കഠോപനിഷദ്

ശതായുഷഃ പുത്രപൌത്രാന്വൃണീഷ്വാ ബഹൂന്പശൂന് ഹസ്തിഹിരണ്യമശ്വാന് । ഭൂമേര്മഹദായതനം വൃണീഷ്വ സ്വയം ച ജീവ ശരദോ യാവദിച്ഛസി

നൂറ്റാണ്ട് ആയുസുള്ള മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, അനേകം പശുക്കളെയും ആനകളെയും പൊന്നും കുതിരകളും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. ഭൂമിയിൽ വലിയൊരു രാജ്യം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര വർഷങ്ങൾ ജീവിക്കാനും കഴിയും.

ഏതത്തുല്യം യദി മന്യസേ വരം വൃണീഷ്വ വിത്തം ചിരജീവികാം ച । മഹാഭൂമൌ നചികേതസ്ത്വമേധി കാമാനാം ത്വാ കാമഭാജം കരോമി

ഇതിനു തുല്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും വരം നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടെങ്കിൽ, ധനം, ദീർഘായുസ് എന്നിവ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. മഹത്തായ ഭൂമിയിലെ രാജാവാകൂ, നചികേതാ; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അനുഭവിക്കാൻ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഒരുക്കും.

യേ യേ കാമാ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ സര്വാന് കാമാഁശ്ഛന്ദതഃ പ്രാര്ഥയസ്വ । ഇമാ രാമാഃ സരഥാഃ സതൂര്യാ ന ഹീദൃശാ ലമ്ഭനീയാ മനുഷ്യൈഃ । ആഭിര്മത്പ്രത്താഭിഃ പരിചാരയസ്വ നചികേതോ മരണം മാഽനുപ്രാക്ഷീഃ

മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രാപിക്കാനാവാത്ത എത്ര ആഗ്രഹങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ചോദിക്കൂ. ഇവിടെയുണ്ട് ഈ സുന്ദരികൾ, രഥങ്ങളുമുണ്ട്, വാദ്യങ്ങളുമുണ്ട്; ഇങ്ങനെ മനുഷ്യർക്ക് ലഭ്യമല്ല. ഇവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നു, ആസ്വദിക്കൂ; നചികേതാ, മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ട.

ശ്വോഭാവാ മര്ത്യസ്യ യദന്തകൈതത് സര്വേംദ്രിയാണാം ജരയംതി തേജഃ । അപി സര്വം ജീവിതമല്പമേവ തവൈവ വാഹാസ്തവ നൃത്യഗീതേ

മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം നാളെ തന്നെ അവസാനിക്കാവുന്നതാണ്; ഇവയൊക്കെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ശക്തി ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതം മുഴുവൻ വളരെ ചെറുതാണ്; രഥങ്ങളും നൃത്തഗീതങ്ങളും എല്ലാം നിന്റെതായിരിക്കും.

ന വിത്തേന തര്പണീയോ മനുഷ്യോ ലപ്സ്യാമഹേ വിത്തമദ്രാക്ഷ്മ ചേത്ത്വാ । ജീവിഷ്യാമോ യാവദീശിഷ്യസി ത്വം വരസ്തു മേ വരണീയഃ സ ഏവ

ധനത്താൽ മനുഷ്യൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ കണ്ടാൽ ധനം നേടാമായിരുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര കാലം ജീവിക്കാമായിരുന്നു. എങ്കിലും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം അതേ ഒന്നാണ്.

അജീര്യതാമമൃതാനാമുപേത്യ ജീര്യന്മര്ത്യഃ ക്വധഃസ്ഥഃ പ്രജാനന് । അഭിധ്യായന് വര്ണരതിപ്രമോദാന് അതിദീര്ഘേ ജീവിതേ കോ രമേത

അക്ഷയരായ അമരന്മാരുടെ അടുത്ത് എത്തിയിട്ടും, ക്ഷയിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ നശ്വരമായതിൽ ജീവിക്കുന്നു എന്നു അറിഞ്ഞ്, വർണ്ണങ്ങളുടെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും ആലോചനയിൽ, വളരെ ദീർഘമായ ജീവിതത്തിൽ ആരാണ് ആസ്വദിക്കുക?

യസ്മിന്നിദം വിചികിത്സന്തി മൃത്യോ യത്സാമ്പരായേ മഹതി ബ്രൂഹി നസ്തത് । യോഽയം വരോ ഗൂഢമനുപ്രവിഷ്ടോ നാന്യം തസ്മാന്നചികേതാ വൃണീതേ

മരണാ, ഇതിനെക്കുറിച്ചാണ് സംശയം, അതായത് മരണത്തിനുശേഷമുള്ള മഹത്തായ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. ഈ രഹസ്യമായ, ആഴത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വരം തന്നെയാണ് നചികേതൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നും ചോദിക്കുന്നില്ല.

