കഠോപനിഷദ്

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः । अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत्

ജലം കുടിയില്ലാത്ത, പുല്ല് മാത്രം തിന്നിയ, പാലില്ലാത്ത, ശക്തിയില്ലാത്ത പശുക്കൾ നൽകുന്നവർക്ക് സന്തോഷമില്ലാത്ത ലോകങ്ങളാണ് ലഭിക്കുക; അത്തരം ലോകങ്ങളിലേക്കാണ് അത്തരം ദാനികൾ പോകുന്നത്.

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति । द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति

അവൻ അപ്പനോടു ചോദിച്ചു: "എനിക്ക് ആരോടാണ് എന്നെ നൽകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?" രണ്ടാമതും മൂന്നാമതും വീണ്ടും ചോദിച്ചു. അപ്പൻ പറഞ്ഞു: "നിനക്കു മരണം തന്നെയാണ് ഞാൻ നൽകുന്നത്."

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः । किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति

അനേകരിൽ ഞാൻ ഒന്നാമനാണ്; അനേകരിൽ ഞാൻ നടുവിലാളിയാണ്. അപ്പൻ ഇന്ന് എന്നോട് എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे । सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः

മുൻപുണ്ടായവരെ നോക്കൂ, പിന്നെ വരാനിരിക്കുന്നവരെയും കാണൂ. ധാന്യത്തെപ്പോലെ മനുഷ്യർ വളർന്ന് ചാകുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्

വൈശ്വാനരൻ എന്ന അഗ്നി അതിഥിയായ ബ്രാഹ്മണനായി വീടുകളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തി നൽകണം. വൈവസ്വതനു വേണ്ടി വെള്ളം കൊണ്ടുവരിക.

आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतां चेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् । एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे

ആശ, പ്രതീക്ഷ, സൗഹൃദം, സ്നേഹപൂർവമായ വാക്കുകൾ, നല്ല പ്രവർത്തികൾ, യാഗങ്ങൾ, മക്കൾ, പശുക്കൾ—ഇവയെല്ലാം മനസ്സില്ലാത്തവന്റെ വീട്ടിൽ അഹാരമില്ലാതെ താമസിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണാതിഥി എല്ലാം അകറ്റിപ്പറയുന്നു.

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे- ऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः । नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व

മൂന്ന് രാത്രികൾ നീ എന്റെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ, ആദരപൂർവമായ അതിഥിയായ ബ്രാഹ്മണനായി കഴിഞ്ഞു. ബ്രാഹ്മണാ, നിനക്കു വന്ദനം. എനിക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. അതിനാൽ നീ മൂന്നു വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കു.

शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो । त्वत्प्रसृष्टम् माऽभिवदेत्प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे

എന്റെ അപ്പനായ ഗൗതമൻ മനസ്സിൽ ശാന്തനും, സന്തുഷ്ടനും, എനിക്കു ദ്വേഷമില്ലാത്തവനുമാകട്ടെ, മരണമേ. നിന്റെ അനുമതിയാൽ അപ്പൻ എന്നെ തിരിച്ചറിയുകയും സന്തോഷത്തോടെ വരവേൽക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. ഇതാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ആദ്യ വരം.

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः । सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युः त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम्

എന്റെ അപ്പനായ ഔദ്ദാലകി ആരുണി മുമ്പുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ, ദ്വേഷമില്ലാതെ, നല്ല രാത്രികൾ ഉറങ്ങുകയും, നിന്നെ കണ്ടു മരണത്തിന്റെ പിടിയിൽ നിന്ന് മോചിതനായ എന്നെ കാണുകയും ചെയ്യും.

स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति । उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ഭയമൊന്നുമില്ല. അവിടെ നീയുമില്ല, വയസ്സായിത്തീരുന്നതിന്റെ ഭയവും ഇല്ല. വിശപ്പും ദാഹവും കടന്ന്, ദുഃഖം വിട്ട്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം.

स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् । स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण

മരണമേ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള അഗ്നിയെ എനിക്ക് പഠിപ്പിക്കണം. ഞാൻ വിശ്വാസത്തോടെ കേൾക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ അമൃതത്വം നേടുന്നു. ഇത് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രണ്ടാം വരമാണ്.

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् । अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम्

ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം; നീ ശ്രദ്ധിക്കണം. നചികേതാ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള അഗ്നിയെ അറിയുക. അനന്തമായ ലോകങ്ങൾ നേടാനും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനവും മനസ്സിലാക്കണം. ഇത് ഹൃദയത്തിലെ ആന്തരികതയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा । स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तं अथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः

ലോകങ്ങളുടെ ആദിയായ അഗ്നിയെ, എത്ര ഇഷ്ടികകൾ വേണം, എങ്ങനെ വേണം എന്നതെല്ലാം അവനു വിശദീകരിച്ചു. നചികേതാസ് അതെല്ലാം പറഞ്ഞതുപോലെ ആവർത്തിച്ചു. അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ മരണൻ വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു.

तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण

സന്തോഷത്തോടെ മഹാത്മാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ഇന്നത്തെ ദിവസം ഞാൻ നിനക്കു മറ്റൊരു വരവും നൽകുന്നു. ഈ അഗ്നിക്ക് നിന്റെ പേരായിരിക്കും. ഈ പല രൂപങ്ങളുള്ള ചങ്ങല സ്വീകരിക്കു.'

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू । ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति

മൂന്നു നചികേത അഗ്നികൾ നിർവ്വഹിക്കുകയും, മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ജനനവും മരണവും കടന്ന് പോകുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ ജനിച്ച ദൈവത്തെ അറിയുമ്പോൾ, അവൻ പരമശാന്തി നേടുന്നു.

