കഠോപനിഷദ്

വിജ്ഞാനസാരഥിര്യസ്തു മനഃ പ്രഗ്രഹവാന്നരഃ । സോഽധ്വനഃ പാരമാപ്നോതി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്

ജ്ഞാനം സാരഥിയാകുകയും, മനസ്സ് കയറ്റംപോലെയും ഉള്ളവൻ, അവൻ യാത്രയുടെ അവസാനം, അതായത് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം, പ്രാപിക്കും.

ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരാ ഹ്യര്ഥാ അര്ഥേഭ്യശ്ച പരം മനഃ । മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്ബുദ്ധേരാത്മാ മഹാന്പരഃ

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ ഉയർന്നത് വിഷയങ്ങൾ, വിഷയങ്ങളെക്കാൾ ഉയർന്നത് മനസ്സ്, മനസ്സിനെക്കാൾ ഉയർന്നത് ബുദ്ധി, ബുദ്ധിയെക്കാൾ ഉയർന്നത് മഹത്താണ്.

മഹതഃ പരമവ്യക്തമവ്യക്താത്പുരുഷഃ പരഃ । പുരുഷാന്ന പരം കിംചിത്സാ [https://sa.wikisource.org/s/3gst കാഷ്ഠാ] സാ പരാ ഗതിഃ

മഹത്തിനെക്കാൾ ഉയർന്നത് അവ്യക്തം, അവ്യക്തത്തെക്കാൾ ഉയർന്നത് പുരുഷൻ; പുരുഷനേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല—അതാണ് പരമാവധി, അതാണ് പരമഗതി.

ഏഷ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ഗൂഢോഽഽത്മാ ന പ്രകാശതേ । ദൃശ്യതേ ത്വഗ്ര്യയാ ബുദ്ധ്യാ സൂക്ഷ്മയാ സൂക്ഷ്മദര്ശിഭിഃ

ഈ ആത്മാവ് എല്ലാ ജീവികളിലും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വെളിപ്പെടുന്നില്ല; എന്നാൽ സൂക്ഷ്മമായ ബുദ്ധിയും ദൃഷ്ടിയും ഉള്ളവർക്ക് അത് കാണാൻ കഴിയും.

യച്ഛേദ്വാങ്മനസീ പ്രാജ്ഞസ്തദ്യച്ഛേജ്ജ്ഞാന ആത്മനി । ജ്ഞാനമാത്മനി മഹതി നിയച്ഛേത്തദ്യച്ഛേച്ഛാന്ത ആത്മനി

ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ വാക്ക് മനസ്സിൽ സംയമിപ്പിക്കണം, മനസ്സ് ജ്ഞാനത്തിൽ സംയമിപ്പിക്കണം, ജ്ഞാനം മഹത്തിൽ സംയമിപ്പിക്കണം, മഹത്തിനെ ശാന്തമായ ആത്മാവിൽ സംയമിപ്പിക്കണം.

ഉത്തിഷ്ഠത ജാഗ്രത പ്രാപ്യ വരാന്നിബോധത । ക്ഷുരസ്യ ധാരാ നിശിതാ ദുരത്യയാ ദുര്ഗം പഥസ്തത്കവയോ വദന്തി

എഴുന്നേൽക്കൂ, ഉണരൂ, ജ്ഞാനികളെ സമീപിച്ച് അറിഞ്ഞുകൂടൂ; ഈ വഴി വാൾമുനപോലെ മൂർച്ചയുള്ളതും കടക്കാൻ അത്യന്തം കഠിനവുമാണ്—അങ്ങനെ സന്യാസികൾ പറയുന്നു.

അശബ്ദമസ്പര്ശമരൂപമവ്യയം തഥാഽരസം നിത്യമഗന്ധവച്ച യത് । അനാദ്യനന്തം മഹതഃ പരം ധ്രുവം നിചായ്യ തന്മൃത്യുമുഖാത് പ്രമുച്യതേ

ശബ്ദമില്ലാത്തത്, സ്പർശമില്ലാത്തത്, രൂപമില്ലാത്തത്, ക്ഷയിക്കാത്തത്, രുചിയില്ലാത്തത്, ശാശ്വതവും ഗന്ധമില്ലാത്തതും, ആദിയില്ലാത്തതും അനന്തവുമായത്, മഹത്തിനെക്കാൾ ഉയർന്നതും സ്ഥിരവുമായതും—അത് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ മരണത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.

