കഠോപനിഷദ്

അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ മധ്യ ആത്മനി തിഷ്ഠതി । ഈശാനം ഭൂതഭവ്യസ്യ ന തതോ വിജുഗുപ്സതേ । ഏതദ്വൈ തത്

വിരൽത്തുമ്പ് വലിപ്പമുള്ള പുരുഷൻ ആത്മാവിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപതി—അവന് ഒന്നും ഭയപ്പെടാനില്ല. ഇതാണ് അതു.

അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ ജ്യോതിരിവാധൂമകഃ । ഈശാനോ ഭൂതഭവ്യസ്യ സ ഏവാദ്യ സ ഉ ശ്വഃ । ഏതദ്വൈ തത്

വിരൽത്തുമ്പ് വലിപ്പമുള്ള പുരുഷൻ, പുകയില്ലാത്ത ജ്വാലപോലെ, ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപതി—അവൻ ഇന്നും അവൻ നാളെയും. ഇതാണ് അതു.

യഥോദകം ദുര്ഗേ വൃഷ്ടം പര്വതേഷു വിധാവതി । ഏവം ധര്മാന് പൃഥക് പശ്യംസ്താനേവാനുവിധാവതി

പർവതങ്ങളിൽ കഠിനമായിടത്ത് മഴപെയ്യുമ്പോൾ വെള്ളം എങ്ങോട്ടും ഒഴുകുന്നതുപോലെ, ധർമ്മങ്ങളെ വേറിട്ടു കാണുന്നവൻ അവയെ അനുഗമിക്കുന്നു.

യഥോദകം ശുദ്ധേ ശുദ്ധമാസിക്തം താദൃഗേവ ഭവതി । ഏവം മുനേര്വിജാനത ആത്മാ ഭവതി ഗൌതമ

ശുദ്ധജലത്തിൽ ശുദ്ധജലം ചേർത്താൽ അതു അതുപോലെയാകും. അങ്ങനെ തന്നെ, ഗൗതമാ, അറിവുള്ള മുനിയുടെ ആത്മാവും അങ്ങനെ തന്നെ ആകുന്നു.

പുരമേകാദശദ്വാരമജസ്യാവക്രചേതസഃ । അനുഷ്ഠായ ന ശോചതി വിമുക്തശ്ച വിമുച്യതേ । ഏതദ്വൈ തത്

പതിനൊന്ന് വാതിലുകളുള്ള നഗരത്തിൽ, ജനനമില്ലാത്തവൻ, വളഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവൻ, അവിടെ സ്ഥാപിതനാകുമ്പോൾ ദുഃഖിക്കാറില്ല; മോചിതനായി, അവൻ വീണ്ടും മോചിതനാകുന്നു. ഇതാണ് അതു.

ഹഁസഃ ശുചിഷദ്വസുരാന്തരിക്ഷസദ്- ഹോതാ വേദിഷദതിഥിര്ദുരോണസത് । നൃഷദ്വരസദൃതസദ്വ്യോമസദ് അബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋതം ബൃഹത്

ശുദ്ധിയിലുള്ള ഹംസൻ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ വസു, ഹോമകുണ്ഡത്തിൽ ഹോതൃ, വീട്ടിൽ അതിഥി, മനുഷ്യരിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ഉത്തമരിൽ, സത്യത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, ജലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, പശുക്കളിൽ ജനിച്ചവൻ, സത്യത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, പർവതങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ—സത്യം, മഹത്തായത്.

ഊര്ധ്വം പ്രാണമുന്നയത്യപാനം പ്രത്യഗസ്യതി । മധ്യേ വാമനമാസീനം വിശ്വേ ദേവാ ഉപാസതേ

അവൻ ശ്വാസം മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു, അപാനശ്വാസം താഴേക്ക് തിരികെ അയക്കുന്നു; മധ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന വാമനനെ എല്ലാ ദേവതകളും ആരാധിക്കുന്നു.

അസ്യ വിസ്രംസമാനസ്യ ശരീരസ്ഥസ്യ ദേഹിനഃ । ദേഹാദ്വിമുച്യമാനസ്യ കിമത്ര പരിശിഷ്യതേ । ഏതദ്വൈ തത്

ഈ ദേഹധാരിയ്ക്ക് ശരീരം വീണുപോകുമ്പോൾ, ദേഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുമ്പോൾ, ഇവിടെ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്? ഇതാണ് അതു.

ന പ്രാണേന നാപാനേന മര്ത്യോ ജീവതി കശ്ചന । ഇതരേണ തു ജീവന്തി യസ്മിന്നേതാവുപാശ്രിതൌ

ശ്വാസത്താലോ അപാനത്താലോ ആരും ജീവിക്കുന്നില്ല; ഇവ രണ്ടും ആശ്രയിക്കുന്ന മറ്റൊന്നിനാലാണ് എല്ലാവരും ജീവിക്കുന്നത്.