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् । स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

മൂന്നു നചികേത അഗ്നികളെ അറിഞ്ഞ്, അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ മരണത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങൾ തള്ളിക്കളയുന്നു; ദുഃഖം വിട്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു.

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण । एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासः तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व

ഇതാണ് നിന്റെ നചികേത അഗ്നി, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ളത്, നീ രണ്ടാം വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കിയത്. ജനങ്ങൾ ഈ അഗ്നിയെ നിന്റെ പേരിൽ വിളിക്കും. നചികേതാ, മൂന്നാമത്തെ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു.

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये- ऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके । एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः

മരിച്ചവരെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സംശയം ഉണ്ട്. ചിലർ പറയുന്നു, 'അവൻ ഉണ്ട്', മറ്റുചിലർ പറയുന്നു, 'അവൻ ഇല്ല'. ഈ അറിവ് നിങ്ങൾക്കു നിന്നു ഞാൻ പഠിക്കണം; ഇതാണ് ഞാൻ മൂന്നാമത്തെ വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम्

ഈ കാര്യത്തിൽ ദേവന്മാർക്കിടയിലും മുമ്പ് സംശയം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്; ഈ സൂക്ഷ്മമായ സത്യം എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, നചികേതാ, എന്നെ കൂടുതൽ ബലാത്സംഗം ചെയ്യരുത്, ഈ അപേക്ഷ വിട്ടുകളയൂ.

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ । वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित्

ദേവന്മാർക്കിടയിലും ഇതിനെക്കുറിച്ച് സംശയം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നു നിങ്ങൾ തന്നെ പറഞ്ഞു; മരണാ, നിങ്ങൾ തന്നെ പറയുന്നത് മനസ്സിലാക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്നു. നിങ്ങളെപ്പോലൊരു ഗുരു വേറെ എവിടെയും ലഭിക്കില്ല; ഇതിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു വരം ഇല്ല.

शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्वा बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् । भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि

നൂറ്റാണ്ട് ആയുസുള്ള മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, അനേകം പശുക്കളെയും ആനകളെയും പൊന്നും കുതിരകളും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. ഭൂമിയിൽ വലിയൊരു രാജ്യം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര വർഷങ്ങൾ ജീവിക്കാനും കഴിയും.

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च । महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि

ഇതിനു തുല്യമായ മറ്റേതെങ്കിലും വരം നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടെങ്കിൽ, ധനം, ദീർഘായുസ് എന്നിവ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. മഹത്തായ ഭൂമിയിലെ രാജാവാകൂ, നചികേതാ; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അനുഭവിക്കാൻ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഒരുക്കും.

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामाँश्छन्दतः प्रार्थयस्व । इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः

മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രാപിക്കാനാവാത്ത എത്ര ആഗ്രഹങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ചോദിക്കൂ. ഇവിടെയുണ്ട് ഈ സുന്ദരികൾ, രഥങ്ങളുമുണ്ട്, വാദ്യങ്ങളുമുണ്ട്; ഇങ്ങനെ മനുഷ്യർക്ക് ലഭ്യമല്ല. ഇവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നു, ആസ്വദിക്കൂ; നചികേതാ, മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ട.

श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेंद्रियाणां जरयंति तेजः । अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते

മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം നാളെ തന്നെ അവസാനിക്കാവുന്നതാണ്; ഇവയൊക്കെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ശക്തി ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതം മുഴുവൻ വളരെ ചെറുതാണ്; രഥങ്ങളും നൃത്തഗീതങ്ങളും എല്ലാം നിന്റെതായിരിക്കും.

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा । जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव

ധനത്താൽ മനുഷ്യൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ കണ്ടാൽ ധനം നേടാമായിരുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര കാലം ജീവിക്കാമായിരുന്നു. എങ്കിലും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം അതേ ഒന്നാണ്.

अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् । अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत

അക്ഷയരായ അമരന്മാരുടെ അടുത്ത് എത്തിയിട്ടും, ക്ഷയിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ നശ്വരമായതിൽ ജീവിക്കുന്നു എന്നു അറിഞ്ഞ്, വർണ്ണങ്ങളുടെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും ആലോചനയിൽ, വളരെ ദീർഘമായ ജീവിതത്തിൽ ആരാണ് ആസ്വദിക്കുക?

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् । योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते

മരണാ, ഇതിനെക്കുറിച്ചാണ് സംശയം, അതായത് മരണത്തിനുശേഷമുള്ള മഹത്തായ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. ഈ രഹസ്യമായ, ആഴത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വരം തന്നെയാണ് നചികേതൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നും ചോദിക്കുന്നില്ല.

अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेय- स्ते उभे नानार्थे पुरुषँ सिनीतः । तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते

ഒരു കാര്യം ഉത്തമം, മറ്റൊന്ന് ഇഷ്ടം; ഇവ രണ്ടും വ്യത്യസ്ത ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ മനുഷ്യനടുത്ത് എത്തുന്നു. അതിൽ ഉത്തമം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ നല്ലതിൽ എത്തുന്നു; ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകുന്നു.

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतः तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः । श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते

ഉത്തമവും ഇഷ്ടവും മനുഷ്യനടുത്ത് വരുന്നു; ധൈര്യശാലി അവയെ പരിശോധിച്ച് വേർതിരിക്കുന്നു. ധൈര്യശാലി ഉത്തമം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; മന്ദബുദ്ധി ആനുകൂല്യത്തിനും സംരക്ഷണത്തിനും വേണ്ടി ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.