କଠୋପନିଷଦ୍

ଯଦିଦଂ କିଂ ଚ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଣ ଏଜତି ନିଃସୃତମ୍ । ମହଦ୍ଭଯଂ ଵଜ୍ରମୁଦ୍ଯତଂ ଯ ଏତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି

ଏଠାରେ ଯେ କିଛି ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରାଣର ଚଳନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚଳିଛି। ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଭୟ, ଏକ ଉଠାଇଥିବା ବଜ୍ର। ଯେମାନେ ଏହିକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି।

ଭଯାଦସ୍ଯାଗ୍ନିସ୍ତପତି ଭଯାତ୍ତପତି ସୂର୍ଯଃ । ଭଯାଦିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧାଵତି ପଞ୍ଚମଃ

ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ଚଳନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଦୌଡ଼େ।

ଇହ ଚେଦଶକଦ୍ବୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରାକ୍ଷରୀରସ୍ଯ ଵିସ୍ରସଃ । ତତଃ ସର୍ଗେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଶରୀରତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ

ଏଠି, ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟତା ନଥାଏ, ତେବେ ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେହ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ଯଥାଽଽଦର୍ଶେ ତଥାଽଽତ୍ମନି ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ତଥା ପିତୃଲୋକେ । ଯଥାଽପ୍ସୁ ପରୀଵ ଦଦୃଶେ ତଥା ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକେ ଛାଯାତପଯୋରିଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ

ଯେପରି ଦର୍ପଣରେ, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ; ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ, ସେପରି ପିତୃଲୋକରେ; ଯେପରି ପାଣିରେ, ସେପରି ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକରେ; ଛାୟା ଓ ତାପରେ ଯେପରି, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପୃଥଗ୍ଭାଵମୁଦଯାସ୍ତମଯୌ ଚ ଯତ୍ । ପୃଥଗୁତ୍ପଦ୍ଯମାନାନାଂ ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା, ତାଙ୍କର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ, ଏବଂ ପୃଥକ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ବୁଝିଛନ୍ତି, ସେ ସାଧୁଜନ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଭ୍ଯଃ ପରଂ ମନୋ ମନସଃ ସତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ । ସତ୍ତ୍ଵାଦଧି ମହାନାତ୍ମା ମହତୋଽଵ୍ଯକ୍ତମୁତ୍ତମମ୍

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ ମନ, ମନଠାରୁ ଉପରେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଉପରେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ମହାନ୍ ଠାରୁ ଉପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ତୁ ପରଃ ପୁରୁଷୋ ଵ୍ଯାପକୋଽଲିଙ୍ଗ ଏଵ ଚ । ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁରମୃତତ୍ଵଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି

ଅବ୍ୟକ୍ତଠାରୁ ଉପରେ ପୁରୁଷ, ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଚିହ୍ନ ହୀନ। ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ।

ନ ସଂଦୃଶେ ତିଷ୍ଠତି ରୂପମସ୍ଯ ନ ଚକ୍ଷୁଷା ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚନୈନମ୍ । ହୃଦା ମନୀଷା ମନସାଽଭିକ୍ଲୃପ୍ତୋ ଯ ଏତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି

ତାଙ୍କର ରୂପ କେହି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ। ହୃଦୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନରେ ଯେଉଁମାନେ ସେଉଁଠି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଯଦା ପଞ୍ଚାଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଜ୍ଞାନାନି ମନସା ସହ । ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନ ଵିଚେଷ୍ଟତେ ତାମାହୁଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍

ଯେତେବେଳେ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ବୁଦ୍ଧି ଚଳାଚଳ କରେନାହିଁ, ସେତିକିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତାଂ ଯୋଗମିତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଥିରାମିନ୍ଦ୍ରିଯଧାରଣାମ୍ । ଅପ୍ରମତ୍ତସ୍ତଦା ଭଵତି ଯୋଗୋ ହି ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ସଚେତନ ହୁଏ, କାରଣ ଯୋଗ ହେଉଛି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ।

ନୈଵ ଵାଚା ନ ମନସା ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ନ ଚକ୍ଷୁଷା । ଅସ୍ତୀତି ବ୍ରୁଵତୋଽନ୍ଯତ୍ର କଥଂ ତଦୁପଲଭ୍ଯତେ

ସେ କେବେ ବାକ୍ୟ, ମନ ବା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। 'ସେ ଅଛନ୍ତି' ବୋଲି ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଅନୁଭବ କରାଯିବ?

