କଠୋପନିଷଦ୍

ସ ତ୍ଵମଗ୍ନିଁ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଧ୍ଯେଷି ମୃତ୍ଯୋ ପ୍ରବ୍ରୂହି ତ୍ଵଁ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ମହ୍ଯମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକା ଅମୃତତ୍ଵଂ ଭଜନ୍ତ ଏତଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଵୃଣେ ଵରେଣ

ମୃତ୍ୟୁ, ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ଅଗ୍ନି ବିଧି ଶିଖାଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି। ଏହା ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶୀର୍ବାଦ।

ପ୍ର ତେ ବ୍ରଵୀମି ତଦୁ ମେ ନିବୋଧ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଗ୍ନିଂ ନଚିକେତଃ ପ୍ରଜାନନ୍ । ଅନନ୍ତଲୋକାପ୍ତିମଥୋ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମେତଂ ନିହିତଂ ଗୁହାଯାମ୍

ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଭଲଭାବରେ ଶୁଣ। ନାଚିକେତା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣିଛି। ଅନନ୍ତ ଲୋକ ଲାଭ ଓ ତାହାର ଆଧାର ଜାଣ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଗୁହାରେ ଥିବା ଅର୍ଥକୁ ବୁଝ।

ଲୋକାଦିମଗ୍ନିଂ ତମୁଵାଚ ତସ୍ମୈ ଯା ଇଷ୍ଟକା ଯାଵତୀର୍ଵା ଯଥା ଵା । ସ ଚାପି ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵଦଦ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ଅଥାସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ ପୁନରେଵାହ ତୁଷ୍ଟଃ

ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଲୋକର ଆଦି ଅଗ୍ନି ବିଷୟରେ, କେଉଁଠି, କେତେ ଇଷ୍ଟକା, କିପରି ରଖିବା, ସବୁ କହିଦେଲେ। ନାଚିକେତା ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଶିଖିଥିଲେ, ସେହିପରି କହିଲେ। ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଖୁସି ହୋଇ ପୁଣି କହିଲେ।

ତମବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରୀଯମାଣୋ ମହାତ୍ମା ଵରଂ ତଵେହାଦ୍ଯ ଦଦାମି ଭୂଯଃ । ତଵୈଵ ନାମ୍ନା ଭଵିତାଽଯମଗ୍ନିଃ ସୃଙ୍କାଂ ଚେମାମନେକରୂପାଂ ଗୃହାଣ

ମହାନ ଆତ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଆଜି ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି ତୁମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଶୃଙ୍ଖଳ ନିଅ।'

ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରିଭିରେତ୍ଯ ସନ୍ଧିଂ ତ୍ରିକର୍ମକୃତ୍ତରତି ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୂ । ବ୍ରହ୍ମଜଜ୍ଞଂ ଦେଵମୀଡ୍ଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ନିଚାଯ୍ଯେମାଁ ଶାନ୍ତିମତ୍ଯନ୍ତମେତି

ଯେଉଁଠି ତିନିଟି ନାଚିକେତା ଅଗ୍ନି, ତିନିପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାର ଜନ୍ମ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣି, ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ।

ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରଯମେତଦ୍ଵିଦିତ୍ଵା ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାଁଶ୍ଚିନୁତେ ନାଚିକେତମ୍ । ସ ମୃତ୍ଯୁପାଶାନ୍ ପୁରତଃ ପ୍ରଣୋଦ୍ଯ ଶୋକାତିଗୋ ମୋଦତେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ

ଯେଉଁଠି ତିନିଟି ନାଚିକେତା ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣି, ଏହିପରି ବୁଝି ଏବଂ ନାଚିକେତାକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନକୁ ଦୂର କରି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

ଏଷ ତେଽଗ୍ନିର୍ନଚିକେତଃ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯୋ ଯମଵୃଣୀଥା ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଵରେଣ । ଏତମଗ୍ନିଂ ତଵୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଜନାସଃ ତୃତୀଯଂ ଵରଂ ନଚିକେତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ

ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ନାଚିକେତା ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଚୟନ କରିଛ। ଲୋକେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବେ। ନାଚିକେତା, ଏବେ ତୃତୀୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।

ଯେଯଂ ପ୍ରେତେ ଵିଚିକିତ୍ସା ମନୁଷ୍ଯେ- ଽସ୍ତୀତ୍ଯେକେ ନାଯମସ୍ତୀତି ଚୈକେ । ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଯାମନୁଶିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯାଽହଂ ଵରାଣାମେଷ ଵରସ୍ତୃତୀଯଃ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନିଆରା ସନ୍ଦେହ ଅଛି—କିଏ କହେ, 'ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଅଛନ୍ତି', ଆଉ କିଏ କହେ, 'ନାହାନ୍ତି'। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆପଣ ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ, ଏହି ହେଉଛି ମୋର ତୃତୀୟ ବର।

ଦେଵୈରତ୍ରାପି ଵିଚିକିତ୍ସିତଂ ପୁରା ନ ହି ସୁଵିଜ୍ଞେଯମଣୁରେଷ ଧର୍ମଃ । ଅନ୍ଯଂ ଵରଂ ନଚିକେତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ମା ମୋପରୋତ୍ସୀରତି ମା ସୃଜୈନମ୍

ଏହି କଥାକୁ ଆଗରୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଥର ଚର୍ଚ୍ଚା କରିଛନ୍ତି; ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିବା ସହଜ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚାହିଁବା, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆମେ ପଡ଼ିବାକୁ ମୋତେ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଦେଵୈରତ୍ରାପି ଵିଚିକିତ୍ସିତଂ କିଲ ତ୍ଵଂ ଚ ମୃତ୍ଯୋ ଯନ୍ନ ସୁଜ୍ଞେଯମାତ୍ଥ । ଵକ୍ତା ଚାସ୍ଯ ତ୍ଵାଦୃଗନ୍ଯୋ ନ ଲଭ୍ଯୋ ନାନ୍ଯୋ ଵରସ୍ତୁଲ୍ଯ ଏତସ୍ଯ କଶ୍ଚିତ୍

ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାରେ ସନ୍ଦେହ କରିଥିଲେ; ଆପଣ, ମୃତ୍ୟୁଦେବ, କହୁଛନ୍ତି ଏହା ସହଜରେ ବୁଝିବା ଯାଏ ନାହିଁ। ଆପଣ ପରି ଶିକ୍ଷକ ଅନ୍ୟ କେହି ମିଳିବେ ନାହିଁ; ଏହି ବର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ନାହିଁ।

ଶତାଯୁଷଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନ୍ଵୃଣୀଷ୍ଵା ବହୂନ୍ପଶୂନ୍ ହସ୍ତିହିରଣ୍ଯମଶ୍ଵାନ୍ । ଭୂମେର୍ମହଦାଯତନଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ସ୍ଵଯଂ ଚ ଜୀଵ ଶରଦୋ ଯାଵଦିଚ୍ଛସି

ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ, ଅନେକ ଗାଈ, ହାତୀ, ସୁନା, ଘୋଡ଼ା ଚାହିଁବା। ପୃଥିବୀରେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁବା, ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ଯେତେ ଦିନ ଚାହଁ, ସେତେ ଦିନ ଜୀବନ୍ତ ରୁହ।

ଏତତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵିତ୍ତଂ ଚିରଜୀଵିକାଂ ଚ । ମହାଭୂମୌ ନଚିକେତସ୍ତ୍ଵମେଧି କାମାନାଂ ତ୍ଵା କାମଭାଜଂ କରୋମି

ଯଦି ତୁମେ ଏହା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବରକୁ ଭାବ, ଧନ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଚାହିଁବା। ବଡ଼ ଭୂମିର ମାଲିକ ହେବା, ନଚିକେତା; ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଭୋଗୀ କରିଦେବି।