നാചികേതമുപാഖ്യാനം മൃത്യുപ്രോക്തഁ സനാതനമ് । ഉക്ത്വാ ശ്രുത്വാ ച മേധാവീ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ

മരണൻ പറഞ്ഞ നാചികേതയുടെ ഈ പുരാതനകഥ പറഞ്ഞും കേട്ടും, ജ്ഞാനി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

യ ഇമം പരമം ഗുഹ്യം ശ്രാവയേദ് ബ്രഹ്മസംസദി । പ്രയതഃ ശ്രാദ്ധകാലേ വാ തദാനന്ത്യായ കല്പതേ । തദാനന്ത്യായ കല്പത ഇതി

ആ പരമഗുഹ്യമായത് ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മസഭയിൽ അല്ലെങ്കിൽ ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ഉപദേശിക്കുന്നവൻ അനന്തതയ്ക്ക് അർഹനാകും; അവൻ അനന്തതയ്ക്ക് അർഹനാകും.

പരാഞ്ചി ഖാനി വ്യതൃണത് സ്വയമ്ഭൂ- സ്തസ്മാത്പരാങ്പശ്യതി നാന്തരാത്മന് । കശ്ചിദ്ധീരഃ പ്രത്യഗാത്മാനമൈക്ഷ- ദാവൃത്തചക്ഷുരമൃതത്വമിച്ഛന്

സ്വയംഭൂവായ ദൈവം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് തിരിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യൻ പുറത്തേയ്ക്ക് മാത്രം കാണുന്നത്, അകത്തുള്ള ആത്മാവിനെ കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ, അമൃതത ആഗ്രഹിക്കുന്ന ചില ധീരന്മാർ കാഴ്ച അകത്തേക്ക് തിരിച്ചു, ആ അന്തരാത്മാവിനെ കാണുന്നു.

പരാചഃ കാമാനനുയന്തി ബാലാ- സ്തേ മൃത്യോര്യന്തി വിതതസ്യ പാശമ് । അഥ ധീരാ അമൃതത്വം വിദിത്വാ ധ്രുവമധ്രുവേഷ്വിഹ ന പ്രാര്ഥയന്തേ

പെരുവയസ്സുകൂടാത്തവർ പുറത്തുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന് മരണത്തിന്റെ വിശാലമായ കുടിലിൽ കുടുങ്ങുന്നു; എന്നാൽ ധീരന്മാർ അമൃതത അറിയുന്നതിനാൽ, ഇവിടെയുള്ള നശ്വരവസ്തുക്കളിൽ ശാശ്വതത്വം അന്വേഷിക്കാറില്ല.

യേന രൂപം രസം ഗന്ധം ശബ്ദാന് സ്പര്ശാഁശ്ച മൈഥുനാന് । ഏതേനൈവ വിജാനാതി കിമത്ര പരിശിഷ്യതേ । ഏതദ്വൈ തത്

ഏത് കൊണ്ട് രൂപം, രുചി, ഗന്ധം, ശബ്ദം, സ്പർശം, ഐക്യസുഖം എന്നിവയെ അറിയുന്നു, അതിനാലാണ് എല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇതിൽ എന്താണ് അവശേഷിക്കുന്നത്? ഇതാണ് അതു.

സ്വപ്നാന്തം ജാഗരിതാന്തം ചോഭൌ യേനാനുപശ്യതി । മഹാന്തം വിഭുമാത്മാനം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി

സ്വപ്നാവസ്ഥയുടെ അവസാനംയും ജാഗ്രതയുടെ അവസാനംയും ആരാണ് അതുകൊണ്ട് കാണുന്നത്, ആ മഹത്തായ, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞ ആത്മാവിനെ മനസ്സിലാക്കിയ ജ്ഞാനി ദുഃഖിക്കാറില്ല.

യ ഇമം മധ്വദം വേദ ആത്മാനം ജീവമന്തികാത് । ഈശാനം ഭൂതഭവ്യസ്യ ന തതോ വിജുഗുപ്സതേ । ഏതദ്വൈ തത്

ഈ ആത്മാവിനെ, ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നതെയും, ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ജീവനെയും, ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപതിയെയും ആരാണ് അറിയുന്നത്, അവന് ഒന്നും ഭയപ്പെടാനില്ല. ഇതാണ് അതു.

