കഠോപനിഷദ്

സ ത്വമഗ്നിഁ സ്വര്ഗ്യമധ്യേഷി മൃത്യോ പ്രബ്രൂഹി ത്വഁ ശ്രദ്ദധാനായ മഹ്യമ് । സ്വര്ഗലോകാ അമൃതത്വം ഭജന്ത ഏതദ് ദ്വിതീയേന വൃണേ വരേണ

മരണമേ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള അഗ്നിയെ എനിക്ക് പഠിപ്പിക്കണം. ഞാൻ വിശ്വാസത്തോടെ കേൾക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ അമൃതത്വം നേടുന്നു. ഇത് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രണ്ടാം വരമാണ്.

പ്ര തേ ബ്രവീമി തദു മേ നിബോധ സ്വര്ഗ്യമഗ്നിം നചികേതഃ പ്രജാനന് । അനന്തലോകാപ്തിമഥോ പ്രതിഷ്ഠാം വിദ്ധി ത്വമേതം നിഹിതം ഗുഹായാമ്

ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം; നീ ശ്രദ്ധിക്കണം. നചികേതാ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള അഗ്നിയെ അറിയുക. അനന്തമായ ലോകങ്ങൾ നേടാനും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനവും മനസ്സിലാക്കണം. ഇത് ഹൃദയത്തിലെ ആന്തരികതയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

ലോകാദിമഗ്നിം തമുവാച തസ്മൈ യാ ഇഷ്ടകാ യാവതീര്വാ യഥാ വാ । സ ചാപി തത്പ്രത്യവദദ്യഥോക്തം അഥാസ്യ മൃത്യുഃ പുനരേവാഹ തുഷ്ടഃ

ലോകങ്ങളുടെ ആദിയായ അഗ്നിയെ, എത്ര ഇഷ്ടികകൾ വേണം, എങ്ങനെ വേണം എന്നതെല്ലാം അവനു വിശദീകരിച്ചു. നചികേതാസ് അതെല്ലാം പറഞ്ഞതുപോലെ ആവർത്തിച്ചു. അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ മരണൻ വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു.

തമബ്രവീത് പ്രീയമാണോ മഹാത്മാ വരം തവേഹാദ്യ ദദാമി ഭൂയഃ । തവൈവ നാമ്നാ ഭവിതാഽയമഗ്നിഃ സൃങ്കാം ചേമാമനേകരൂപാം ഗൃഹാണ

സന്തോഷത്തോടെ മഹാത്മാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ഇന്നത്തെ ദിവസം ഞാൻ നിനക്കു മറ്റൊരു വരവും നൽകുന്നു. ഈ അഗ്നിക്ക് നിന്റെ പേരായിരിക്കും. ഈ പല രൂപങ്ങളുള്ള ചങ്ങല സ്വീകരിക്കു.'

ത്രിണാചികേതസ്ത്രിഭിരേത്യ സന്ധിം ത്രികര്മകൃത്തരതി ജന്മമൃത്യൂ । ബ്രഹ്മജജ്ഞം ദേവമീഡ്യം വിദിത്വാ നിചായ്യേമാഁ ശാന്തിമത്യന്തമേതി

മൂന്നു നചികേത അഗ്നികൾ നിർവ്വഹിക്കുകയും, മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ജനനവും മരണവും കടന്ന് പോകുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ ജനിച്ച ദൈവത്തെ അറിയുമ്പോൾ, അവൻ പരമശാന്തി നേടുന്നു.

ത്രിണാചികേതസ്ത്രയമേതദ്വിദിത്വാ യ ഏവം വിദ്വാഁശ്ചിനുതേ നാചികേതമ് । സ മൃത്യുപാശാന് പുരതഃ പ്രണോദ്യ ശോകാതിഗോ മോദതേ സ്വര്ഗലോകേ

മൂന്നു നചികേത അഗ്നികളെ അറിഞ്ഞ്, അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ മരണത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങൾ തള്ളിക്കളയുന്നു; ദുഃഖം വിട്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു.