ଯେ ଯେ କାମା ଦୁର୍ଲଭା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସର୍ଵାନ୍ କାମାଁଶ୍ଛନ୍ଦତଃ ପ୍ରାର୍ଥଯସ୍ଵ । ଇମା ରାମାଃ ସରଥାଃ ସତୂର୍ଯା ନ ହୀଦୃଶା ଲମ୍ଭନୀଯା ମନୁଷ୍ଯୈଃ । ଆଭିର୍ମତ୍ପ୍ରତ୍ତାଭିଃ ପରିଚାରଯସ୍ଵ ନଚିକେତୋ ମରଣଂ ମାଽନୁପ୍ରାକ୍ଷୀଃ

ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଇଚ୍ଛା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନ ମାନି ଚାହିଁବା। ଏଠି ରହିଛି ରମଣୀମାନେ, ରଥ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ସହିତ; ଏପରି ଜିନିଷ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇନଥାନ୍ତି। ଏମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କର; ନଚିକେତା, ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପଚାରିବା ଛାଡ଼।

ଶ୍ଵୋଭାଵା ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯଦନ୍ତକୈତତ୍ ସର୍ଵେଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ଜରଯଂତି ତେଜଃ । ଅପି ସର୍ଵଂ ଜୀଵିତମଲ୍ପମେଵ ତଵୈଵ ଵାହାସ୍ତଵ ନୃତ୍ଯଗୀତେ

ମନୁଷ୍ୟର ଯାହାକି କାଲି ଶେଷ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶକ୍ତିକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ସମସ୍ତ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅତି ଅଳ୍ପ; ତୁମର ହେଉଛି ଏହି ରଥ, ତୁମର ହେଉଛି ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ।

ନ ଵିତ୍ତେନ ତର୍ପଣୀଯୋ ମନୁଷ୍ଯୋ ଲପ୍ସ୍ଯାମହେ ଵିତ୍ତମଦ୍ରାକ୍ଷ୍ମ ଚେତ୍ତ୍ଵା । ଜୀଵିଷ୍ଯାମୋ ଯାଵଦୀଶିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଵରସ୍ତୁ ମେ ଵରଣୀଯଃ ସ ଏଵ

ଧନରେ କେହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ଧନ ପାଇପାରିଥାନ୍ତି। ତୁମେ ଯେତେ ଦିନ ଚାହଁ, ସେତେ ଦିନ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବା। କିନ୍ତୁ ମୋର ଯେଉଁ ବର ଆବଶ୍ୟକ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।

ଅଜୀର୍ଯତାମମୃତାନାମୁପେତ୍ଯ ଜୀର୍ଯନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ କ୍ଵଧଃସ୍ଥଃ ପ୍ରଜାନନ୍ । ଅଭିଧ୍ଯାଯନ୍ ଵର୍ଣରତିପ୍ରମୋଦାନ୍ ଅତିଦୀର୍ଘେ ଜୀଵିତେ କୋ ରମେତ

ଅମର ଓ ଅକ୍ଷୟଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ପାଇ, ଜରାଶୀଳ ମନୁଷ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ ଜଗତରେ ରହି, ଏହାକୁ ଜାଣି, ରୂପ ଓ ଭୋଗରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନରେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବ?

ଯସ୍ମିନ୍ନିଦଂ ଵିଚିକିତ୍ସନ୍ତି ମୃତ୍ଯୋ ଯତ୍ସାମ୍ପରାଯେ ମହତି ବ୍ରୂହି ନସ୍ତତ୍ । ଯୋଽଯଂ ଵରୋ ଗୂଢମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ନାନ୍ଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନଚିକେତା ଵୃଣୀତେ

ଯାହାକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ଏହି ମହା ପରଲୋକ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ବରକୁ ନଚିକେତା ଚୟନ କରୁଛି; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।

ଅନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋଽନ୍ଯଦୁତୈଵ ପ୍ରେଯ- ସ୍ତେ ଉଭେ ନାନାର୍ଥେ ପୁରୁଷଁ ସିନୀତଃ । ତଯୋଃ ଶ୍ରେଯ ଆଦଦାନସ୍ଯ ସାଧୁ ଭଵତି ହୀଯତେଽର୍ଥାଦ୍ଯ ଉ ପ୍ରେଯୋ ଵୃଣୀତେ

