ଯସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନଵାନ୍ଭଵତି ସମନସ୍କଃ ସଦା ଶୁଚିଃ । ସ ତୁ ତତ୍ପଦମାପ୍ନୋତି ଯସ୍ମାଦ୍ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ମନ ସ୍ଥିର ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ସେ ଏହି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନି ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵିଜ୍ଞାନସାରଥିର୍ଯସ୍ତୁ ମନଃ ପ୍ରଗ୍ରହଵାନ୍ନରଃ । ସୋଽଧ୍ଵନଃ ପାରମାପ୍ନୋତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଜ୍ଞାନକୁ ଚାଳକ ଓ ମନକୁ ରଶି ବନାଇଥାଏ, ସେ ଏହି ଜୀବନର ରାସ୍ତାର ଶେଷକୁ ପହଁଚେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଭ୍ଯଃ ପରା ହ୍ଯର୍ଥା ଅର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରଂ ମନଃ । ମନସସ୍ତୁ ପରା ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧେରାତ୍ମା ମହାନ୍ପରଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେଠାରୁ ଇଚ୍ଛାବସ୍ତୁ ଉପରେ, ଇଚ୍ଛାବସ୍ତୁଠାରୁ ମନ ଉପରେ, ମନଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଉପରେ, ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଉପରେ।
ମହତଃ ପରମଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ପୁରୁଷଃ ପରଃ । ପୁରୁଷାନ୍ନ ପରଂ କିଂଚିତ୍ସା [https://sa.wikisource.org/s/3gst କାଷ୍ଠା] ସା ପରା ଗତିଃ
ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ, ଅଦୃଶ୍ୟଠାରୁ ପୁରୁଷ ଉପରେ, ପୁରୁଷଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ—ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ଏଷ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଗୂଢୋଽଽତ୍ମା ନ ପ୍ରକାଶତେ । ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ଵଗ୍ର୍ଯଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଲୁଚିଥାଏ, ସେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଚ୍ଛେଦ୍ଵାଙ୍ମନସୀ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଦ୍ଯଚ୍ଛେଜ୍ଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମନି । ଜ୍ଞାନମାତ୍ମନି ମହତି ନିଯଚ୍ଛେତ୍ତଦ୍ଯଚ୍ଛେଚ୍ଛାନ୍ତ ଆତ୍ମନି
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କଥାକୁ ମନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଜ୍ଞାନକୁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏବଂ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ଜାଗ୍ରତ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵରାନ୍ନିବୋଧତ । କ୍ଷୁରସ୍ଯ ଧାରା ନିଶିତା ଦୁରତ୍ଯଯା ଦୁର୍ଗଂ ପଥସ୍ତତ୍କଵଯୋ ଵଦନ୍ତି
ଉଠ, ସଚେତନ ହ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଏହି ରାସ୍ତା କଟାରିର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ଗମ—ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ କହନ୍ତି।
ଅଶବ୍ଦମସ୍ପର୍ଶମରୂପମଵ୍ଯଯଂ ତଥାଽରସଂ ନିତ୍ଯମଗନ୍ଧଵଚ୍ଚ ଯତ୍ । ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତଂ ମହତଃ ପରଂ ଧ୍ରୁଵଂ ନିଚାଯ୍ଯ ତନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁଖାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯାହା ଶବ୍ଦହୀନ, ସ୍ପର୍ଶହୀନ, ଆକୃତିହୀନ, ଅବିନାଶୀ, ରସହୀନ, ଚିରନ୍ତନ ଓ ଗନ୍ଧହୀନ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ, ମହାନ୍ ଠାରୁ ଉପରେ, ଅଟଳ—ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନାଚିକେତମୁପାଖ୍ଯାନଂ ମୃତ୍ଯୁପ୍ରୋକ୍ତଁ ସନାତନମ୍ । ଉକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ମେଧାଵୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ପୁରାତନ ନଚିକେତା କଥାକୁ ଯିଏ କହେ ଓ ଶୁଣେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଯ ଇମଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସଂସଦି । ପ୍ରଯତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵା ତଦାନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ । ତଦାନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତ ଇତି
ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବା ସଭାରେ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧବେଳେ ପଢ଼େ, ସେ ଅନନ୍ତତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନନ୍ତତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପରାଞ୍ଚି ଖାନି ଵ୍ଯତୃଣତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂ- ସ୍ତସ୍ମାତ୍ପରାଙ୍ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ତରାତ୍ମନ୍ । କଶ୍ଚିଦ୍ଧୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନମୈକ୍ଷ- ଦାଵୃତ୍ତଚକ୍ଷୁରମୃତତ୍ଵମିଚ୍ଛନ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ବାହାରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଲୋକେ ବାହାରକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଭିତରରେ ଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କେତେକ ଧୀର ଲୋକ ଅମରତ୍ୱ ଆଶା କରି, ନଜରକୁ ଭିତରକୁ ଫେରାଇ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପରାଚଃ କାମାନନୁଯନ୍ତି ବାଲା- ସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୋର୍ଯନ୍ତି ଵିତତସ୍ଯ ପାଶମ୍ । ଅଥ ଧୀରା ଅମୃତତ୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵମଧ୍ରୁଵେଷ୍ଵିହ ନ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ
ଶିଶୁମାନେ ବାହାର ଇଚ୍ଛା ପଛରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଜାଲରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧୀରମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ଏଠାରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷରେ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଖୋଜନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେନ ରୂପଂ ରସଂ ଗନ୍ଧଂ ଶବ୍ଦାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାଁଶ୍ଚ ମୈଥୁନାନ୍ । ଏତେନୈଵ ଵିଜାନାତି କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ସମ୍ମିଳନର ଆନନ୍ଦକୁ ଜାଣୁଛୁ—ଏହି ଏକାଟି ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନୁଭବ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ କି? ଏହିଏ ସେଠି।
ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତଂ ଜାଗରିତାନ୍ତଂ ଚୋଭୌ ଯେନାନୁପଶ୍ଯତି । ମହାନ୍ତଂ ଵିଭୁମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି
ଯିଏ ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷ ଓ ଜାଗ୍ରତର ଶେଷକୁ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଦେଖେ—ସେ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ଶୋକ କରେନାହିଁ।
ଯ ଇମଂ ମଧ୍ଵଦଂ ଵେଦ ଆତ୍ମାନଂ ଜୀଵମନ୍ତିକାତ୍ । ଈଶାନଂ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଯିଏ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ମଧୁରତା ଦେଇଥିବା, ନିକଟରେ ଥିବା ଜୀବ ଭାବେ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ଅଧିପତି ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ଆତ୍ମାକୁ ଅପମାନ କରେନାହିଁ। ଏହିଏ ସେଠି।
ଯଃ ପୂର୍ଵଂ ତପସୋ ଜାତମଦ୍ଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵମଜାଯତ । ଗୁହାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଯୋ ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯପଶ୍ଯତ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଯିଏ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଜଳ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିପାରନ୍ତି—ଏହିଏ ସେଠି।
ଯା ପ୍ରାଣେନ ସଂଭଵତ୍ଯଦିତିର୍ଦେଵତାମଯୀ । ଗୁହାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ଯା ଭୂତେଭିର୍ଵ୍ଯଜାଯତ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଯାହା ପ୍ରାଣ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବୀ ଆଦିତି ଭାବେ ଦେବତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାଠାରେ ବସିଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି—ଏହିଏ ସେଠି।
ଅରଣ୍ଯୋର୍ନିହିତୋ ଜାତଵେଦା ଗର୍ଭ ଇଵ ସୁଭୃତୋ ଗର୍ଭିଣୀଭିଃ । ଦିଵେ ଦିଵେ ଈଡ୍ଯୋ ଜାଗୃଵଦ୍ଭିର୍ହଵିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯେଭିରଗ୍ନିଃ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ବନରେ ଲୁଚିଥିବା ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି, ଗର୍ଭିଣୀ ମହିଳାମାନେ ଯେପରି ଗର୍ଭକୁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ରଖନ୍ତି, ସେପରି ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି; ପ୍ରତିଦିନ, ଜାଗ୍ରତ ଓ ହବି ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏହିଏ ସେଠି।
ଯତଶ୍ଚୋଦେତି ସୂର୍ଯୋଽସ୍ତଂ ଯତ୍ର ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତଂ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେଽର୍ପିତାସ୍ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଯାହାଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାଠାରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯାହାରେ ବସିଛନ୍ତି—କେହି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନାହିଁ। ଏହିଏ ସେଠି।