ഹന്ത ത ഇദം പ്രവക്ഷ്യാമി ഗുഹ്യം ബ്രഹ്മ സനാതനമ് । യഥാ ച മരണം പ്രാപ്യ ആത്മാ ഭവതി ഗൌതമ

ഗൗതമാ, ഞാൻ നിനക്കു ഈ പ്രാചീനവും ഗൂഢവുമായ ബ്രഹ്മം വിശദമായി പറയാം. മരണത്തെത്തിയാൽ ആത്മാവ് എങ്ങനെ ആകുന്നു എന്നതും ഞാൻ പറയുന്നു.

യോനിമന്യേ പ്രപദ്യന്തേ ശരീരത്വായ ദേഹിനഃ । സ്ഥാണുമന്യേഽനുസംയന്തി യഥാകര്മ യഥാശ്രുതമ്

ചില ജീവികൾക്ക് ശരീരം ലഭിക്കാൻ അവർ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയും അറിവും അനുസരിച്ച് ജഡമായ രൂപങ്ങളിൽ എത്തുന്നു.

യ ഏഷ സുപ്തേഷു ജാഗര്തി കാമം കാമം പുരുഷോ നിര്മിമാണഃ । തദേവ ശുക്രം തദ്ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ । തസ്മിഁല്ലോകാഃ ശ്രിതാഃ സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത്

ഉറങ്ങുന്നവർക്കിടയിൽ ജാഗരൂകനായി, ആഗ്രഹം ആഗ്രഹമായി സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആ പുരുഷനാണ് ശുദ്ധനും ബ്രഹ്മവും അമൃതവും. എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ആരും അവനെ അതിക്രമിക്കില്ല — ഇതാണ് അതു.

അഗ്നിര്യഥൈകോ ഭുവനം പ്രവിഷ്ടോ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഭൂവ । ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഹിശ്ച

ഒരേ തീ ഈ ലോകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം അകത്തും പുറത്തും എടുക്കുന്നു.

വായുര്യഥൈകോ ഭുവനം പ്രവിഷ്ടോ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഭൂവ । ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ രൂപം രൂപം പ്രതിരൂപോ ബഹിശ്ച

ഒരേ വായു ഈ ലോകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് ഓരോ രൂപത്തിനും അനുയോജ്യമായ രൂപം അകത്തും പുറത്തും എടുക്കുന്നു.

സൂര്യോ യഥാ സര്വലോകസ്യ ചക്ഷുഃ ന ലിപ്യതേ ചാക്ഷുഷൈര്ബാഹ്യദോഷൈഃ । ഏകസ്തഥാ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ ന ലിപ്യതേ ലോകദുഃഖേന ബാഹ്യഃ

സൂര്യൻ ഈ ലോകത്തിന്റെ കണ്ണുപോലെയാണ്; കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്ന പുറം ദോഷങ്ങൾ അവനെ ബാധിക്കില്ല. അതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ ഇരുന്നു ലോകത്തിന്റെ ദു:ഖങ്ങൾ അവനെ ബാധിക്കില്ല.

ഏകോ വശീ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ ഏകം രൂപം ബഹുധാ യഃ കരോതി । തമാത്മസ്ഥം യേഽനുപശ്യന്തി ധീരാഃ തേഷാം സുഖം ശാശ്വതം നേതരേഷാമ്

ഒരേ അധിപൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലെ ആത്മാവ്, ഒരേ രൂപം അനേകം രൂപങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നു. അവനെ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ കാണുന്ന ജ്ഞാനികൾക്ക് ശാശ്വതമായ സന്തോഷം ലഭിക്കും; മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ ഇല്ല.

നിത്യോഽനിത്യാനാം ചേതനശ്ചേതനാനാമ് ഏകോ ബഹൂനാം യോ വിദധാതി കാമാന് । തമാത്മസ്ഥം യേഽനുപശ്യന്തി ധീരാഃ തേഷാം ശാന്തിഃ ശാശ്വതീ നേതരേഷാമ്

നശ്വരങ്ങളിൽ ശാശ്വതനും, ബോധമുള്ളവരിൽ ബോധവാനുമാണ് അവൻ; അനേകർക്ക് ആഗ്രഹങ്ങൾ നല്കുന്ന ഒരാളാണ്. അവനെ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ കാണുന്ന ജ്ഞാനികൾക്ക് ശാശ്വതമായ ശാന്തി ലഭിക്കും; മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ ഇല്ല.

തദേതദിതി മന്യന്തേഽനിര്ദേശ്യം പരമം സുഖമ് । കഥം നു തദ്വിജാനീയാം കിമു ഭാതി വിഭാതി വാ

അത് ഈതാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു — വിവരണം ചെയ്യാനാകാത്ത പരമാനന്ദം. എങ്ങനെ ഞാൻ അതു അറിയാം? അതു പ്രകാശിക്കുമോ, പ്രകാശിക്കാതിരിക്കുമോ?

ന തത്ര സൂര്യോ ഭാതി ന ചന്ദ്രതാരകം നേമാ വിദ്യുതോ ഭാന്തി കുതോഽയമഗ്നിഃ । തമേവ ഭാന്തമനുഭാതി സര്വം തസ്യ ഭാസാ സര്വമിദം വിഭാതി

അവിടെ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കില്ല; ഈ മിന്നലുകളും പ്രകാശിക്കില്ല, തീയെന്ത് പറയണം? അതു പ്രകാശിക്കുന്നതിനാൽ എല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിന്റെ പ്രകാശത്താൽ ഈ എല്ലാം ദൃശ്യമാണ്.