ଏକଟି ହେଉଛି ଶ୍ରେୟସ୍, ଆଉ ଏକଟି ହେଉଛି ପ୍ରେୟସ୍; ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଶ୍ରେୟସ୍ ବାଛେ, ସେ ଭଲ ହୁଏ; ଯିଏ ପ୍ରେୟସ୍ ବାଛେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଦୂରେଇଯାଏ।

ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ପ୍ରେଯଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯମେତଃ ତୌ ସମ୍ପରୀତ୍ଯ ଵିଵିନକ୍ତି ଧୀରଃ । ଶ୍ରେଯୋ ହି ଧୀରୋଽଭି ପ୍ରେଯସୋ ଵୃଣୀତେ ପ୍ରେଯୋ ମନ୍ଦୋ ଯୋଗକ୍ଷେମାଦ୍ଵୃଣୀତେ

ଶ୍ରେୟସ୍ ଓ ପ୍ରେୟସ୍ ଦୁହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଏମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ବିଭେଦ କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ପ୍ରେୟସ୍ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରେୟସ୍ ବାଛନ୍ତି; ମୂର୍ଖ ଲୋକେ ଲାଭ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରେୟସ୍ ବାଛନ୍ତି।

ସ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରିଯରୂପାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ ଅଭିଧ୍ଯାଯନ୍ନଚିକେତୋଽତ୍ଯସ୍ରାକ୍ଷୀଃ । ନୈତାଂ ସୃଙ୍କାଂ ଵିତ୍ତମଯୀମଵାପ୍ତୋ ଯସ୍ଯାଂ ମଜ୍ଜନ୍ତି ବହଵୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ

ନଚିକେତା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ମନୋହର ଭୋଗବିଲାସ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ। ଏହି ଧନର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ପଡ଼ିନାହ।

ଦୂରମେତେ ଵିପରୀତେ ଵିଷୂଚୀ ଅଵିଦ୍ଯା ଯା ଚ ଵିଦ୍ଯେତି ଜ୍ଞାତା । ଵିଦ୍ଯାଭୀପ୍ସିନଂ ନଚିକେତସଂ ମନ୍ଯେ ନ ତ୍ଵା କାମା ବହଵୋଽଲୋଲୁପନ୍ତ

ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁ ଦୂର ଭିନ୍ନ ଓ ବିପରୀତ। ମୁଁ ତୁମକୁ, ନଚିକେତା, ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଭାବେ ଦେଖୁଛି; ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ତୁମକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।

ଅଵିଦ୍ଯାଯାମନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନାଃ ସ୍ଵଯଂ ଧୀରାଃ ପଣ୍ଡିତଂମନ୍ଯମାନାଃ । ଦନ୍ଦ୍ରମ୍ଯମାଣାଃ ପରିଯନ୍ତି ମୂଢା ଅନ୍ଧେନୈଵ ନୀଯମାନା ଯଥାନ୍ଧାଃ

ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଭାବି, ମୂଢ଼ ହୋଇ ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଅନ୍ଧକୁ ନେଇଯାଏ।

ନ ସାମ୍ପରାଯଃ ପ୍ରତିଭାତି ବାଲଂ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଵିତ୍ତମୋହେନ ମୂଢମ୍ । ଅଯଂ ଲୋକୋ ନାସ୍ତି ପର ଇତି ମାନୀ ପୁନଃ ପୁନର୍ଵଶମାପଦ୍ଯତେ ମେ

ଏହି ପରଲୋକ ଅବିବେକୀ, ଧନ ମୋହରେ ମୁଢ଼ ଓ ଅସାବଧାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। 'ଏହି ଲୋକ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ' ଭାବି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ମୋର ଅଧୀନରେ ପଡ଼ନ୍ତି।

