കഠോപനിഷദ്

യോനിമന്യേ പ്രപദ്യന്തേ ശരീരത്വായ ദേഹിനഃ । സ്ഥാണുമന്യേഽനുസംയന്തി യഥാകര്മ യഥാശ്രുതമ്

ചില ജീവികൾക്ക് ശരീരം ലഭിക്കാൻ അവർ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയും അറിവും അനുസരിച്ച് ജഡമായ രൂപങ്ങളിൽ എത്തുന്നു.

യ ഏഷ സുപ്തേഷു ജാഗര്തി കാമം കാമം പുരുഷോ നിര്മിമാണഃ । തദേവ ശുക്രം തദ്ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ । തസ്മിഁല്ലോകാഃ ശ്രിതാഃ സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത്

ഉറങ്ങുന്നവർക്കിടയിൽ ജാഗരൂകനായി, ആഗ്രഹം ആഗ്രഹമായി സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആ പുരുഷനാണ് ശുദ്ധനും ബ്രഹ്മവും അമൃതവും. എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ആരും അവനെ അതിക്രമിക്കില്ല — ഇതാണ് അതു.

അഗ്നിര്യഥൈകോ ഭുവനം പ്രവിഷ്ടോ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഭൂവ । ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഹിശ്ച

ഒരേ തീ ഈ ലോകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം അകത്തും പുറത്തും എടുക്കുന്നു.

വായുര്യഥൈകോ ഭുവനം പ്രവിഷ്ടോ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഭൂവ । ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഹിശ്ച

ഒരേ വായു ഈ ലോകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം അകത്തും പുറത്തും എടുക്കുന്നു.

സൂര്യോ യഥാ സര്വലോകസ്യ ചക്ഷുഃ ന ലിപ്യതേ ചാക്ഷുഷൈര്ബാഹ്യദോഷൈഃ । ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ ന ലിപ്യതേ ലോകദുഃഖേന ബാഹ്യഃ

സൂര്യൻ ഈ ലോകത്തിന്റെ കണ്ണുപോലെയാണ്; കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്ന പുറം ദോഷങ്ങൾ അവനെ ബാധിക്കില്ല. അതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ ഇരുന്നു ലോകത്തിന്റെ ദു:ഖങ്ങൾ അവനെ ബാധിക്കില്ല.

ഏകോ വശീ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ ഏകം രൂപം ബഹുധാ യഃ കരോതി । തമാത്മസ്ഥം യേഽനുപശ്യന്തി ധീരാഃ തേഷാം സുഖം ശാശ്വതം നേതരേഷാമ്

ഒരേ അധിപൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലെ ആത്മാവ്, ഒരേ രൂപം അനേകം രൂപങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. അവനെ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ കാണുന്ന ജ്ഞാനികൾക്ക് ശാശ്വതമായ സന്തോഷം ലഭിക്കും; മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ ഇല്ല.

നിത്യോഽനിത്യാനാം ചേതനശ്ചേതനാനാമ് ഏകോ ബഹൂനാം യോ വിദധാതി കാമാന് । തമാത്മസ്ഥം യേഽനുപശ്യന്തി ധീരാഃ തേഷാം ശാന്തിഃ ശാശ്വതീ നേതരേഷാമ്

നശ്വരങ്ങളിൽ ശാശ്വതനും, ബോധമുള്ളവരിൽ ബോധവാനുമാണ് അവൻ; അനേകർക്ക് ആഗ്രഹങ്ങൾ നല്കുന്ന ഒരാളാണ്. അവനെ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ കാണുന്ന ജ്ഞാനികൾക്ക് ശാശ്വതമായ ശാന്തി ലഭിക്കും; മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ ഇല്ല.

