ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਪੀਤੋਦਕਾ ਜਗ੍ਧਤृਣਾ ਦੁਗ੍ਧਦੋਹਾ ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ । ਅਨਨ੍ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਾ ਦਦਤ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ, ਘਾਹ ਖਾ ਲਿਆ, ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਹੋਵਾਚ ਪਿਤਰਂ ਤਤ ਕਸ੍ਮੈ ਮਾਂ ਦਾਸ੍ਯਸੀਤਿ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤृਤੀਯਂ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਮृਤ੍ਯਵੇ ਤ੍ਵਾ ਦਦਾਮੀਤਿ

ਉਸ ਨੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?" ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਿਓ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।"

ਬਹੂਨਾਮੇਮਿ ਪ੍ਰਥਮੋ ਬਹੂਨਾਮੇਮਿ ਮਧ੍ਯਮਃ । ਕਿਁ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਮਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਨ੍ਮਯਾऽਦ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਤਿ

ਕਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਂ, ਕਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਪਿਓ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਅਨੁਪਸ਼੍ਯ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਪਸ਼੍ਯ ਤਥਾऽਪਰੇ । ਸਸ੍ਯਮਿਵ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪਚ੍ਯਤੇ ਸਸ੍ਯਮਿਵਾਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਫਸਲ ਵਾਂਗ ਪੱਕਦੇ ਤੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਫਸਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੁੜ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।

ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤ੍ਯਤਿਥਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗृਹਾਨ੍ । ਤਸ੍ਯੈਤਾਁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਰ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋਦਕਮ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀ ਅੱਗ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉ, ਵੈਵਸਵਤ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ।

ਆਸ਼ਾਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ੇ ਸਂਗਤਁ ਸੂਨृਤਾਂ ਚੇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਪਸ਼ੂਁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ । ਏਤਦ੍ਵृਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਲ੍ਪਮੇਧਸੋ ਯਸ੍ਯਾਨਸ਼੍ਨਨ੍ਵਸਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗृਹੇ

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਸ, ਉਮੀਦ, ਮਿਲਾਪ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ, ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਪੁੱਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਛਿਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਿਸ੍ਰੋ ਰਾਤ੍ਰੀਰ੍ਯਦਵਾਤ੍ਸੀਰ੍ਗृਹੇ ਮੇ- ऽਨਸ਼੍ਨਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਤਿਥਿਰ੍ਨਮਸ੍ਯਃ । ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਮੇऽਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿ ਤ੍ਰੀਨ੍ਵਰਾਨ੍ਵृਣੀष੍ਵ

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖਾ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਮੰਗ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਂਕਲ੍ਪਃ ਸੁਮਨਾ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵੀਤਮਨ੍ਯੁਰ੍ਗੌਤਮੋ ਮਾऽਭਿ ਮृਤ੍ਯੋ । ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸृष੍ਟਮ੍ ਮਾऽਭਿਵਦੇਤ੍ਪ੍ਰਤੀਤ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਰਂ ਵृਣੇ

ਮੈਥੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਵਰ ਲੈ ਲਵਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਗੌਤਮ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ।

ਯਥਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਭਵਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਔਦ੍ਦਾਲਕਿਰਾਰੁਣਿਰ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਸृष੍ਟਃ । ਸੁਖਁ ਰਾਤ੍ਰੀਃ ਸ਼ਯਿਤਾ ਵੀਤਮਨ੍ਯੁਃ ਤ੍ਵਾਂ ਦਦृਸ਼ਿਵਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮੁਖਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਔਦਾਲਕਿ ਆਰੁਣਿ, ਮੇਰੇ ਪਿਓ, ਫਿਰੋਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘਣ, ਗੁੱਸਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਲੋਕੇ ਨ ਭਯਂ ਕਿਂਚਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਨ ਜਰਯਾ ਬਿਭੇਤਿ । ਉਭੇ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾऽਸ਼ਨਾਯਾਪਿਪਾਸੇ ਸ਼ੋਕਾਤਿਗੋ ਮੋਦਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ

ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਡਰ। ਉੱਥੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿੱਘ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ ਤ੍ਵਮਗ੍ਨਿਁ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਧ੍ਯੇषਿ ਮृਤ੍ਯੋ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਯ ਮਹ੍ਯਮ੍ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾ ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਭਜਨ੍ਤ ਏਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਵृਣੇ ਵਰੇਣ

