କଠୋପନିଷଦ୍

ନୈଵ ଵାଚା ନ ମନସା ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ନ ଚକ୍ଷୁଷା । ଅସ୍ତୀତି ବ୍ରୁଵତୋଽନ୍ଯତ୍ର କଥଂ ତଦୁପଲଭ୍ଯତେ

ସେ କେବେ ବାକ୍ୟ, ମନ ବା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। 'ସେ ଅଛନ୍ତି' ବୋଲି ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଅନୁଭବ କରାଯିବ?

ଅସ୍ତୀତ୍ଯେଵୋପଲବ୍ଧଵ୍ଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଭାଵେନ ଚୋଭଯୋଃ । ଅସ୍ତୀତ୍ଯେଵୋପଲବ୍ଧସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଃ ପ୍ରସୀଦତି

ସେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଏହିପରି ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ଯଦା ସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେଽସ୍ଯ ହୃଦି ଶ୍ରିତାଃ । ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସମଶ୍ନୁତେ

ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମରଣଶୀଳ ମଣିଷ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ଯଥା ସର୍ଵେ ପ୍ରଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯସ୍ଯେହ ଗ୍ରନ୍ଥଯଃ । ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯେତାଵଦ୍ଧ୍ଯନୁଶାସନମ୍

ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଗଠି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହିଠାରେ ଏହା ଅନୁଶାସନ।

ଶତଂ ଚୈକା ଚ ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯ- ସ୍ତାସାଂ ମୂର୍ଧାନମଭିନିଃସୃତୈକା । ତଯୋର୍ଧ୍ଵମାଯନ୍ନମୃତତ୍ଵମେତି ଵିଷ୍ଵଙ୍ଙନ୍ଯା ଉତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତି

ହୃଦୟରେ ଏକଶେ ଏକ ନାଡ଼ୀ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଦିଗକୁ ଯାଏ। ଏହି ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯିବା ମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଅନ୍ୟ ନାଡ଼ୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଯାତ୍ରାର ପଥ ହୁଅନ୍ତି।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋଽନ୍ତରାତ୍ମା ସଦା ଜନାନାଂ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ । ତଂ ସ୍ଵାଚ୍ଛରୀରାତ୍ପ୍ରଵୃହେନ୍ମୁଞ୍ଜାଦିଵେଷୀକାଂ ଧୈର୍ଯେଣ । ତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୁକ୍ରମମୃତଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୁକ୍ରମମୃତମିତି

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଆତ୍ମା ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ। ନିଜ ଦେହରୁ ମୁଞ୍ଜ ଗଛର ତଣ୍ଟି ବାହାର କରିବା ପରି ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କର। ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅମର ବୋଲି ଜାଣ; ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅମର ବୋଲି ଜାଣ।

ମୃତ୍ଯୁପ୍ରୋକ୍ତାଂ ନଚିକେତୋଽଥ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିଦ୍ଯାମେତାଂ ଯୋଗଵିଧିଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିରଜୋଽଭୂଦ୍ଵିମୃତ୍ଯୁ- ରନ୍ଯୋଽପ୍ଯେଵଂ ଯୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ମମେଵ

ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ପାଇ ନଚିକେତା ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେଲେ, ଦୋଷ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଇପାରନ୍ତି।

ସହ ନାଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହ ଵୀର୍ଯଂ କରଵାଵହୈ । ତେଜସ୍ଵିନାଵଧୀତମସ୍ତୁ ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ

ସେ ଆମ୍ଭେ ଦୁହାକୁ ଏକାସାଥିରେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ସେ ଆମ୍ଭେ ଦୁହାକୁ ଏକାସାଥିରେ ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ। ଆମେ ଦୁହେଁ ଏକାସାଥିରେ ଶକ୍ତି ସହିତ କାମ କରିବା। ଆମର ଅଧ୍ୟୟନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଫଳଦାୟକ ହେଉ। ଆମେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷ କରିବା ନାହିଁ।