തദേതദിതി മന്യന്തേഽനിര്ദേശ്യം പരമം സുഖമ് । കഥം നു തദ്വിജാനീയാം കിമു ഭാതി വിഭാതി വാ

അത് ഈതാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു — വിവരണം ചെയ്യാനാകാത്ത പരമാനന്ദം. എങ്ങനെ ഞാൻ അതു അറിയാം? അതു പ്രകാശിക്കുമോ, പ്രകാശിക്കാതിരിക്കുമോ?

ന തത്ര സൂര്യോ ഭാതി ന ചന്ദ്രതാരകം നേമാ വിദ്യുതോ ഭാന്തി കുതോഽയമഗ്നിഃ । തമേവ ഭാന്തമനുഭാതി സര്വം തസ്യ ഭാസാ സര്വമിദം വിഭാതി

അവിടെ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കില്ല; ഈ മിന്നലുകളും പ്രകാശിക്കില്ല, തീയെന്ത് പറയണം? അതു പ്രകാശിക്കുന്നതിനാൽ എല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിന്റെ പ്രകാശത്താൽ ഈ എല്ലാം ദൃശ്യമാണ്.

ഊര്ധ്വമൂലോഽവാക്ശാഖ ഏഷോഽശ്വത്ഥഃ സനാതനഃ । തദേവ ശുക്രം തദ്ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ । തസ്മിഁല്ലോകാഃ ശ്രിതാഃ സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത്

മേൽവേരുകളും കീഴേ ശാഖകളും ഉള്ള ഈ ശാശ്വതമായ അശ്വത്തവൃക്ഷം — അവനാണ് ശുദ്ധനും ബ്രഹ്മവും അമൃതവും. എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ആരും അവനെ അതിക്രമിക്കില്ല — ഇതാണ് അതു.

യദിദം കിം ച ജഗത് സര്വം പ്രാണ ഏജതി നിഃസൃതമ് । മഹദ്ഭയം വജ്രമുദ്യതം യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി

ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം പ്രാണനാൽ ഉണരുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതൊരു മഹാഭയവും ഉയർത്തിയ വജ്രവും പോലെയാണ്. ഇതറിയുന്നവർ അമൃതരാവുന്നു.

ഭയാദസ്യാഗ്നിസ്തപതി ഭയാത്തപതി സൂര്യഃ । ഭയാദിന്ദ്രശ്ച വായുശ്ച മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ചമഃ

അവനെ ഭയപ്പെടുത്തി തീ കത്തുന്നു; സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനും വായുവും, അഞ്ചാമനായ മരണം പോലും ഭയത്താൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഇഹ ചേദശകദ്ബോദ്ധും പ്രാക്ഷരീരസ്യ വിസ്രസഃ । തതഃ സര്ഗേഷു ലോകേഷു ശരീരത്വായ കല്പതേ

ശരീരം വീഴുന്നതിന് മുമ്പ് ഇവിടെ അവനെ അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അത്തരം ആളുകൾ സൃഷ്ടിയിലെ വിവിധ ലോകങ്ങളിൽ വീണ്ടും ശരീരധാരികളാവുന്നു.

യഥാഽഽദര്ശേ തഥാഽഽത്മനി യഥാ സ്വപ്നേ തഥാ പിതൃലോകേ । യഥാഽപ്സു പരീവ ദദൃശേ തഥാ ഗന്ധര്വലോകേ ഛായാതപയോരിവ ബ്രഹ്മലോകേ

കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നതുപോലെ ആത്മാവിൽ, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ പിതൃലോകത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ ഗന്ധർവലോകത്തിൽ, നിഴലിലും വെളിച്ചത്തിലും കാണുന്നതുപോലെ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ അവനെ കാണാം.

ഇന്ദ്രിയാണാം പൃഥഗ്ഭാവമുദയാസ്തമയൌ ച യത് । പൃഥഗുത്പദ്യമാനാനാം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വേറിട്ടതാണെന്നും അവയുടെ ഉദയവും അസ്തമയവും വേറിട്ടതാണെന്നും മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല.

ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനോ മനസഃ സത്ത്വമുത്തമമ് । സത്ത്വാദധി മഹാനാത്മാ മഹതോഽവ്യക്തമുത്തമമ്

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ മേലാണ് മനസ്സ്; മനസ്സിനെക്കാൾ ഉന്നതമാണ് ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയെക്കാൾ വലിയത് മഹത്താണ്; മഹത്തിനെക്കാൾ മേലാണ് അവ്യക്തം.

അവ്യക്താത്തു പരഃ പുരുഷോ വ്യാപകോഽലിങ്ഗ ഏവ ച । യം ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ജന്തുരമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി

അവ്യക്തത്തെക്കാൾ മേലാണ് പുരുഷൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അവനു ലക്ഷണങ്ങളില്ല. അവനെ അറിഞ്ഞാൽ ജീവി മോചിതനായി അമൃതതയിലേക്കുയരും.

ന സംദൃശേ തിഷ്ഠതി രൂപമസ്യ ന ചക്ഷുഷാ പശ്യതി കശ്ചനൈനമ് । ഹൃദാ മനീഷാ മനസാഽഭിക്ലൃപ്തോ യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി

അവന്റെ രൂപം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല; ആരും അവനെ നേരിട്ട് കാണുന്നില്ല. ഹൃദയത്തിലും ചിന്തയിലും മനസ്സിലും അവനെ ഗ്രഹിക്കാം. ഇതറിയുന്നവർ അമൃതസ്വരൂപരാകുന്നു.

യദാ പഞ്ചാവതിഷ്ഠന്തേ ജ്ഞാനാനി മനസാ സഹ । ബുദ്ധിശ്ച ന വിചേഷ്ടതേ താമാഹുഃ പരമാം ഗതിമ്

അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ഒരുമിച്ച് ശാന്തമാകുമ്പോഴും ബുദ്ധി ചലിക്കാതിരിക്കുമ്പോഴും അതാണ് പരമാവസ്ഥയെന്ന് പറയുന്നു.

താം യോഗമിതി മന്യന്തേ സ്ഥിരാമിന്ദ്രിയധാരണാമ് । അപ്രമത്തസ്തദാ ഭവതി യോഗോ ഹി പ്രഭവാപ്യയൌ

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഉറപ്പോടെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെ തന്നെ യോഗം എന്നു പറയുന്നു. അപ്പോൾ മനുഷ്യൻ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കും, കാരണം യോഗം ഉത്ഭവവും ലയവും ആകുന്നു.

നൈവ വാചാ ന മനസാ പ്രാപ്തും ശക്യോ ന ചക്ഷുഷാ । അസ്തീതി ബ്രുവതോഽന്യത്ര കഥം തദുപലഭ്യതേ

വാക്കുകൊണ്ടും മനസ്സുകൊണ്ടും കണ്ണുകൊണ്ടും അവനെ നേടാൻ കഴിയില്ല. 'അവൻ ഉണ്ട്' എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവനെ ഒഴികെ മറ്റാരും അവനെ എങ്ങനെ അറിയും?

അസ്തീത്യേവോപലബ്ധവ്യസ്തത്ത്വഭാവേന ചോഭയോഃ । അസ്തീത്യേവോപലബ്ധസ്യ തത്ത്വഭാവഃ പ്രസീദതി

അവൻ ഉണ്ട് എന്ന സത്യത്തിൽ തന്നെ അവനെ അറിയണം. അവനെ അങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുന്നവർക്കു അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം വ്യക്തമാകും.

