ਕਠੋਪਨਿषਦ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁਸ਼ਯ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਹੀ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਉਹ ਹੈ।" ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਮਨੁਸ਼ਯ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੰਢ ਇਥੇ ਹੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਮਨੁਸ਼ਯ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਇੱਕ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਨਾਡੀ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਨਾਡੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਤਰਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ ਜਾਣੋ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ ਜਾਣੋ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ, ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਏ, ਸਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।