ଯଦେଵେହ ତଦମୁତ୍ର ଯଦମୁତ୍ର ତଦନ୍ଵିହ । ମୃତ୍ଯୋଃ ସ ମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି
ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ସେଠାରେ ଯାହା ଅଛି, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଯିଏ ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଏ।
ମନସୈଵେଦମାପ୍ତଵ୍ଯଂ ନେହ ନାନାଽସ୍ତି କିଂଚନ । ମୃତ୍ଯୋଃ ସ ମୃତ୍ଯୁଂ ଗଚ୍ଛତି ଯ ଇହ ନାନେଵ ପଶ୍ଯତି
ଏହିକୁ କେବଳ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯିବ; ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଯିଏ ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଏ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ମଧ୍ଯ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି । ଈଶାନଂ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ତତୋ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣ ଥିବା ପୁରୁଷ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି; ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ଅଧିପତି, ସେ କେବେ ଆତ୍ମାକୁ ଅପମାନ କରେନାହିଁ। ଏହିଏ ସେଠି।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଯୋତିରିଵାଧୂମକଃ । ଈଶାନୋ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସ ଏଵାଦ୍ଯ ସ ଉ ଶ୍ଵଃ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣ ଥିବା ପୁରୁଷ, ଧୂମ ନଥିବା ଆଗ୍ନି ଶିଖା ପରି, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ଅଧିପତି—ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ, ସେ ଆସନ୍ତାକାଲି ମଧ୍ୟ। ଏହିଏ ସେଠି।
ଯଥୋଦକଂ ଦୁର୍ଗେ ଵୃଷ୍ଟଂ ପର୍ଵତେଷୁ ଵିଧାଵତି । ଏଵଂ ଧର୍ମାନ୍ ପୃଥକ୍ ପଶ୍ଯଂସ୍ତାନେଵାନୁଵିଧାଵତି
ଯେପରି ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ବହିଯାଏ, ସେପରି ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରେ।
ଯଥୋଦକଂ ଶୁଦ୍ଧେ ଶୁଦ୍ଧମାସିକ୍ତଂ ତାଦୃଗେଵ ଭଵତି । ଏଵଂ ମୁନେର୍ଵିଜାନତ ଆତ୍ମା ଭଵତି ଗୌତମ
ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ପଡ଼ିଲେ ସେ ଏକାଟି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି, ଗୌତମ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ଜାଣିଲେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏହିପରି ହୋଇଯାଏ।
ପୁରମେକାଦଶଦ୍ଵାରମଜସ୍ଯାଵକ୍ରଚେତସଃ । ଅନୁଷ୍ଠାଯ ନ ଶୋଚତି ଵିମୁକ୍ତଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଏକାଦଶ ଦ୍ୱାର ଥିବା ସହରରେ, ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ବାଙ୍କା ମନ ଥିବା ଯିଏ ନିଜକୁ ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ରଖେ, ସେ କେବେ ଶୋକ କରେନାହିଁ; ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହିଏ ସେଠି।
ହଁସଃ ଶୁଚିଷଦ୍ଵସୁରାନ୍ତରିକ୍ଷସଦ୍- ହୋତା ଵେଦିଷଦତିଥିର୍ଦୁରୋଣସତ୍ । ନୃଷଦ୍ଵରସଦୃତସଦ୍ଵ୍ଯୋମସଦ୍ ଅବ୍ଜା ଗୋଜା ଋତଜା ଅଦ୍ରିଜା ଋତଂ ବୃହତ୍
ଶୁଦ୍ଧତାରେ ବସିଥିବା ହଂସ, ମଧ୍ୟଲୋକରେ ବସୁ, ବେଦିରେ ହୋତା, ଘରରେ ଅତିଥି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟରେ, ନ୍ୟାୟରେ, ଆକାଶରେ, ଜଳରୁ ଜନ୍ମ, ଗାଈଠାରୁ ଜନ୍ମ, ସତ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ, ପାହାଡ଼ଠାରୁ ଜନ୍ମ—ସତ୍ୟ, ବଡ଼।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରାଣମୁନ୍ନଯତ୍ଯପାନଂ ପ୍ରତ୍ଯଗସ୍ଯତି । ମଧ୍ଯେ ଵାମନମାସୀନଂ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଉପାସତେ
ଉପରକୁ ପ୍ରାଣକୁ ଉଠାଏ, ଅପାନକୁ ତଳକୁ ଫେରାଏ; ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବାମନକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ଅସ୍ଯ ଵିସ୍ରଂସମାନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଥସ୍ଯ ଦେହିନଃ । ଦେହାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯମାନସ୍ଯ କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ତତ୍
ଏହି ଦେହରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ କି? ଏହିଏ ସେଠି।
ନ ପ୍ରାଣେନ ନାପାନେନ ମର୍ତ୍ଯୋ ଜୀଵତି କଶ୍ଚନ । ଇତରେଣ ତୁ ଜୀଵନ୍ତି ଯସ୍ମିନ୍ନେତାଵୁପାଶ୍ରିତୌ
କୌଣସି ମରଣଶୀଳ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ବା ଅପାନ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚି ନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହା ଉପରେ ଏହି ଦୁଇଟି ନିର୍ଭର କରେ।