ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः । अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ, ਘਾਹ ਖਾ ਲਿਆ, ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति । द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति

ਉਸ ਨੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?" ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਿਓ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।"

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः । किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति

ਕਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਂ, ਕਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਪਿਓ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे । सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਫਸਲ ਵਾਂਗ ਪੱਕਦੇ ਤੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਫਸਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੁੜ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀ ਅੱਗ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉ, ਵੈਵਸਵਤ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ।

आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतां चेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् । एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਸ, ਉਮੀਦ, ਮਿਲਾਪ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ, ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਪੁੱਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਛਿਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे- ऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः । नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖਾ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਮੰਗ।

शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो । त्वत्प्रसृष्टम् माऽभिवदेत्प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे

ਮੈਥੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਵਰ ਲੈ ਲਵਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਗੌਤਮ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ।

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः । सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युः त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम्

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਔਦਾਲਕਿ ਆਰੁਣਿ, ਮੇਰੇ ਪਿਓ, ਫਿਰੋਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘਣ, ਗੁੱਸਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।

स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति । उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਡਰ। ਉੱਥੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿੱਘ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् । स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण

ਹੇ ਮੌਤ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਸਿਖਾ ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਵਰ ਹੈ।

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् । अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਜਿਸ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ। ਅਨੰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा । स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तं अथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः

ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਇੱਟਾਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੌਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲੀ।

तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅੱਗ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਲੈ।"

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू । ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् । स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण । एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासः तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व

ਇਹ ਤੇਰੀ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਣਗੇ। ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਵਰ ਮੰਗ, ਨਚਿਕੇਤਾ।

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये- ऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके । एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः

ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਦਾ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿਓ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਤੀਜਾ ਵਰ ਹੈ।

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम्

ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਲੈ ਲਓ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਇਹ ਮੰਗ ਛੱਡ ਦਿਓ।

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ । वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित्

ਇਹ ਗੱਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਮੌਤ ਦੇਵਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਵਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्वा बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् । भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि

ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਘੋੜੇ ਲੈ ਲੋ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਉੱਤਨਾ ਜੀਵਨ ਲੈ ਲੋ।

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च । महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਤੇ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਲੈ ਲੋ। ਨਚਿਕੇਤਾ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामाँश्छन्दतः प्रार्थयस्व । इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः

ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਉਣ ਔਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਮੰਗ ਲੋ। ਇਹ ਰਮਣੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਐਸੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਜੀਵੋ; ਨਚਿਕੇਤਾ, ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਨਾ ਪੁੱਛੋ।

श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेंद्रियाणां जरयंति तेजः । अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते

ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ; ਰਥ, ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਤੇਰੇ ਹਨ।

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा । जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव

ਧਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਤੂੰ ਚਾਹੇ, ਉੱਤਨਾ ਜੀ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ ਇਕੋ ਵਰ ਹੈ।

अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् । अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत

ਅਮਰ ਤੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੌਣ ਰੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् । योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते

ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਹੇ ਮੌਤ, ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਵਰ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਨਚਿਕੇਤਾ ਇਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेय- स्ते उभे नानार्थे पुरुषँ सिनीतः । तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते

ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸੁਆਦਲੀ; ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਆਦਲੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतः तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः । श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते

ਚੰਗੀ ਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਣਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਸੁਆਦਲੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।