ഏഷ തേഽഗ്നിര്നചികേതഃ സ്വര്ഗ്യോ യമവൃണീഥാ ദ്വിതീയേന വരേണ । ഏതമഗ്നിം തവൈവ പ്രവക്ഷ്യന്തി ജനാസഃ തൃതീയം വരം നചികേതോ വൃണീഷ്വ

ഇതാണ് നിന്റെ നചികേത അഗ്നി, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ളത്, നീ രണ്ടാം വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കിയത്. ജനങ്ങൾ ഈ അഗ്നിയെ നിന്റെ പേരിൽ വിളിക്കും. നചികേതാ, മൂന്നാമത്തെ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു.

യേയം പ്രേതേ വിചികിത്സാ മനുഷ്യേ- ഽസ്തീത്യേകേ നായമസ്തീതി ചൈകേ । ഏതദ്വിദ്യാമനുശിഷ്ടസ്ത്വയാഽഹം വരാണാമേഷ വരസ്തൃതീയഃ

മരിച്ചവരെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സംശയം ഉണ്ട്. ചിലർ പറയുന്നു, 'അവൻ ഉണ്ട്', മറ്റുചിലർ പറയുന്നു, 'അവൻ ഇല്ല'. ഈ അറിവ് നിങ്ങൾക്കു നിന്നു ഞാൻ പഠിക്കണം; ഇതാണ് ഞാൻ മൂന്നാമത്തെ വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.

ദേവൈരത്രാപി വിചികിത്സിതം പുരാ ന ഹി സുവിജ്ഞേയമണുരേഷ ധര്മഃ । അന്യം വരം നചികേതോ വൃണീഷ്വ മാ മോപരോത്സീരതി മാ സൃജൈനമ്

ഈ കാര്യത്തിൽ ദേവന്മാർക്കിടയിലും മുമ്പ് സംശയം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്; ഈ സൂക്ഷ്മമായ സത്യം എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, നചികേതാ, എന്നെ കൂടുതൽ ബലാത്സംഗം ചെയ്യരുത്, ഈ അപേക്ഷ വിട്ടുകളയൂ.

ദേവൈരത്രാപി വിചികിത്സിതം കില ത്വം ച മൃത്യോ യന്ന സുജ്ഞേയമാത്ഥ । വക്താ ചാസ്യ ത്വാദൃഗന്യോ ന ലഭ്യോ നാന്യോ വരസ്തുല്യ ഏതസ്യ കശ്ചിത്

ദേവന്മാർക്കിടയിലും ഇതിനെക്കുറിച്ച് സംശയം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നു നിങ്ങൾ തന്നെ പറഞ്ഞു; മരണാ, നിങ്ങൾ തന്നെ പറയുന്നത് മനസ്സിലാക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്നു. നിങ്ങളെപ്പോലൊരു ഗുരു വേറെ എവിടെയും ലഭിക്കില്ല; ഇതിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു വരം ഇല്ല.

ശതായുഷഃ പുത്രപൌത്രാന്വൃണീഷ്വാ ബഹൂന്പശൂന് ഹസ്തിഹിരണ്യമശ്വാന് । ഭൂമേര്മഹദായതനം വൃണീഷ്വ സ്വയം ച ജീവ ശരദോ യാവദിച്ഛസി

നൂറ്റാണ്ട് ആയുസുള്ള മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, അനേകം പശുക്കളെയും ആനകളെയും പൊന്നും കുതിരകളും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. ഭൂമിയിൽ വലിയൊരു രാജ്യം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര വർഷങ്ങൾ ജീവിക്കാനും കഴിയും.

ഏതത്തുല്യം യദി മന്യസേ വരം വൃണീഷ്വ വിത്തം ചിരജീവികാം ച । മഹാഭൂമൌ നചികേതസ്ത്വമേധി കാമാനാം ത്വാ കാമഭാജം കരോമി

ഇതിനു തുല്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും വരം നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടെങ്കിൽ, ധനം, ദീർഘായുസ് എന്നിവ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. മഹത്തായ ഭൂമിയിലെ രാജാവാകൂ, നചികേതാ; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അനുഭവിക്കാൻ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഒരുക്കും.