ଅସ୍ତୀତ୍ଯେଵୋପଲବ୍ଧଵ୍ଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଭାଵେନ ଚୋଭଯୋଃ । ଅସ୍ତୀତ୍ଯେଵୋପଲବ୍ଧସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଃ ପ୍ରସୀଦତି

ସେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଏହିପରି ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ଯଦା ସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେଽସ୍ଯ ହୃଦି ଶ୍ରିତାଃ । ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସମଶ୍ନୁତେ

ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମରଣଶୀଳ ମଣିଷ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ଯଥା ସର୍ଵେ ପ୍ରଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯସ୍ଯେହ ଗ୍ରନ୍ଥଯଃ । ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯେତାଵଦ୍ଧ୍ଯନୁଶାସନମ୍

ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଗଠି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହିଠାରେ ଏହା ଅନୁଶାସନ।

ଶତଂ ଚୈକା ଚ ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯ- ସ୍ତାସାଂ ମୂର୍ଧାନମଭିନିଃସୃତୈକା । ତଯୋର୍ଧ୍ଵମାଯନ୍ନମୃତତ୍ଵମେତି ଵିଷ୍ଵଙ୍ଙନ୍ଯା ଉତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତି

ହୃଦୟରେ ଏକଶେ ଏକ ନାଡ଼ୀ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଦିଗକୁ ଯାଏ। ଏହି ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯିବା ମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଅନ୍ୟ ନାଡ଼ୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଯାତ୍ରାର ପଥ ହୁଅନ୍ତି।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋଽନ୍ତରାତ୍ମା ସଦା ଜନାନାଂ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ । ତଂ ସ୍ଵାଚ୍ଛରୀରାତ୍ପ୍ରଵୃହେନ୍ମୁଞ୍ଜାଦିଵେଷୀକାଂ ଧୈର୍ଯେଣ । ତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୁକ୍ରମମୃତଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛୁକ୍ରମମୃତମିତି

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଆତ୍ମା ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ। ନିଜ ଦେହରୁ ମୁଞ୍ଜ ଗଛର ତଣ୍ଟି ବାହାର କରିବା ପରି ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କର। ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅମର ବୋଲି ଜାଣ; ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅମର ବୋଲି ଜାଣ।

ମୃତ୍ଯୁପ୍ରୋକ୍ତାଂ ନଚିକେତୋଽଥ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିଦ୍ଯାମେତାଂ ଯୋଗଵିଧିଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିରଜୋଽଭୂଦ୍ଵିମୃତ୍ଯୁ- ରନ୍ଯୋଽପ୍ଯେଵଂ ଯୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ମମେଵ

ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ପାଇ ନଚିକେତା ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେଲେ, ଦୋଷ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଇପାରନ୍ତି।

ସହ ନାଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହ ଵୀର୍ଯଂ କରଵାଵହୈ । ତେଜସ୍ଵିନାଵଧୀତମସ୍ତୁ ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ

ସେ ଆମ୍ଭେ ଦୁହାକୁ ଏକାସାଥିରେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ସେ ଆମ୍ଭେ ଦୁହାକୁ ଏକାସାଥିରେ ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ। ଆମେ ଦୁହେଁ ଏକାସାଥିରେ ଶକ୍ତି ସହିତ କାମ କରିବା। ଆମର ଅଧ୍ୟୟନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଫଳଦାୟକ ହେଉ। ଆମେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷ କରିବା ନାହିଁ।