യദാ സര്വേ പ്രമുച്യന്തേ കാമാ യേഽസ്യ ഹൃദി ശ്രിതാഃ । അഥ മര്ത്യോഽമൃതോ ഭവത്യത്ര ബ്രഹ്മ സമശ്നുതേ

ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടൊഴിയുമ്പോൾ, മരണാധീനനായ മനുഷ്യൻ അമൃതസ്വരൂപനാവുന്നു; അപ്പോൾ തന്നെ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

യഥാ സര്വേ പ്രഭിദ്യന്തേ ഹൃദയസ്യേഹ ഗ്രന്ഥയഃ । അഥ മര്ത്യോഽമൃതോ ഭവത്യേതാവദ്ധ്യനുശാസനമ്

ഹൃദയത്തിലെ എല്ലാ കെട്ടുകളും ഇവിടെ തന്നെ അഴിയുമ്പോൾ, മരണാധീനനായ മനുഷ്യൻ അമൃതസ്വരൂപനാവുന്നു; ഇതാണ് ഉപദേശം.

ശതം ചൈകാ ച ഹൃദയസ്യ നാഡ്യ- സ്താസാം മൂര്ധാനമഭിനിഃസൃതൈകാ । തയോര്ധ്വമായന്നമൃതത്വമേതി വിഷ്വങ്ങന്യാ ഉത്ക്രമണേ ഭവന്തി

ഹൃദയത്തിൽ നൂറും ഒന്ന് നാഡികൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ ഒന്നാണ് മസ്തകത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നത്. അതിലൂടെ പുറപ്പെടുന്നവൻ അമൃതതയെ പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവയിലൂടെ പുറപ്പെടുന്നവർ മറ്റു വഴികളിലേക്ക് പോകുന്നു.

അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോഽന്തരാത്മാ സദാ ജനാനാം ഹൃദയേ സംനിവിഷ്ടഃ । തം സ്വാച്ഛരീരാത്പ്രവൃഹേന്മുഞ്ജാദിവേഷീകാം ധൈര്യേണ । തം വിദ്യാച്ഛുക്രമമൃതം തം വിദ്യാച്ഛുക്രമമൃതമിതി

വിരൽവലിപ്പമുള്ള അന്തർആത്മാവ് എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. ധൈര്യത്തോടെ, താന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മുഞ്ചിലുണ്ടായ കുരുവിനെപോലെ അവനെ പുറത്തെടുക്കണം. അവൻ ശുദ്ധനും അമൃതനും ആണെന്ന് അറിയണം, അവൻ ശുദ്ധനും അമൃതനും ആണെന്ന് അറിയണം.

മൃത്യുപ്രോക്താം നചികേതോഽഥ ലബ്ധ്വാ വിദ്യാമേതാം യോഗവിധിം ച കൃത്സ്നമ് । ബ്രഹ്മപ്രാപ്തോ വിരജോഽഭൂദ്വിമൃത്യു- രന്യോഽപ്യേവം യോ വിദധ്യാത്മമേവ

മരണം പഠിപ്പിച്ച ഈ വിജ്ഞാനവും യോഗത്തിന്റെ മുഴുവൻ മാർഗവും ലഭിച്ച ശേഷം നചികേതാസ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചു; അവൻ പാപരഹിതനും മരണരഹിതനും ആയി. ഇങ്ങനെ തന്നെ ആത്മാവിനെ അറിയുന്ന മറ്റാരും ഇതേ ഫലം നേടും.

സഹ നാവവതു । സഹ നൌ ഭുനക്തു । സഹ വീര്യം കരവാവഹൈ । തേജസ്വിനാവധീതമസ്തു മാ വിദ്വിഷാവഹൈ

അവൻ നമ്മളെ ഇരുവരെയും സംരക്ഷിക്കട്ടെ; നമ്മളെ ഇരുവരെയും പോഷിപ്പിക്കട്ടെ; നമ്മൾ ഒരുമിച്ച് ശക്തിയോടെ പ്രവർത്തിക്കട്ടെ; നമ്മുടെ പഠനം പ്രകാശമുള്ളതായിരിക്കട്ടെ; നമ്മൾ തമ്മിൽ വെറുപ്പില്ലാതിരിക്കട്ടെ.