യേ യേ കാമാ ദുര്ലഭാ മര്ത്യലോകേ സര്വാന് കാമാഁശ്ഛന്ദതഃ പ്രാര്ഥയസ്വ । ഇമാ രാമാഃ സരഥാഃ സതൂര്യാ ന ഹീദൃശാ ലമ്ഭനീയാ മനുഷ്യൈഃ । ആഭിര്മത്പ്രത്താഭിഃ പരിചാരയസ്വ നചികേതോ മരണം മാഽനുപ്രാക്ഷീഃ

മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രാപിക്കാനാവാത്ത എത്ര ആഗ്രഹങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ചോദിക്കൂ. ഇവിടെയുണ്ട് ഈ സുന്ദരികൾ, രഥങ്ങളുമുണ്ട്, വാദ്യങ്ങളുമുണ്ട്; ഇങ്ങനെ മനുഷ്യർക്ക് ലഭ്യമല്ല. ഇവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നു, ആസ്വദിക്കൂ; നചികേതാ, മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ട.

ശ്വോഭാവാ മര്ത്യസ്യ യദന്തകൈതത് സര്വേംദ്രിയാണാം ജരയംതി തേജഃ । അപി സര്വം ജീവിതമല്പമേവ തവൈവ വാഹാസ്തവ നൃത്യഗീതേ

മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം നാളെ തന്നെ അവസാനിക്കാവുന്നതാണ്; ഇവയൊക്കെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ശക്തി ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതം മുഴുവൻ വളരെ ചെറുതാണ്; രഥങ്ങളും നൃത്തഗീതങ്ങളും എല്ലാം നിന്റെതായിരിക്കും.

ന വിത്തേന തര്പണീയോ മനുഷ്യോ ലപ്സ്യാമഹേ വിത്തമദ്രാക്ഷ്മ ചേത്ത്വാ । ജീവിഷ്യാമോ യാവദീശിഷ്യസി ത്വം വരസ്തു മേ വരണീയഃ സ ഏവ

ധനത്താൽ മനുഷ്യൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ കണ്ടാൽ ധനം നേടാമായിരുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര കാലം ജീവിക്കാമായിരുന്നു. എങ്കിലും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം അതേ ഒന്നാണ്.

അജീര്യതാമമൃതാനാമുപേത്യ ജീര്യന്മര്ത്യഃ ക്വധഃസ്ഥഃ പ്രജാനന് । അഭിധ്യായന് വര്ണരതിപ്രമോദാന് അതിദീര്ഘേ ജീവിതേ കോ രമേത

അക്ഷയരായ അമരന്മാരുടെ അടുത്ത് എത്തിയിട്ടും, ക്ഷയിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ നശ്വരമായതിൽ ജീവിക്കുന്നു എന്നു അറിഞ്ഞ്, വർണ്ണങ്ങളുടെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും ആലോചനയിൽ, വളരെ ദീർഘമായ ജീവിതത്തിൽ ആരാണ് ആസ്വദിക്കുക?

യസ്മിന്നിദം വിചികിത്സന്തി മൃത്യോ യത്സാമ്പരായേ മഹതി ബ്രൂഹി നസ്തത് । യോഽയം വരോ ഗൂഢമനുപ്രവിഷ്ടോ നാന്യം തസ്മാന്നചികേതാ വൃണീതേ

മരണാ, ഇതിനെക്കുറിച്ചാണ് സംശയം, അതായത് മരണത്തിനുശേഷമുള്ള മഹത്തായ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. ഈ രഹസ്യമായ, ആഴത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വരം തന്നെയാണ് നചികേതൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നും ചോദിക്കുന്നില്ല.

അന്യച്ഛ്രേയോഽന്യദുതൈവ പ്രേയ- സ്തേ ഉഭേ നാനാര്ഥേ പുരുഷഁ സിനീതഃ । തയോഃ ശ്രേയ ആദദാനസ്യ സാധു ഭവതി ഹീയതേഽര്ഥാദ്യ ഉ പ്രേയോ വൃണീതേ

ഒരു കാര്യം ഉത്തമം, മറ്റൊന്ന് ഇഷ്ടം; ഇവ രണ്ടും വ്യത്യസ്ത ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ മനുഷ്യനടുത്ത് എത്തുന്നു. അതിൽ ഉത്തമം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ നല്ലതിൽ എത്തുന്നു; ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകുന്നു.