ഊര്ധ്വമൂലോഽവാക്ശാഖ ഏഷോഽശ്വത്ഥഃ സനാതനഃ । തദേവ ശുക്രം തദ്ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ । തസ്മിഁല്ലോകാഃ ശ്രിതാഃ സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത്

മേൽവേരുകളും കീഴേ ശാഖകളും ഉള്ള ഈ ശാശ്വതമായ അശ്വത്തവൃക്ഷം — അവനാണ് ശുദ്ധനും ബ്രഹ്മവും അമൃതവും. എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ആരും അവനെ അതിക്രമിക്കില്ല — ഇതാണ് അതു.

യദിദം കിം ച ജഗത് സര്വം പ്രാണ ഏജതി നിഃസൃതമ് । മഹദ്ഭയം വജ്രമുദ്യതം യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി

ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം പ്രാണനാൽ ഉണരുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതൊരു മഹാഭയവും ഉയർത്തിയ വജ്രവും പോലെയാണ്. ഇതറിയുന്നവർ അമൃതരാവുന്നു.

ഭയാദസ്യാഗ്നിസ്തപതി ഭയാത്തപതി സൂര്യഃ । ഭയാദിന്ദ്രശ്ച വായുശ്ച മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ചമഃ

അവനെ ഭയപ്പെടുത്തി തീ കത്തുന്നു; സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനും വായുവും, അഞ്ചാമനായ മരണം പോലും ഭയത്താൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഇഹ ചേദശകദ്ബോദ്ധും പ്രാക്ഷരീരസ്യ വിസ്രസഃ । തതഃ സര്ഗേഷു ലോകേഷു ശരീരത്വായ കല്പതേ

ശരീരം വീഴുന്നതിന് മുമ്പ് ഇവിടെ അവനെ അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അത്തരം ആളുകൾ സൃഷ്ടിയിലെ വിവിധ ലോകങ്ങളിൽ വീണ്ടും ശരീരധാരികളാവുന്നു.

യഥാഽഽദര്ശേ തഥാഽഽത്മനി യഥാ സ്വപ്നേ തഥാ പിതൃലോകേ । യഥാഽപ്സു പരീവ ദദൃശേ തഥാ ഗന്ധര്വലോകേ ഛായാതപയോരിവ ബ്രഹ്മലോകേ

കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നതുപോലെ ആത്മാവിൽ, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ പിതൃലോകത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ ഗന്ധർവലോകത്തിൽ, നിഴലിലും വെളിച്ചത്തിലും കാണുന്നതുപോലെ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ അവനെ കാണാം.

ഇന്ദ്രിയാണാം പൃഥഗ്ഭാവമുദയാസ്തമയൌ ച യത് । പൃഥഗുത്പദ്യമാനാനാം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വേറിട്ടതാണെന്നും അവയുടെ ഉദയവും അസ്തമയവും വേറിട്ടതാണെന്നും മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല.

ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനോ മനസഃ സത്ത്വമുത്തമമ് । സത്ത്വാദധി മഹാനാത്മാ മഹതോഽവ്യക്തമുത്തമമ്

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ മേലാണ് മനസ്സ്; മനസ്സിനെക്കാൾ ഉന്നതമാണ് ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയെക്കാൾ വലിയത് മഹത്താണ്; മഹത്തിനെക്കാൾ മേലാണ് അവ്യക്തം.

അവ്യക്താത്തു പരഃ പുരുഷോ വ്യാപകോഽലിങ്ഗ ഏവ ച । യം ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ജന്തുരമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി

അവ്യക്തത്തെക്കാൾ മേലാണ് പുരുഷൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അവനു ലക്ഷണങ്ങളില്ല. അവനെ അറിഞ്ഞാൽ ജീവി മോചിതനായി അമൃതതയിലേക്കുയരും.

ന സംദൃശേ തിഷ്ഠതി രൂപമസ്യ ന ചക്ഷുഷാ പശ്യതി കശ്ചനൈനമ് । ഹൃദാ മനീഷാ മനസാഽഭിക്ലൃപ്തോ യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി

അവന്റെ രൂപം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല; ആരും അവനെ നേരിട്ട് കാണുന്നില്ല. ഹൃദയത്തിലും ചിന്തയിലും മനസ്സിലും അവനെ ഗ്രഹിക്കാം. ഇതറിയുന്നവർ അമൃതസ്വരൂപരാകുന്നു.

യദാ പഞ്ചാവതിഷ്ഠന്തേ ജ്ഞാനാനി മനസാ സഹ । ബുദ്ധിശ്ച ന വിചേഷ്ടതേ താമാഹുഃ പരമാം ഗതിമ്

അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ഒരുമിച്ച് ശാന്തമാകുമ്പോഴും ബുദ്ധി ചലിക്കാതിരിക്കുമ്പോഴും അതാണ് പരമാവസ്ഥയെന്ന് പറയുന്നു.