ಕಠೋಪನಿಷದ್

ವಿಜ್ಞಾನಸಾರಥಿರ್ಯಸ್ತು ಮನಃ ಪ್ರಗ್ರಹವಾನ್ನರಃ । ಸೋಽಧ್ವನಃ ಪಾರಮಾಪ್ನೋತಿ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್

ಯಾರು ವಿವೇಕವನ್ನು ರಥದವನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ರಾಶಿಯ ಕಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಜೀವನದ ದಾರಿಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಕಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಾ ಹ್ಯರ್ಥಾ ಅರ್ಥೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪರಂ ಮನಃ । ಮನಸಸ್ತು ಪರಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಬುದ್ಧೇರಾತ್ಮಾ ಮಹಾನ್ಪರಃ

ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ವಿಷಯಗಳು ಮೇಲು, ವಿಷಯಗಳಿಗಿಂತ ಮನಸ್ಸು ಮೇಲು, ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧಿ ಮೇಲು, ಬುದ್ಧಿಗಿಂತ ಮಹಾತ್ಮೆ ಮೇಲು.

ಮಹತಃ ಪರಮವ್ಯಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಾತ್ಪುರುಷಃ ಪರಃ । ಪುರುಷಾನ್ನ ಪರಂ ಕಿಂಚಿತ್ಸಾ [https://sa.wikisource.org/s/3gst ಕಾಷ್ಠಾ] ಸಾ ಪರಾ ಗತಿಃ

ಮಹಾತ್ಮೆಯಿಗಿಂತ ಅವ್ಯಕ್ತವು ಮೇಲು, ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ಪುರುಷನು ಮೇಲು, ಪುರುಷನಿಗಿಂತ ಮೇಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ — ಅದು ಗುರಿ, ಅದು ಪರಮಗತಿ.

ಏಷ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಗೂಢೋಽಽತ್ಮಾ ನ ಪ್ರಕಾಶತೇ । ದೃಶ್ಯತೇ ತ್ವಗ್ರ್ಯಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಭಿಃ

ಈ ಆತ್ಮ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗುಪ್ತವಾಗಿರುವದು, ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಯಚ್ಛೇದ್ವಾಙ್ಮನಸೀ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಚ್ಛೇಜ್ಜ್ಞಾನ ಆತ್ಮನಿ । ಜ್ಞಾನಮಾತ್ಮನಿ ಮಹತಿ ನಿಯಚ್ಛೇತ್ತದ್ಯಚ್ಛೇಚ್ಛಾನ್ತ ಆತ್ಮನಿ

ಜ್ಞಾನಿಯು ಮಾತನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿ, ಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ಶಾಂತ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿ.

ಉತ್ತಿಷ್ಠತ ಜಾಗ್ರತ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವರಾನ್ನಿಬೋಧತ । ಕ್ಷುರಸ್ಯ ಧಾರಾ ನಿಶಿತಾ ದುರತ್ಯಯಾ ದುರ್ಗಂ ಪಥಸ್ತತ್ಕವಯೋ ವದನ್ತಿ

ಎದ್ದು, ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಿ; ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿ, ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಈ ದಾರಿ ಕ್ಷುರದ ಅಂಚಿನಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದೆ, ದಾಟಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ — ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಅಶಬ್ದಮಸ್ಪರ್ಶಮರೂಪಮವ್ಯಯಂ ತಥಾಽರಸಂ ನಿತ್ಯಮಗನ್ಧವಚ್ಚ ಯತ್ । ಅನಾದ್ಯನನ್ತಂ ಮಹತಃ ಪರಂ ಧ್ರುವಂ ನಿಚಾಯ್ಯ ತನ್ಮೃತ್ಯುಮುಖಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ

ಯಾವುದು ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ, ಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲ, ರೂಪವಿಲ್ಲ, ನಾಶವಾಗದು, ರುಚಿಯಿಲ್ಲ, ಶಾಶ್ವತ, ವಾಸನೆಯಿಲ್ಲ, ಆದಿಯಿಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮಹಾತ್ಮೆಯಿಗಿಂತ ಮೇಲು, ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ — ಅದನ್ನು ಅರಿತವನು ಮರಣದ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ನಾಚಿಕೇತಮುಪಾಖ್ಯಾನಂ ಮೃತ್ಯುಪ್ರೋಕ್ತಁ ಸನಾತನಮ್ । ಉಕ್ತ್ವಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಮೇಧಾವೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ

ನಚಿಕೇತನ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು, ಮರಣನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಹೇಳಿ ಮತ್ತು ಕೇಳಿದ ಜ್ಞಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯ ಇಮಂ ಪರಮಂ ಗುಹ್ಯಂ ಶ್ರಾವಯೇದ್ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸದಿ । ಪ್ರಯತಃ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲೇ ವಾ ತದಾನನ್ತ್ಯಾಯ ಕಲ್ಪತೇ । ತದಾನನ್ತ್ಯಾಯ ಕಲ್ಪತ ಇತಿ

ಯಾರು ಈ ಪರಮ ಗುಪ್ತವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅನಂತತೆಯ ಯೋಗ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅನಂತತೆಯ ಯೋಗ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪರಾಞ್ಚಿ ಖಾನಿ ವ್ಯತೃಣತ್ ಸ್ವಯಮ್ಭೂ- ಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙ್ಪಶ್ಯತಿ ನಾನ್ತರಾತ್ಮನ್ । ಕಶ್ಚಿದ್ಧೀರಃ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮೈಕ್ಷ- ದಾವೃತ್ತಚಕ್ಷುರಮೃತತ್ವಮಿಚ್ಛನ್

ಸ್ವಯಂಭುವು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ನೋಡಲು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಪರಾಚಃ ಕಾಮಾನನುಯನ್ತಿ ಬಾಲಾ- ಸ್ತೇ ಮೃತ್ಯೋರ್ಯನ್ತಿ ವಿತತಸ್ಯ ಪಾಶಮ್ । ಅಥ ಧೀರಾ ಅಮೃತತ್ವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಧ್ರುವಮಧ್ರುವೇಷ್ವಿಹ ನ ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತೇ

ಮಕ್ಕಳು ಹೊರಗಿನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರವಿಟ್ಟು, ಮೃತ್ಯುವಿನ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಧೈರ್ಯವಂತರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಇಲ್ಲಿನ ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಯೇನ ರೂಪಂ ರಸಂ ಗನ್ಧಂ ಶಬ್ದಾನ್ ಸ್ಪರ್ಶಾಁಶ್ಚ ಮೈಥುನಾನ್ । ಏತೇನೈವ ವಿಜಾನಾತಿ ಕಿಮತ್ರ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಯಾವುದರಿಂದ ನಾವು ರೂಪ, ರುಚಿ, ವಾಸನೆ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಸಂಗದ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೋ, ಅದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಏನು ಉಳಿದಿದೆ? ಇದೇ ಅದು.

ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತಂ ಜಾಗರಿತಾನ್ತಂ ಚೋಭೌ ಯೇನಾನುಪಶ್ಯತಿ । ಮಹಾನ್ತಂ ವಿಭುಮಾತ್ಮಾನಂ ಮತ್ವಾ ಧೀರೋ ನ ಶೋಚತಿ

ಯಾರು ಕನಸಿನ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಎಚ್ಚರೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಆ ಮಹತ್ತರವಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿದು ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಯ ಇಮಂ ಮಧ್ವದಂ ವೇದ ಆತ್ಮಾನಂ ಜೀವಮನ್ತಿಕಾತ್ । ಈಶಾನಂ ಭೂತಭವ್ಯಸ್ಯ ನ ತತೋ ವಿಜುಗುಪ್ಸತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಯಾರು ಈ ಆತ್ಮನನ್ನು, ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ, ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಜೀವಾತ್ಮನನ್ನು, ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಏನನ್ನೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅದು.

ಯಃ ಪೂರ್ವಂ ತಪಸೋ ಜಾತಮದ್ಭ್ಯಃ ಪೂರ್ವಮಜಾಯತ । ಗುಹಾಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಯೋ ಭೂತೇಭಿರ್ವ್ಯಪಶ್ಯತ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಯಾರು ತಪಸ್ಸಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದನು, ನೀರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಜನಿಸಿದನು, ಗುಹೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇರುವನು, ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಅದು.

ಯಾ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಂಭವತ್ಯದಿತಿರ್ದೇವತಾಮಯೀ । ಗುಹಾಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತಿಷ್ಠನ್ತೀಂ ಯಾ ಭೂತೇಭಿರ್ವ್ಯಜಾಯತ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಯಾವುದು ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಉದಯವಾಗುವ ದೇವತೆ ಆದಿತಿಯಾಗಿ, ಗುಹೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇರುವುದಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದಾಗಿ ಇದೆ, ಅದೇ ಅದು.