ശ്രേയശ്ച പ്രേയശ്ച മനുഷ്യമേതഃ തൌ സമ്പരീത്യ വിവിനക്തി ധീരഃ । ശ്രേയോ ഹി ധീരോഽഭി പ്രേയസോ വൃണീതേ പ്രേയോ മന്ദോ യോഗക്ഷേമാദ്വൃണീതേ

ഉത്തമവും ഇഷ്ടവും മനുഷ്യനടുത്ത് വരുന്നു; ധൈര്യശാലി അവയെ പരിശോധിച്ച് വേർതിരിക്കുന്നു. ധൈര്യശാലി ഉത്തമം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; മന്ദബുദ്ധി ആനുകൂല്യത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനും വേണ്ടി ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.

സ ത്വം പ്രിയാന്പ്രിയരൂപാംശ്ച കാമാന് അഭിധ്യായന്നചികേതോഽത്യസ്രാക്ഷീഃ । നൈതാം സൃങ്കാം വിത്തമയീമവാപ്തോ യസ്യാം മജ്ജന്തി ബഹവോ മനുഷ്യാഃ

നചികേതാ, ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ഇഷ്ടങ്ങളും ആകർഷകമായ ആനന്ദങ്ങളും ആലോചിച്ചിട്ടും നീ അവയെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ധനത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നീ കുടുങ്ങിയിട്ടില്ല; അതിൽ അനേകം പേർ മുങ്ങുന്നു.

ദൂരമേതേ വിപരീതേ വിഷൂചീ അവിദ്യാ യാ ച വിദ്യേതി ജ്ഞാതാ । വിദ്യാഭീപ്സിനം നചികേതസം മന്യേ ന ത്വാ കാമാ ബഹവോഽലോലുപന്ത

അജ്ഞാനവും ജ്ഞാനവും തമ്മിൽ ദൂരവും വിരുദ്ധതയും ഉണ്ട് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് നീ, നചികേതാ; അനേകം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിന്നെ ആകർഷിച്ചിട്ടില്ല.

അവിദ്യായാമന്തരേ വര്തമാനാഃ സ്വയം ധീരാഃ പണ്ഡിതംമന്യമാനാഃ । ദന്ദ്രമ്യമാണാഃ പരിയന്തി മൂഢാ അന്ധേനൈവ നീയമാനാ യഥാന്ധാഃ

അജ്ഞാനത്തിൽ കഴിയുന്നവരും, തങ്ങളാണ് ധീരരും പണ്ഡിതരുമെന്ന് കരുതുന്നവരും, ഭ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ചുറ്റി നടക്കുന്നു; അന്ധനെപ്പോലെ അന്ധൻ നയിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

ന സാമ്പരായഃ പ്രതിഭാതി ബാലം പ്രമാദ്യന്തം വിത്തമോഹേന മൂഢമ് । അയം ലോകോ നാസ്തി പര ഇതി മാനീ പുനഃ പുനര്വശമാപദ്യതേ മേ

അപരലോകം ബാലന്മാർക്കും, ധനമോഹത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കും ദൃശ്യമാകുന്നില്ല. 'ഈ ലോകം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, മറ്റൊന്നുമില്ല' എന്ന് കരുതുന്നവർ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്റെ അധീനതയിൽപ്പെടുന്നു.

ശ്രവണായാപി ബഹുഭിര്യോ ന ലഭ്യഃ ശൃണ്വന്തോഽപി ബഹവോ യം ന വിദ്യുഃ । ആശ്ചര്യോ വക്താ കുശലോഽസ്യ ലബ്ധാ ആശ്ചര്യോ ജ്ഞാതാ കുശലാനുശിഷ്ടഃ

അവനെ കുറിച്ച് അനേകം പേർ കേൾക്കാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല; കേൾക്കുന്നവരിൽ പലർക്കും അറിയാനാവുന്നില്ല. അതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നവൻ അത്ഭുതം, മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ പ്രാവീണ്യശാലിയാണ്; പ്രാവീണ്യശാലിയുടെ ശിക്ഷണത്തിൽ അറിയുന്നവൻ അത്ഭുതമാണ്.