അന്യച്ഛ്രേയോഽന്യദുതൈവ പ്രേയ- സ്തേ ഉഭേ നാനാര്ഥേ പുരുഷഁ സിനീതഃ । തയോഃ ശ്രേയ ആദദാനസ്യ സാധു ഭവതി ഹീയതേഽര്ഥാദ്യ ഉ പ്രേയോ വൃണീതേ

ഒരു കാര്യം ഉത്തമം, മറ്റൊന്ന് ഇഷ്ടം; ഇവ രണ്ടും വ്യത്യസ്ത ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ മനുഷ്യനടുത്ത് എത്തുന്നു. അതിൽ ഉത്തമം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ നല്ലതിൽ എത്തുന്നു; ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകുന്നു.

ശ്രേയശ്ച പ്രേയശ്ച മനുഷ്യമേതഃ തൌ സമ്പരീത്യ വിവിനക്തി ധീരഃ । ശ്രേയോ ഹി ധീരോഽഭി പ്രേയസോ വൃണീതേ പ്രേയോ മന്ദോ യോഗക്ഷേമാദ്വൃണീതേ

ഉത്തമവും ഇഷ്ടവും മനുഷ്യനടുത്ത് വരുന്നു; ധൈര്യശാലി അവയെ പരിശോധിച്ച് വേർതിരിക്കുന്നു. ധൈര്യശാലി ഉത്തമം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; മന്ദബുദ്ധി ആനുകൂല്യത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനും വേണ്ടി ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.

സ ത്വം പ്രിയാന്പ്രിയരൂപാംശ്ച കാമാന് അഭിധ്യായന്നചികേതോഽത്യസ്രാക്ഷീഃ । നൈതാം സൃങ്കാം വിത്തമയീമവാപ്തോ യസ്യാം മജ്ജന്തി ബഹവോ മനുഷ്യാഃ

നചികേതാ, ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ഇഷ്ടങ്ങളും ആകർഷകമായ ആനന്ദങ്ങളും ആലോചിച്ചിട്ടും നീ അവയെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ധനത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നീ കുടുങ്ങിയിട്ടില്ല; അതിൽ അനേകം പേർ മുങ്ങുന്നു.

ദൂരമേതേ വിപരീതേ വിഷൂചീ അവിദ്യാ യാ ച വിദ്യേതി ജ്ഞാതാ । വിദ്യാഭീപ്സിനം നചികേതസം മന്യേ ന ത്വാ കാമാ ബഹവോഽലോലുപന്ത

അജ്ഞാനവും ജ്ഞാനവും തമ്മിൽ ദൂരവും വിരുദ്ധതയും ഉണ്ട് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് നീ, നചികേതാ; അനേകം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിന്നെ ആകർഷിച്ചിട്ടില്ല.

അവിദ്യായാമന്തരേ വര്തമാനാഃ സ്വയം ധീരാഃ പണ്ഡിതംമന്യമാനാഃ । ദന്ദ്രമ്യമാണാഃ പരിയന്തി മൂഢാ അന്ധേനൈവ നീയമാനാ യഥാന്ധാഃ

അജ്ഞാനത്തിൽ കഴിയുന്നവരും, തങ്ങളാണ് ധീരരും പണ്ഡിതരുമെന്ന് കരുതുന്നവരും, ഭ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ചുറ്റി നടക്കുന്നു; അന്ധനെപ്പോലെ അന്ധൻ നയിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

ന സാമ്പരായഃ പ്രതിഭാതി ബാലം പ്രമാദ്യന്തം വിത്തമോഹേന മൂഢമ് । അയം ലോകോ നാസ്തി പര ഇതി മാനീ പുനഃ പുനര്വശമാപദ്യതേ മേ

അപരലോകം ബാലന്മാർക്കും, ധനമോഹത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കും ദൃശ്യമാകുന്നില്ല. 'ഈ ലോകം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, മറ്റൊന്നുമില്ല' എന്ന് കരുതുന്നവർ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്റെ അധീനതയിൽപ്പെടുന്നു.

ശ്രവണായാപി ബഹുഭിര്യോ ന ലഭ്യഃ ശൃണ്വന്തോഽപി ബഹവോ യം ന വിദ്യുഃ । ആശ്ചര്യോ വക്താ കുശലോഽസ്യ ലബ്ധാ ആശ്ചര്യോ ജ്ഞാതാ കുശലാനുശിഷ്ടഃ

അവനെ കുറിച്ച് അനേകം പേർ കേൾക്കാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല; കേൾക്കുന്നവരിൽ പലർക്കും അറിയാനാവുന്നില്ല. അതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നവൻ അത്ഭുതം, മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ പ്രാവീണ്യശാലിയാണ്; പ്രാവീണ്യശാലിയുടെ ശിക്ഷണത്തിൽ അറിയുന്നവൻ അത്ഭുതമാണ്.

