ಕಠೋಪನಿಷದ್

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಮಧ್ಯ ಆತ್ಮನಿ ತಿಷ್ಠತಿ । ಈಶಾನಂ ಭೂತಭವ್ಯಸ್ಯ ನ ತತೋ ವಿಜುಗುಪ್ಸತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಪುರುಷನು ಆತ್ಮದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅದು.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಜ್ಯೋತಿರಿವಾಧೂಮಕಃ । ಈಶಾನೋ ಭೂತಭವ್ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಾದ್ಯ ಸ ಉ ಶ್ವಃ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಪುರುಷನು, ಧೂಮವಿಲ್ಲದ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನು ಇಂದು, ಅವನೇ ನಾಳೆ. ಇದೇ ಅದು.

ಯಥೋದಕಂ ದುರ್ಗೇ ವೃಷ್ಟಂ ಪರ್ವತೇಷು ವಿಧಾವತಿ । ಏವಂ ಧರ್ಮಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪಶ್ಯಂಸ್ತಾನೇವಾನುವಿಧಾವತಿ

ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿದರೆ ಅದು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುವಂತೆ, ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ನೋಡಿದವನು ಅವುಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥೋದಕಂ ಶುದ್ಧೇ ಶುದ್ಧಮಾಸಿಕ್ತಂ ತಾದೃಗೇವ ಭವತಿ । ಏವಂ ಮುನೇರ್ವಿಜಾನತ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ ಗೌತಮ

ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅದು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಗೌತಮ, ತಿಳಿದಿರುವ ಮುನಿಯ ಆತ್ಮವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಪುರಮೇಕಾದಶದ್ವಾರಮಜಸ್ಯಾವಕ್ರಚೇತಸಃ । ಅನುಷ್ಠಾಯ ನ ಶೋಚತಿ ವಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ವಿಮುಚ್ಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಹನ್ನೊಂದು ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಜನಿಸದವನಾದ, ವಕ್ರ ಮನಸ್ಸಿನವನಾದ ಆತನು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಅದು.

ಹಁಸಃ ಶುಚಿಷದ್ವಸುರಾನ್ತರಿಕ್ಷಸದ್- ಹೋತಾ ವೇದಿಷದತಿಥಿರ್ದುರೋಣಸತ್ । ನೃಷದ್ವರಸದೃತಸದ್ವ್ಯೋಮಸದ್ ಅಬ್ಜಾ ಗೋಜಾ ಋತಜಾ ಅದ್ರಿಜಾ ಋತಂ ಬೃಹತ್

ಪವಿತ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಂಸ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಸು, ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವವನು, ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಅತಿಥಿ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಹಸುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಸತ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು—ಸತ್ಯ, ಮಹಾನ್.

ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಣಮುನ್ನಯತ್ಯಪಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಗಸ್ಯತಿ । ಮಧ್ಯೇ ವಾಮನಮಾಸೀನಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಉಪಾಸತೇ

ಅವನು ಉಸಿರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ, ಅಪಾನವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವಾಮನನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ಯ ವಿಸ್ರಂಸಮಾನಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಥಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ । ದೇಹಾದ್ವಿಮುಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕಿಮತ್ರ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವನು, ದೇಹವು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಇದೇ ಅದು.

ನ ಪ್ರಾಣೇನ ನಾಪಾನೇನ ಮರ್ತ್ಯೋ ಜೀವತಿ ಕಶ್ಚನ । ಇತರೇಣ ತು ಜೀವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾವುಪಾಶ್ರಿತೌ

ಯಾರೂ ಉಸಿರಿನಿಂದಲೂ ಅಪಾನದಿಂದಲೂ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ; ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹನ್ತ ತ ಇದಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಗುಹ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಮ್ । ಯಥಾ ಚ ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ ಗೌತಮ

ಗೌತಮನೆ, ನಾನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಈ ಪುರಾತನವಾದ, ರಹಸ್ಯವಾದ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮರಣವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಯೋನಿಮನ್ಯೇ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಶರೀರತ್ವಾಯ ದೇಹಿನಃ । ಸ್ಥಾಣುಮನ್ಯೇಽನುಸಂಯನ್ತಿ ಯಥಾಕರ್ಮ ಯಥಾಶ್ರುತಮ್

ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದಂತೆ ಮತ್ತು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಂತೆ, ಹೊಸ ದೇಹ ಪಡೆಯಲು ಗರ್ಭವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸ್ಥಾವರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯ ಏಷ ಸುಪ್ತೇಷು ಜಾಗರ್ತಿ ಕಾಮಂ ಕಾಮಂ ಪುರುಷೋ ನಿರ್ಮಿಮಾಣಃ । ತದೇವ ಶುಕ್ರಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತದೇವಾಮೃತಮುಚ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಿಁಲ್ಲೋಕಾಃ ಶ್ರಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತದು ನಾತ್ಯೇತಿ ಕಶ್ಚನ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಯಾವನು ಇತರರು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಶುದ್ಧನು, ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವನೇ ಅಮೃತ. ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳು ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಸಿವೆ, ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರರು—ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದು.

ಅಗ್ನಿರ್ಯಥೈಕೋ ಭುವನಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ರೂಪಂ ರೂಪಂ ಪ್ರತಿರೂಪೋ ಬಭೂವ । ಏಕಸ್ತಥಾ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ರೂಪಂ ರೂಪಂ ಪ್ರತಿರೂಪೋ ಬಹಿಶ್ಚ

ಓಕೆಯೇ ಅಗ್ನಿಯು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದಂತೆ, ಒಂದೇ ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಾಯುರ್ಯಥೈಕೋ ಭುವನಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ರೂಪಂ ರೂಪಂ ಪ್ರತಿರೂಪೋ ಬಭೂವ । ಏಕಸ್ತಥಾ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ರೂಪಂ ರೂಪಂ ಪ್ರತಿರೂಪೋ ಬಹಿಶ್ಚ

ಓಕೆಯೇ ವಾಯುವು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದಂತೆ, ಒಂದೇ ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೂರ್ಯೋ ಯಥಾ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಚಕ್ಷುಃ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ಚಾಕ್ಷುಷೈರ್ಬಾಹ್ಯದೋಷೈಃ । ಏಕಸ್ತಥಾ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ಲೋಕದುಃಖೇನ ಬಾಹ್ಯಃ

ಹಗಲಿನ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಣ್ಣು ಇದ್ದಂತೆ, ಹೊರಗಿನ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಒಂದೇ ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೊಳಗಿರುವವನು, ಲೋಕದ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಏಕೋ ವಶೀ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಏಕಂ ರೂಪಂ ಬಹುಧಾ ಯಃ ಕರೋತಿ । ತಮಾತ್ಮಸ್ಥಂ ಯೇಽನುಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾಃ ತೇಷಾಂ ಸುಖಂ ಶಾಶ್ವತಂ ನೇತರೇಷಾಮ್

ಒಬ್ಬನೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಳಗಿನ ಅಧಿಪತಿ, ಒಂದೇ ರೂಪವನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವವನು. ಯಾರು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೋ ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸುಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಇತರರಿಗೆ ಅಲ್ಲ.

ನಿತ್ಯೋಽನಿತ್ಯಾನಾಂ ಚೇತನಶ್ಚೇತನಾನಾಮ್ ಏಕೋ ಬಹೂನಾಂ ಯೋ ವಿದಧಾತಿ ಕಾಮಾನ್ । ತಮಾತ್ಮಸ್ಥಂ ಯೇಽನುಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾಃ ತೇಷಾಂ ಶಾನ್ತಿಃ ಶಾಶ್ವತೀ ನೇತರೇಷಾಮ್

ಅವನು ಶಾಶ್ವತನು, ಅನಿತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಶ್ವತನು, ಚೇತನಗಳ ನಡುವೆ ಜ್ಞಾನಿಯು, ಅನೇಕರಿಗೆ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು. ಯಾರು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೋ ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಇತರರಿಗೆ ಅಲ್ಲ.

ತದೇತದಿತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇಽನಿರ್ದೇಶ್ಯಂ ಪರಮಂ ಸುಖಮ್ । ಕಥಂ ನು ತದ್ವಿಜಾನೀಯಾಂ ಕಿಮು ಭಾತಿ ವಿಭಾತಿ ವಾ

ಅದು ಎಂದರೆ ಇದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗದ ಪರಮ ಸುಖ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಿ? ಅದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ?

ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚನ್ದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾನ್ತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ । ತಮೇವ ಭಾನ್ತಮನುಭಾತಿ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಭಾತಿ

ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಈ ಮಿಂಚುಗಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬಹುದು? ಅದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಬೆಳಕಿನಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.

ಊರ್ಧ್ವಮೂಲೋಽವಾಕ್ಶಾಖ ಏಷೋಽಶ್ವತ್ಥಃ ಸನಾತನಃ । ತದೇವ ಶುಕ್ರಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತದೇವಾಮೃತಮುಚ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಿಁಲ್ಲೋಕಾಃ ಶ್ರಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತದು ನಾತ್ಯೇತಿ ಕಶ್ಚನ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಮೂಲಗಳು ಮೇಲಿರುವುದು, ಕೊಂಬೆಗಳು ಕೆಳಗಿರುವುದು—ಈ ಶಾಶ್ವತ ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷ. ಅವನೇ ಶುದ್ಧನು, ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವನೇ ಅಮೃತ. ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳು ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಸಿವೆ, ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರರು—ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದು.

ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣ ಏಜತಿ ನಿಃಸೃತಮ್ । ಮಹದ್ಭಯಂ ವಜ್ರಮುದ್ಯತಂ ಯ ಏತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿ

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣನಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಭಯಂಕರವಾದ, ವಜ್ರದಂತೆ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವದು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅಮೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಭಯಾದಸ್ಯಾಗ್ನಿಸ್ತಪತಿ ಭಯಾತ್ತಪತಿ ಸೂರ್ಯಃ । ಭಯಾದಿನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುರ್ಧಾವತಿ ಪಞ್ಚಮಃ

ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹೊಗೆಯುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇಂದ್ರನು, ವಾಯು ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಮರಣ—allವು ಅವನ ಭಯದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಇಹ ಚೇದಶಕದ್ಬೋದ್ಧುಂ ಪ್ರಾಕ್ಷರೀರಸ್ಯ ವಿಸ್ರಸಃ । ತತಃ ಸರ್ಗೇಷು ಲೋಕೇಷು ಶರೀರತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ

ಈ ದೇಹ ಬಿದ್ದಮುನ್ಸೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾಽಽದರ್ಶೇ ತಥಾಽಽತ್ಮನಿ ಯಥಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ತಥಾ ಪಿತೃಲೋಕೇ । ಯಥಾಽಪ್ಸು ಪರೀವ ದದೃಶೇ ತಥಾ ಗನ್ಧರ್ವಲೋಕೇ ಛಾಯಾತಪಯೋರಿವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ

ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪಿತೃಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಗಂಧರ್ವಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ನೆರಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪೃಥಗ್ಭಾವಮುದಯಾಸ್ತಮಯೌ ಚ ಯತ್ । ಪೃಥಗುತ್ಪದ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಮತ್ವಾ ಧೀರೋ ನ ಶೋಚತಿ

ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಅವುಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವನ್ನು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ ಆ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ದುಃಖವಿಲ್ಲ.

ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ಮನೋ ಮನಸಃ ಸತ್ತ್ವಮುತ್ತಮಮ್ । ಸತ್ತ್ವಾದಧಿ ಮಹಾನಾತ್ಮಾ ಮಹತೋಽವ್ಯಕ್ತಮುತ್ತಮಮ್

ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಮಹಾತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಅವ್ಯಕ್ತ.

ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ತು ಪರಃ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಪಕೋಽಲಿಙ್ಗ ಏವ ಚ । ಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಜನ್ತುರಮೃತತ್ವಂ ಚ ಗಚ್ಛತಿ

ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲೆ ಇರುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷನು. ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಜೀವಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಸಂದೃಶೇ ತಿಷ್ಠತಿ ರೂಪಮಸ್ಯ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯತಿ ಕಶ್ಚನೈನಮ್ । ಹೃದಾ ಮನೀಷಾ ಮನಸಾಽಭಿಕ್ಲೃಪ್ತೋ ಯ ಏತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿ

ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಯಾರೂ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಯದು. ಹೃದಯದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅರಿತವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದಾ ಪಞ್ಚಾವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಮನಸಾ ಸಹ । ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ನ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ ತಾಮಾಹುಃ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್

ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯೂ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಅವರು ಪರಮ ಗತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.