ਹੇ ਮੌਤ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਸਿਖਾ ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਵਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਦੁ ਮੇ ਨਿਬੋਧ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਗ੍ਨਿਂ ਨਚਿਕੇਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਨ੍ । ਅਨਨ੍ਤਲੋਕਾਪ੍ਤਿਮਥੋ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਮੇਤਂ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਮ੍

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਜਿਸ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ। ਅਨੰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਲੋਕਾਦਿਮਗ੍ਨਿਂ ਤਮੁਵਾਚ ਤਸ੍ਮੈ ਯਾ ਇष੍ਟਕਾ ਯਾਵਤੀਰ੍ਵਾ ਯਥਾ ਵਾ । ਸ ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਦਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਅਥਾਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪੁਨਰੇਵਾਹ ਤੁष੍ਟਃ

ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਇੱਟਾਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੌਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲੀ।

ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਰਂ ਤਵੇਹਾਦ੍ਯ ਦਦਾਮਿ ਭੂਯਃ । ਤਵੈਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਿਤਾऽਯਮਗ੍ਨਿਃ ਸृਙ੍ਕਾਂ ਚੇਮਾਮਨੇਕਰੂਪਾਂ ਗृਹਾਣ

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅੱਗ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਲੈ।"

ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤ੍ਯ ਸਨ੍ਧਿਂ ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਮਕृਤ੍ਤਰਤਿ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੂ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਜ੍ਞਂ ਦੇਵਮੀਡ੍ਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨਿਚਾਯ੍ਯੇਮਾਁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮੇਤਿ

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਰਯਮੇਤਦ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਁਸ਼੍ਚਿਨੁਤੇ ਨਾਚਿਕੇਤਮ੍ । ਸ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਪੁਰਤਃ ਪ੍ਰਣੋਦ੍ਯ ਸ਼ੋਕਾਤਿਗੋ ਮੋਦਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏष ਤੇऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਚਿਕੇਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯੋ ਯਮਵृਣੀਥਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਵਰੇਣ । ਏਤਮਗ੍ਨਿਂ ਤਵੈਵ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਨਾਸਃ ਤृਤੀਯਂ ਵਰਂ ਨਚਿਕੇਤੋ ਵृਣੀष੍ਵ

ਇਹ ਤੇਰੀ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਣਗੇ। ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਵਰ ਮੰਗ, ਨਚਿਕੇਤਾ।

ਯੇਯਂ ਪ੍ਰੇਤੇ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਮਨੁष੍ਯੇ- ऽਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਕੇ ਨਾਯਮਸ੍ਤੀਤਿ ਚੈਕੇ । ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਮਨੁਸ਼ਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਵਰਾਣਾਮੇष ਵਰਸ੍ਤृਤੀਯਃ

ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਦਾ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿਓ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਤੀਜਾ ਵਰ ਹੈ।

ਦੇਵੈਰਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪੁਰਾ ਨ ਹਿ ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯਮਣੁਰੇष ਧਰ੍ਮਃ । ਅਨ੍ਯਂ ਵਰਂ ਨਚਿਕੇਤੋ ਵृਣੀष੍ਵ ਮਾ ਮੋਪਰੋਤ੍ਸੀਰਤਿ ਮਾ ਸृਜੈਨਮ੍

ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਲੈ ਲਓ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਇਹ ਮੰਗ ਛੱਡ ਦਿਓ।

ਦੇਵੈਰਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਿਲ ਤ੍ਵਂ ਚ ਮृਤ੍ਯੋ ਯਨ੍ਨ ਸੁਜ੍ਞੇਯਮਾਤ੍ਥ । ਵਕ੍ਤਾ ਚਾਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾਦृਗਨ੍ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨਾਨ੍ਯੋ ਵਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯ ਏਤਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍

ਇਹ ਗੱਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਮੌਤ ਦੇਵਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਵਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ਤਾਯੁषਃ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਨ੍ਵृਣੀष੍ਵਾ ਬਹੂਨ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ ਹਸ੍ਤਿਹਿਰਣ੍ਯਮਸ਼੍ਵਾਨ੍ । ਭੂਮੇਰ੍ਮਹਦਾਯਤਨਂ ਵृਣੀष੍ਵ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਜੀਵ ਸ਼ਰਦੋ ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਸਿ

ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਘੋੜੇ ਲੈ ਲੋ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਉੱਤਨਾ ਜੀਵਨ ਲੈ ਲੋ।

ਏਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਯਦਿ ਮਨ੍ਯਸੇ ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚਿਰਜੀਵਿਕਾਂ ਚ । ਮਹਾਭੂਮੌ ਨਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਵਮੇਧਿ ਕਾਮਾਨਾਂ ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਭਾਜਂ ਕਰੋਮਿ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਤੇ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਲੈ ਲੋ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

ਯੇ ਯੇ ਕਾਮਾ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਁਸ਼੍ਛਨ੍ਦਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਸ੍ਵ । ਇਮਾ ਰਾਮਾਃ ਸਰਥਾਃ ਸਤੂਰ੍ਯਾ ਨ ਹੀਦृਸ਼ਾ ਲਮ੍ਭਨੀਯਾ ਮਨੁष੍ਯੈਃ । ਆਭਿਰ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਤਾਭਿਃ ਪਰਿਚਾਰਯਸ੍ਵ ਨਚਿਕੇਤੋ ਮਰਣਂ ਮਾऽਨੁਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ

ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਉਣ ਔਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਮੰਗ ਲੋ। ਇਹ ਰਮਣੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਐਸੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਜੀਵੋ; ਨਚਿਕੇਤਾ, ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਨਾ ਪੁੱਛੋ।

ਸ਼੍ਵੋਭਾਵਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦਨ੍ਤਕੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਰਯਂਤਿ ਤੇਜਃ । ਅਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਜੀਵਿਤਮਲ੍ਪਮੇਵ ਤਵੈਵ ਵਾਹਾਸ੍ਤਵ ਨृਤ੍ਯਗੀਤੇ

ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ; ਰਥ, ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਤੇਰੇ ਹਨ।

ਨ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਤਰ੍ਪਣੀਯੋ ਮਨੁष੍ਯੋ ਲਪ੍ਸ੍ਯਾਮਹੇ ਵਿਤ੍ਤਮਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਮ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਾ । ਜੀਵਿष੍ਯਾਮੋ ਯਾਵਦੀਸ਼ਿष੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਵਰਸ੍ਤੁ ਮੇ ਵਰਣੀਯਃ ਸ ਏਵ

ਧਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਤੂੰ ਚਾਹੇ, ਉੱਤਨਾ ਜੀ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ ਇਕੋ ਵਰ ਹੈ।

ਅਜੀਰ੍ਯਤਾਮਮृਤਾਨਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਵਧਃਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਜਾਨਨ੍ । ਅਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਵਰ੍ਣਰਤਿਪ੍ਰਮੋਦਾਨ੍ ਅਤਿਦੀਰ੍ਘੇ ਜੀਵਿਤੇ ਕੋ ਰਮੇਤ

ਅਮਰ ਤੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੌਣ ਰੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਦਂ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੋ ਯਤ੍ਸਾਮ੍ਪਰਾਯੇ ਮਹਤਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਸ੍ਤਤ੍ । ਯੋऽਯਂ ਵਰੋ ਗੂਢਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਨਾਨ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਚਿਕੇਤਾ ਵृਣੀਤੇ

ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਹੇ ਮੌਤ, ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਵਰ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਨਚਿਕੇਤਾ ਇਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

ਅਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋऽਨ੍ਯਦੁਤੈਵ ਪ੍ਰੇਯ- ਸ੍ਤੇ ਉਭੇ ਨਾਨਾਰ੍ਥੇ ਪੁਰੁषਁ ਸਿਨੀਤਃ । ਤਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਯ ਆਦਦਾਨਸ੍ਯ ਸਾਧੁ ਭਵਤਿ ਹੀਯਤੇऽਰ੍ਥਾਦ੍ਯ ਉ ਪ੍ਰੇਯੋ ਵृਣੀਤੇ

ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸੁਆਦਲੀ; ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਆਦਲੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੇਯਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਮੇਤਃ ਤੌ ਸਮ੍ਪਰੀਤ੍ਯ ਵਿਵਿਨਕ੍ਤਿ ਧੀਰਃ । ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਧੀਰੋऽਭਿ ਪ੍ਰੇਯਸੋ ਵृਣੀਤੇ ਪ੍ਰੇਯੋ ਮਨ੍ਦੋ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਾਦ੍ਵृਣੀਤੇ

ਚੰਗੀ ਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਣਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਸੁਆਦਲੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।