ന നരേണാവരേണ പ്രോക്ത ഏഷ സുവിജ്ഞേയോ ബഹുധാ ചിന്ത്യമാനഃ । അനന്യപ്രോക്തേ ഗതിരത്ര നാസ്തി അണീയാന് ഹ്യതര്ക്യമണുപ്രമാണാത്

താഴ്ന്നവൻ സംസാരിച്ചാൽ ഇതു എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല, എത്രയോ ആലോചിച്ചാലും. വേറൊരാൾ പഠിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ ഇതിന് വഴി ഉണ്ടാകൂ; അത്രയേറെ സൂക്ഷ്മവും, ചിന്തിക്കാനാവാത്തതും, അത്യന്തം ചെറുതും ആണ്.

നൈഷാ തര്കേണ മതിരാപനേയാ പ്രോക്താന്യേനൈവ സുജ്ഞാനായ പ്രേഷ്ഠ । യാം ത്വമാപഃ സത്യധൃതിര്ബതാസി ത്വാദൃങ്നോ ഭൂയാന്നചികേതഃ പ്രഷ്ടാ

ഈ അറിവ് വാദം കൊണ്ടു നേടാനാവില്ല; മറ്റൊരാളാൽ, സത്യസന്ധനായവർക്കാണ് ഇത് പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്, പ്രിയനേ. നീ ഇതു നേടിയിരിക്കുന്നു, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ് നീ. നചികേതാ, നിന്നുപോലുള്ള ചോദിക്കുന്നവൻ ഞങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും ലഭിക്കട്ടെ.

ജാനാമ്യഹം ശേവധിരിത്യനിത്യം ന ഹ്യധ്രുവൈഃ പ്രാപ്യതേ ഹി ധ്രുവം തത് । തതോ മയാ നാചികേതശ്ചിതോഽഗ്നിഃ അനിത്യൈര്ദ്രവ്യൈഃ പ്രാപ്തവാനസ്മി നിത്യമ്

ഈ സമ്പത്ത് നശ്വരമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; നശ്വരമായ വസ്തുക്കൾകൊണ്ട് ശാശ്വതം നേടാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, നചികേതാ, നീ നശ്വര വസ്തുക്കൾകൊണ്ട് സ്ഥാപിച്ച അഗ്നിയെ ഞാൻ ശാശ്വതമായി നേടിയിരിക്കുന്നു.

കാമസ്യാപ്തിം ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാം ക്രതോരാനന്ത്യമഭയസ്യ പാരമ് । സ്തോമമഹദുരുഗായം പ്രതിഷ്ഠാം ദൃഷ്ട്വാ ധൃത്യാ ധീരോ നചികേതോഽത്യസ്രാക്ഷീഃ

ആശയുടെ നിറവു, ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം, യാഗത്തിന്റെ അനന്തത, ഭയരഹിതതയുടെ അതിരു, മഹത്തായ പ്രശംസയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവും എല്ലാം നീ കണ്ടു, ധൈര്യത്തോടെ നീ അവയെ ഉപേക്ഷിച്ചു, നചികേതാ.

തം ദുര്ദര്ശം ഗൂഢമനുപ്രവിഷ്ടം ഗുഹാഹിതം ഗഹ്വരേഷ്ഠം പുരാണമ് । അധ്യാത്മയോഗാധിഗമേന ദേവം മത്വാ ധീരോ ഹര്ഷശോകൌ ജഹാതി

കാണാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ളതും, ആന്തരിക ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, അനന്തമായതും, പുരാതനവുമായ ദൈവത്തെ ആത്മശുദ്ധിയിലൂടെ അറിഞ്ഞാൽ, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ സന്തോഷവും ദുഃഖവും വിട്ടുകളയുന്നു.

ഏതച്ഛ്രുത്വാ സമ്പരിഗൃഹ്യ മര്ത്യഃ പ്രവൃഹ്യ ധര്മ്യമണുമേതമാപ്യ । സ മോദതേ മോദനീയഁ ഹി ലബ്ധ്വാ വിവൃതഁ സദ്മ നചികേതസം മന്യേ

ഇത് കേട്ട് മനസ്സിൽ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ച മനുഷ്യൻ, ഈ സൂക്ഷ്മത്വം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനെ നേടിയാൽ, സന്തോഷിക്കാൻ യോജ്യമായത് ലഭിച്ചവനായി ആനന്ദിക്കുന്നു. നചികേതാസിന്റെ വീട്ടിൽ വാതിൽ തുറന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.