യഃ പൂര്വം തപസോ ജാതമദ്ഭ്യഃ പൂര്വമജായത । ഗുഹാം പ്രവിശ്യ തിഷ്ഠന്തം യോ ഭൂതേഭിര്വ്യപശ്യത । ഏതദ്വൈ തത്

യജ്ഞം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പും, ജലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുമ്പും ജനിച്ചവൻ, രഹസ്യമായ ഇടത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, എല്ലാ ജീവികളും കാണുന്നവൻ—ഇതാണ് അതു.

യാ പ്രാണേന സംഭവത്യദിതിര്ദേവതാമയീ । ഗുഹാം പ്രവിശ്യ തിഷ്ഠന്തീം യാ ഭൂതേഭിര്വ്യജായത । ഏതദ്വൈ തത്

ശ്വാസത്തോടെ ഉദിക്കുന്ന, ദേവതാസ്വഭാവമുള്ള ആദിതി, രഹസ്യമായ ഇടത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന, എല്ലാ ജീവികളും ജനിപ്പിച്ചതായത്—ഇതാണ് അതു.

അരണ്യോര്നിഹിതോ ജാതവേദാ ഗര്ഭ ഇവ സുഭൃതോ ഗര്ഭിണീഭിഃ । ദിവേ ദിവേ ഈഡ്യോ ജാഗൃവദ്ഭിര്ഹവിഷ്മദ്ഭിര്മനുഷ്യേഭിരഗ്നിഃ । ഏതദ്വൈ തത്

കാടുകളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ജാതവേദസ്, ഗർഭിണികൾ ഗർഭത്തെ പോലെ സൂക്ഷിക്കുന്നവൻ, ജാഗരൂകരും ഹോമം ചെയ്യുന്നവരും ദിവസേന ആരാധിക്കുന്ന അഗ്നി—ഇതാണ് അതു.

യതശ്ചോദേതി സൂര്യോഽസ്തം യത്ര ച ഗച്ഛതി । തം ദേവാഃ സര്വേഽര്പിതാസ്തദു നാത്യേതി കശ്ചന । ഏതദ്വൈ തത്

എവിടെ നിന്നാണ് സൂര്യൻ ഉദയിക്കുകയും എവിടെയാണ് അസ്തമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്, എല്ലാ ദേവതകളും അവനിൽ അധിഷ്ഠിതരാണ്—അതിനെ ആരും അതിക്രമിക്കില്ല. ഇതാണ് അതു.

യദേവേഹ തദമുത്ര യദമുത്ര തദന്വിഹ । മൃത്യോഃ സ മൃത്യുമാപ്നോതി യ ഇഹ നാനേവ പശ്യതി

ഇവിടെ ഉള്ളത് അവിടെയും, അവിടെ ഉള്ളത് ഇവിടെയും തന്നെയാണ്. ഇവിടെ വ്യത്യാസം കാണുന്നവൻ മരണമുതൽ മരണത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

മനസൈവേദമാപ്തവ്യം നേഹ നാനാഽസ്തി കിംചന । മൃത്യോഃ സ മൃത്യും ഗച്ഛതി യ ഇഹ നാനേവ പശ്യതി

ഇത് മനസ്സുകൊണ്ടു മാത്രമേ ലഭിക്കാവൂ. ഇവിടെ ഒന്നും വ്യത്യസ്തമല്ല. ഇവിടെ വ്യത്യാസം കാണുന്നവൻ മരണമുതൽ മരണത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ മധ്യ ആത്മനി തിഷ്ഠതി । ഈശാനം ഭൂതഭവ്യസ്യ ന തതോ വിജുഗുപ്സതേ । ഏതദ്വൈ തത്

വിരൽത്തുമ്പ് വലിപ്പമുള്ള പുരുഷൻ ആത്മാവിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപതി—അവന് ഒന്നും ഭയപ്പെടാനില്ല. ഇതാണ് അതു.

അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ ജ്യോതിരിവാധൂമകഃ । ഈശാനോ ഭൂതഭവ്യസ്യ സ ഏവാദ്യ സ ഉ ശ്വഃ । ഏതദ്വൈ തത്

വിരൽത്തുമ്പ് വലിപ്പമുള്ള പുരുഷൻ, പുകയില്ലാത്ത ജ്വാലപോലെ, ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപതി—അവൻ ഇന്നും അവൻ നാളെയും. ഇതാണ് അതു.

യഥോദകം ദുര്ഗേ വൃഷ്ടം പര്വതേഷു വിധാവതി । ഏവം ധര്മാന് പൃഥക് പശ്യംസ്താനേവാനുവിധാവതി

പർവതങ്ങളിൽ കഠിനമായിടത്ത് മഴപെയ്യുമ്പോൾ വെള്ളം എങ്ങോട്ടും ഒഴുകുന്നതുപോലെ, ധർമ്മങ്ങളെ വേറിട്ടു കാണുന്നവൻ അവയെ അനുഗമിക്കുന്നു.

യഥോദകം ശുദ്ധേ ശുദ്ധമാസിക്തം താദൃഗേവ ഭവതി । ഏവം മുനേര്വിജാനത ആത്മാ ഭവതി ഗൌതമ

ശുദ്ധജലത്തിൽ ശുദ്ധജലം ചേർത്താൽ അതു അതുപോലെയാകും. അങ്ങനെ തന്നെ, ഗൗതമാ, അറിവുള്ള മുനിയുടെ ആത്മാവും അങ്ങനെ തന്നെ ആകുന്നു.

പുരമേകാദശദ്വാരമജസ്യാവക്രചേതസഃ । അനുഷ്ഠായ ന ശോചതി വിമുക്തശ്ച വിമുച്യതേ । ഏതദ്വൈ തത്

പതിനൊന്ന് വാതിലുകളുള്ള നഗരത്തിൽ, ജനനമില്ലാത്തവൻ, വളഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവൻ, അവിടെ സ്ഥാപിതനാകുമ്പോൾ ദുഃഖിക്കാറില്ല; മോചിതനായി, അവൻ വീണ്ടും മോചിതനാകുന്നു. ഇതാണ് അതു.

ഹഁസഃ ശുചിഷദ്വസുരാന്തരിക്ഷസദ്- ഹോതാ വേദിഷദതിഥിര്ദുരോണസത് । നൃഷദ്വരസദൃതസദ്വ്യോമസദ് അബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋതം ബൃഹത്

ശുദ്ധിയിലുള്ള ഹംസൻ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ വസു, ഹോമകുണ്ഡത്തിൽ ഹോതൃ, വീട്ടിൽ അതിഥി, മനുഷ്യരിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ഉത്തമരിൽ, സത്യത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, ജലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, പശുക്കളിൽ ജനിച്ചവൻ, സത്യത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, പർവതങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ—സത്യം, മഹത്തായത്.

ഊര്ധ്വം പ്രാണമുന്നയത്യപാനം പ്രത്യഗസ്യതി । മധ്യേ വാമനമാസീനം വിശ്വേ ദേവാ ഉപാസതേ

അവൻ ശ്വാസം മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു, അപാനശ്വാസം താഴേക്ക് തിരികെ അയക്കുന്നു; മധ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന വാമനനെ എല്ലാ ദേവതകളും ആരാധിക്കുന്നു.

അസ്യ വിസ്രംസമാനസ്യ ശരീരസ്ഥസ്യ ദേഹിനഃ । ദേഹാദ്വിമുച്യമാനസ്യ കിമത്ര പരിശിഷ്യതേ । ഏതദ്വൈ തത്

ഈ ദേഹധാരിയ്ക്ക് ശരീരം വീണുപോകുമ്പോൾ, ദേഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുമ്പോൾ, ഇവിടെ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്? ഇതാണ് അതു.

ന പ്രാണേന നാപാനേന മര്ത്യോ ജീവതി കശ്ചന । ഇതരേണ തു ജീവന്തി യസ്മിന്നേതാവുപാശ്രിതൌ

ശ്വാസത്താലോ അപാനത്താലോ ആരും ജീവിക്കുന്നില്ല; ഇവ രണ്ടും ആശ്രയിക്കുന്ന മറ്റൊന്നിനാലാണ് എല്ലാവരും ജീവിക്കുന്നത്.