ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਇਹ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਏ ਭੋਜਨ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਮਸਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਗੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ—ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਚਿਕੇਤਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਜਾਣੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਥ ਸਮਝੋ; ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰਥਵਾਹਕ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘੋੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਹ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਉਹ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਣਵਸ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਰਥਵਾਹਕ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ‘ਚ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰਥਵਾਹਕ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਦੇ ਅੰਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਬੋਲ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਠੋ, ਜਾਗੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਰਸਤਾ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਛੂਹਣ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ, ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਰਹਿਤ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਤੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਯਮ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਉੱਚੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਜੇ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਲਾਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਪਰ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਮੋੜ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਬਾਹਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਅਪਕ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ, ਸੁਆਦ, ਸੁਗੰਧ, ਧੁਨੀ, ਛੂਹਣ ਤੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨਾਲ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਾਨ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਆਤਮਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਠਾਸ ਦਾ ਭੋਗਣਹਾਰ, ਨਿਕਟ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦ, ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜੋ ਅਦਿਤੀ ਰੂਪ, ਦੈਵੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਤਵੇਦ, ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਅੱਗੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੀ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਦਾ ਮਾਲਕ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਦਾ ਮਾਲਕ—ਉਹ ਅੱਜ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਗੌਤਮ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਅਜੰਮੇ, ਤਿੜਕਵਾਂ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਹੰਸ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਵਾਸੂ ਮੱਧ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੋਤ੍ਰੀ ਹਵਨ ਕੂੰਡੇ ਉੱਤੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ—ਇਹੀ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਨੀਚੇ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੇ ਬੌਨੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਕੋਈ ਮਰਿਆਦਾ ਸਾਹ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।