ଶ୍ରଵଣାଯାପି ବହୁଭିର୍ଯୋ ନ ଲଭ୍ଯଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୋଽପି ବହଵୋ ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯୁଃ । ଆଶ୍ଚର୍ଯୋ ଵକ୍ତା କୁଶଲୋଽସ୍ଯ ଲବ୍ଧା ଆଶ୍ଚର୍ଯୋ ଜ୍ଞାତା କୁଶଲାନୁଶିଷ୍ଟଃ

ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅନେକ ଲୋକ ଶୁଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନେକ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଦ୍ଭୁତ ହେଉଛନ୍ତି ଶିକ୍ଷକ, ଦକ୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ଶିଷ୍ୟ; ଦକ୍ଷ ଶିକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ଜଣେ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ।

ନ ନରେଣାଵରେଣ ପ୍ରୋକ୍ତ ଏଷ ସୁଵିଜ୍ଞେଯୋ ବହୁଧା ଚିନ୍ତ୍ଯମାନଃ । ଅନନ୍ଯପ୍ରୋକ୍ତେ ଗତିରତ୍ର ନାସ୍ତି ଅଣୀଯାନ୍ ହ୍ଯତର୍କ୍ଯମଣୁପ୍ରମାଣାତ୍

ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅପରିପକ୍ୱ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ ସହଜରେ ବୁଝିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ଅନେକ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ଯଦି ଦକ୍ଷ ଶିକ୍ଷକ ନ ଥାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯାହା ତର୍କରେ ଧରିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ।

ନୈଷା ତର୍କେଣ ମତିରାପନେଯା ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଯେନୈଵ ସୁଜ୍ଞାନାଯ ପ୍ରେଷ୍ଠ । ଯାଂ ତ୍ଵମାପଃ ସତ୍ଯଧୃତିର୍ବତାସି ତ୍ଵାଦୃଙ୍ନୋ ଭୂଯାନ୍ନଚିକେତଃ ପ୍ରଷ୍ଟା

ଏହି ବୁଝିବା ଜିନିଷକୁ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜଣାଇଥାଏ, ସତ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା ମିଳେ, ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଏହା ପାଇଛ, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଅଛ; ନଚିକେତା, ତୁମ ପରି ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଆମ ପାଖରେ ଆସୁନ୍ତୁ।

ଜାନାମ୍ଯହଂ ଶେଵଧିରିତ୍ଯନିତ୍ଯଂ ନ ହ୍ଯଧ୍ରୁଵୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ହି ଧ୍ରୁଵଂ ତତ୍ । ତତୋ ମଯା ନାଚିକେତଶ୍ଚିତୋଽଗ୍ନିଃ ଅନିତ୍ଯୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସ୍ମି ନିତ୍ଯମ୍

ମୁଁ ଜାଣେଁ, ଏହି ଧନ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାୟୀ କିଛି ମିଳେନି। ଏହି କାରଣରୁ, ନଚିକେତା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରିଛ, ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ପାଇଛି।

କାମସ୍ଯାପ୍ତିଂ ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ କ୍ରତୋରାନନ୍ତ୍ଯମଭଯସ୍ଯ ପାରମ୍ । ସ୍ତୋମମହଦୁରୁଗାଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତ୍ଯା ଧୀରୋ ନଚିକେତୋଽତ୍ଯସ୍ରାକ୍ଷୀଃ

ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ସଂସାରର ଆଧାର, ଯଜ୍ଞର ଅନନ୍ତତା, ଭୟ ନଥିବା ଦିଗ, ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ଆଧାର—ଏ ସବୁକୁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖି, ନଚିକେତା, ତୁମେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ।

ତଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଗୂଢମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଗୁହାହିତଂ ଗହ୍ଵରେଷ୍ଠଂ ପୁରାଣମ୍ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗାଧିଗମେନ ଦେଵଂ ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ହର୍ଷଶୋକୌ ଜହାତି

ଏହି ଦେବତା ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ, ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ରହିଛି, ଅତି ପୁରୁଣା। ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଜାଣି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।