੋ ਗੂਢਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਨਾਨ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਚਿਕੇਤਾ ਵृਣੀਤੇ

ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਹੇ ਮੌਤ, ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਵਰ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਨਚਿਕੇਤਾ ਇਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

ਅਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋऽਨ੍ਯਦੁਤੈਵ ਪ੍ਰੇਯ- ਸ੍ਤੇ ਉਭੇ ਨਾਨਾਰ੍ਥੇ ਪੁਰੁषਁ ਸਿਨੀਤਃ । ਤਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਯ ਆਦਦਾਨਸ੍ਯ ਸਾਧੁ ਭਵਤਿ ਹੀਯਤੇऽਰ੍ਥਾਦ੍ਯ ਉ ਪ੍ਰੇਯੋ ਵृਣੀਤੇ

ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸੁਆਦਲੀ; ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਆਦਲੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੇਯਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਮੇਤਃ ਤੌ ਸਮ੍ਪਰੀਤ੍ਯ ਵਿਵਿਨਕ੍ਤਿ ਧੀਰਃ । ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਧੀਰੋऽਭਿ ਪ੍ਰੇਯਸੋ ਵृਣੀਤੇ ਪ੍ਰੇਯੋ ਮਨ੍ਦੋ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਾਦ੍ਵृਣੀਤੇ

ਚੰਗੀ ਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਣਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਸੁਆਦਲੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।

ਸ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਪ੍ਰਿਯਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਮਾਨ੍ ਅਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਚਿਕੇਤੋऽਤ੍ਯਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ । ਨੈਤਾਂ ਸृਙ੍ਕਾਂ ਵਿਤ੍ਤਮਯੀਮਵਾਪ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਬਹਵੋ ਮਨੁष੍ਯਾਃ

ਤੂੰ, ਨਚਿਕੇਤਾ, ਚਾਹਵਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੂਰਮੇਤੇ ਵਿਪਰੀਤੇ ਵਿषੂਚੀ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਯਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਭੀਪ੍ਸਿਨਂ ਨਚਿਕੇਤਸਂ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾ ਬਹਵੋऽਲੋਲੁਪਨ੍ਤ

ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਉਲਟ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਬਹੁਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫਸਾਇਆ।

ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਨ੍ਤਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਧੀਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂਮਨ੍ਯਮਾਨਾਃ । ਦਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ ਅਨ੍ਧੇਨੈਵ ਨੀਯਮਾਨਾ ਯਥਾਨ੍ਧਾਃ

ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਪੰਡਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸਾਮ੍ਪਰਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਬਾਲਂ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਮੋਹੇਨ ਮੂਢਮ੍ । ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰ ਇਤਿ ਮਾਨੀ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸ਼ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਮੇ

ਪਰਲੋਕ ਬੇਵਕੂਫ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਵਣਾਯਾਪਿ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯਃ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਬਹਵੋ ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯੁਃ । ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਵਕ੍ਤਾ ਕੁਸ਼ਲੋऽਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਾ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤਾ ਕੁਸ਼ਲਾਨੁਸ਼ਿष੍ਟਃ

ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ। ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਜੀਬ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਹੈ; ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਨ ਨਰੇਣਾਵਰੇਣ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਏष ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਬਹੁਧਾ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਃ । ਅਨਨ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਗਤਿਰਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਅਣੀਯਾਨ੍ ਹ੍ਯਤਰ੍ਕ੍ਯਮਣੁਪ੍ਰਮਾਣਾਤ੍

ਇਹ ਗੱਲ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬਾਤ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚੀ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਵੱਖਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ।

ਨੈषਾ ਤਰ੍ਕੇਣ ਮਤਿਰਾਪਨੇਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਸੁਜ੍ਞਾਨਾਯ ਪ੍ਰੇष੍ਠ । ਯਾਂ ਤ੍ਵਮਾਪਃ ਸਤ੍ਯਧृਤਿਰ੍ਬਤਾਸਿ ਤ੍ਵਾਦृਙ੍ਨੋ ਭੂਯਾਨ੍ਨਚਿਕੇਤਃ ਪ੍ਰष੍ਟਾ

ਇਹ ਸਮਝ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ, ਸਚੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ। ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ, ਸੱਚ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੇ।

ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼ੇਵਧਿਰਿਤ੍ਯਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਤਤ੍ । ਤਤੋ ਮਯਾ ਨਾਚਿਕੇਤਸ਼੍ਚਿਤੋऽਗ੍ਨਿਃ ਅਨਿਤ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍

ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਖਜਾਨਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਨਚਿਕੇਤਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਅੱਗ ਅਸਥਿਰ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਪਾ ਲਿਆ।

ਕਾਮਸ੍ਯਾਪ੍ਤਿਂ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਕ੍ਰਤੋਰਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਭਯਸ੍ਯ ਪਾਰਮ੍ । ਸ੍ਤੋਮਮਹਦੁਰੁਗਾਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧृਤ੍ਯਾ ਧੀਰੋ ਨਚਿਕੇਤੋऽਤ੍ਯਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ

ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੀਵ, ਕਰਮ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣਤਾ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਾ ਪਾਰ, ਵੱਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਨੀਵ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਚਿਕੇਤਾ, ਤੂੰ ਸਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਤਂ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਗੂਢਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਗੁਹਾਹਿਤਂ ਗਹ੍ਵਰੇष੍ਠਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਯੋਗਾਧਿਗਮੇਨ ਦੇਵਂ ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕੌ ਜਹਾਤਿ

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ—ਅੰਦਰਲੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।