ന നരേണാവരേണ പ്രോക്ത ഏഷ സുവിജ്ഞേയോ ബഹുധാ ചിന്ത്യമാനഃ । അനന്യപ്രോക്തേ ഗതിരത്ര നാസ്തി അണീയാന് ഹ്യതര്ക്യമണുപ്രമാണാത്

താഴ്ന്നവൻ സംസാരിച്ചാൽ ഇതു എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല, എത്രയോ ആലോചിച്ചാലും. വേറൊരാൾ പഠിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ ഇതിന് വഴി ഉണ്ടാകൂ; അത്രയേറെ സൂക്ഷ്മവും, ചിന്തിക്കാനാവാത്തതും, അത്യന്തം ചെറുതും ആണ്.

നൈഷാ തര്കേണ മതിരാപനേയാ പ്രോക്താന്യേനൈവ സുജ്ഞാനായ പ്രേഷ്ഠ । യാം ത്വമാപഃ സത്യധൃതിര്ബതാസി ത്വാദൃങ്നോ ഭൂയാന്നചികേതഃ പ്രഷ്ടാ

ഈ അറിവ് വാദം കൊണ്ടു നേടാനാവില്ല; മറ്റൊരാളാൽ, സത്യസന്ധനായവർക്കാണ് ഇത് പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്, പ്രിയനേ. നീ ഇതു നേടിയിരിക്കുന്നു, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ് നീ. നചികേതാ, നിന്നുപോലുള്ള ചോദിക്കുന്നവൻ ഞങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും ലഭിക്കട്ടെ.

ജാനാമ്യഹം ശേവധിരിത്യനിത്യം ന ഹ്യധ്രുവൈഃ പ്രാപ്യതേ ഹി ധ്രുവം തത് । തതോ മയാ നാചികേതശ്ചിതോഽഗ്നിഃ അനിത്യൈര്ദ്രവ്യൈഃ പ്രാപ്തവാനസ്മി നിത്യമ്

ഈ സമ്പത്ത് നശ്വരമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; നശ്വരമായ വസ്തുക്കൾകൊണ്ട് ശാശ്വതം നേടാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, നചികേതാ, നീ നശ്വര വസ്തുക്കൾകൊണ്ട് സ്ഥാപിച്ച അഗ്നിയെ ഞാൻ ശാശ്വതമായി നേടിയിരിക്കുന്നു.

കാമസ്യാപ്തിം ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാം ക്രതോരാനന്ത്യമഭയസ്യ പാരമ് । സ്തോമമഹദുരുഗായം പ്രതിഷ്ഠാം ദൃഷ്ട്വാ ധൃത്യാ ധീരോ നചികേതോഽത്യസ്രാക്ഷീഃ

ആശയുടെ നിറവു, ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം, യാഗത്തിന്റെ അനന്തത, ഭയരഹിതതയുടെ അതിരു, മഹത്തായ പ്രശംസയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവും എല്ലാം നീ കണ്ടു, ധൈര്യത്തോടെ നീ അവയെ ഉപേക്ഷിച്ചു, നചികേതാ.

തം ദുര്ദര്ശം ഗൂഢമനുപ്രവിഷ്ടം ഗുഹാഹിതം ഗഹ്വരേഷ്ഠം പുരാണമ് । അധ്യാത്മയോഗാധിഗമേന ദേവം മത്വാ ധീരോ ഹര്ഷശോകൌ ജഹാതി

കാണാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ളതും, ആന്തരിക ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, അനന്തമായതും, പുരാതനവുമായ ദൈവത്തെ ആത്മശുദ്ധിയിലൂടെ അറിഞ്ഞാൽ, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ സന്തോഷവും ദുഃഖവും വിട്ടുകളയുന്നു.