അന്യത്ര ധര്മാദന്യത്രാധര്മാ- ദന്യത്രാസ്മാത്കൃതാകൃതാത് । അന്യത്ര ഭൂതാച്ച ഭവ്യാച്ച യത്തത്പശ്യസി തദ്വദ

ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വേറെയും, അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വേറെയും, ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും നിന്ന് വേറെയും, ഭവിച്ചതിലും ഭാവിയിൽ നിന്ന് വേറെയും, നീ കാണുന്നതെന്താണോ, അതു പറഞ്ഞുതരിക.

സര്വേ വേദാ യത്പദമാമനന്തി തപാഁസി സര്വാണി ച യദ്വദന്തി । യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദഁ സംഗ്രഹേണ ബ്രവീമ്യോമിത്യേതത്

എല്ലാ വേദങ്ങളും പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ലക്ഷ്യവും, എല്ലാ തപസ്സുകാരും പറയുന്നതും, അതിനായി ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതും, ആ ലക്ഷ്യം ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയും: അതാണ് — ഓം.

ഏതദ്ധ്യേവാക്ഷരം ബ്രഹ്മ ഏതദ്ധ്യേവാക്ഷരം പരമ് । ഏതദ്ധ്യേവാക്ഷരം ജ്ഞാത്വാ യോ യദിച്ഛതി തസ്യ തത്

ഈ അക്ഷരമാണ് ബ്രഹ്മവും, ഈ അക്ഷരമാണ് പരമവും. ഈ അക്ഷരം അറിഞ്ഞാൽ, ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും ലഭിക്കും.

ഏതദാലമ്ബനഁ ശ്രേഷ്ഠമേതദാലമ്ബനം പരമ് । ഏതദാലമ്ബനം ജ്ഞാത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ

ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ആശ്രയം; ഇതാണ് പരമമായ ആശ്രയം. ഈ ആശ്രയം അറിഞ്ഞാൽ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹത്വം നേടുന്നു.

ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ വിപശ്ചിന് നായം കുതശ്ചിന്ന ബഭൂവ കശ്ചിത് । അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ

ജ്ഞാനി ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; അവൻ എവിടുനിന്നും വന്നതുമല്ല, ആരും അവനിൽ നിന്നുമില്ല. അവൻ ജനനമില്ലാത്തവൻ, ശാശ്വതൻ, അനന്തൻ, പുരാതനൻ; ശരീരം നശിച്ചാലും അവൻ നശിക്കില്ല.

ഹന്താ ചേന്മന്യതേ ഹന്തുഁ ഹതശ്ചേന്മന്യതേ ഹതമ് । ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായഁ ഹന്തി ന ഹന്യതേ

ആരെങ്കിലും താൻ കൊല്ലുന്നവനാണെന്ന് കരുതുകയോ, മറ്റൊരാൾ താൻ കൊല്ലപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതുകയോ ചെയ്യുന്നു എങ്കിൽ, ഇരുവരും സത്യം അറിയുന്നില്ല. അവൻ കൊല്ലുന്നവനും അല്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നവനും അല്ല.

അണോരണീയാന്മഹതോ മഹീയാ- നാത്മാഽസ്യ ജന്തോര്നിഹിതോ ഗുഹായാമ് । തമക്രതുഃ പശ്യതി വീതശോകോ ധാതുപ്രസാദാന്മഹിമാനമാത്മനഃ

ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മവും, ഏറ്റവും മഹത്തായതും ആയ ആത്മാവ് ജീവിയുടെ ഹൃദയഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശാന്തമാക്കി, ആത്മാവിന്റെ മഹത്വം കാണുന്നു, ദുഃഖം വിട്ട്.

ആസീനോ ദൂരം വ്രജതി ശയാനോ യാതി സര്വതഃ । കസ്തം മദാമദം ദേവം മദന്യോ ജ്ഞാതുമര്ഹതി

ഇരിക്കുന്നിടത്ത് നിന്ന് ദൂരത്തേക്ക് പോകുന്നു; കിടക്കുമ്പോൾ എല്ലായിടത്തും എത്തുന്നു. ആനന്ദവും അനാനന്ദവും ഉള്ള ദൈവത്തെ, എന്നെക്കാൾ വേറെ ആരാണ് അറിയാൻ കഴിയുക?

അശരീരഁ ശരീരേഷ്വനവസ്ഥേഷ്വവസ്ഥിതമ് । മഹാന്തം വിഭുമാത്മാനം മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി

ശരീരങ്ങളിലുണ്ടെങ്കിലും ശരീരമില്ലാത്തവൻ, അസ്ഥിരങ്ങളിൽ സ്ഥിരനായവൻ, മഹത്തായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച ആത്മാവിനെ മനസ്സിൽ കരുതുമ്പോൾ, ജ്ഞാനി ദുഃഖിക്കുകയില്ല.