ಅರಣ್ಯೋರ್ನಿಹಿತೋ ಜಾತವೇದಾ ಗರ್ಭ ಇವ ಸುಭೃತೋ ಗರ್ಭಿಣೀಭಿಃ । ದಿವೇ ದಿವೇ ಈಡ್ಯೋ ಜಾಗೃವದ್ಭಿರ್ಹವಿಷ್ಮದ್ಭಿರ್ಮನುಷ್ಯೇಭಿರಗ್ನಿಃ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರುವ ಜಾತವೇದನು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಗರ್ಭವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಎಚ್ಚರಿರುವವರು ಮತ್ತು ಹೋಮ ಮಾಡುವವರು ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಅದು.

ಯತಶ್ಚೋದೇತಿ ಸೂರ್ಯೋಽಸ್ತಂ ಯತ್ರ ಚ ಗಚ್ಛತಿ । ತಂ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಽರ್ಪಿತಾಸ್ತದು ನಾತ್ಯೇತಿ ಕಶ್ಚನ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಯಾರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲೇ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ—ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ಮೀರಿ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅದು.

ಯದೇವೇಹ ತದಮುತ್ರ ಯದಮುತ್ರ ತದನ್ವಿಹ । ಮೃತ್ಯೋಃ ಸ ಮೃತ್ಯುಮಾಪ್ನೋತಿ ಯ ಇಹ ನಾನೇವ ಪಶ್ಯತಿ

ಇಲ್ಲಿರುವುದೇ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ನೋಡುವವನು ಮರಣದಿಂದ ಮರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಮನಸೈವೇದಮಾಪ್ತವ್ಯಂ ನೇಹ ನಾನಾಽಸ್ತಿ ಕಿಂಚನ । ಮೃತ್ಯೋಃ ಸ ಮೃತ್ಯುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಇಹ ನಾನೇವ ಪಶ್ಯತಿ

ಇದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಬಹುದಾದುದು; ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ವಿಭಿನ್ನವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ನೋಡುವವನು ಮರಣದಿಂದ ಮರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಮಧ್ಯ ಆತ್ಮನಿ ತಿಷ್ಠತಿ । ಈಶಾನಂ ಭೂತಭವ್ಯಸ್ಯ ನ ತತೋ ವಿಜುಗುಪ್ಸತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಪುರುಷನು ಆತ್ಮದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅದು.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಜ್ಯೋತಿರಿವಾಧೂಮಕಃ । ಈಶಾನೋ ಭೂತಭವ್ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಾದ್ಯ ಸ ಉ ಶ್ವಃ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಪುರುಷನು, ಧೂಮವಿಲ್ಲದ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನು ಇಂದು, ಅವನೇ ನಾಳೆ. ಇದೇ ಅದು.

ಯಥೋದಕಂ ದುರ್ಗೇ ವೃಷ್ಟಂ ಪರ್ವತೇಷು ವಿಧಾವತಿ । ಏವಂ ಧರ್ಮಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪಶ್ಯಂಸ್ತಾನೇವಾನುವಿಧಾವತಿ

ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿದರೆ ಅದು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುವಂತೆ, ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ನೋಡಿದವನು ಅವುಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥೋದಕಂ ಶುದ್ಧೇ ಶುದ್ಧಮಾಸಿಕ್ತಂ ತಾದೃಗೇವ ಭವತಿ । ಏವಂ ಮುನೇರ್ವಿಜಾನತ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ ಗೌತಮ

ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅದು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಗೌತಮ, ತಿಳಿದಿರುವ ಮುನಿಯ ಆತ್ಮವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಪುರಮೇಕಾದಶದ್ವಾರಮಜಸ್ಯಾವಕ್ರಚೇತಸಃ । ಅನುಷ್ಠಾಯ ನ ಶೋಚತಿ ವಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ವಿಮುಚ್ಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಹನ್ನೊಂದು ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಜನಿಸದವನಾದ, ವಕ್ರ ಮನಸ್ಸಿನವನಾದ ಆತನು ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಅದು.

ಹಁಸಃ ಶುಚಿಷದ್ವಸುರಾನ್ತರಿಕ್ಷಸದ್- ಹೋತಾ ವೇದಿಷದತಿಥಿರ್ದುರೋಣಸತ್ । ನೃಷದ್ವರಸದೃತಸದ್ವ್ಯೋಮಸದ್ ಅಬ್ಜಾ ಗೋಜಾ ಋತಜಾ ಅದ್ರಿಜಾ ಋತಂ ಬೃಹತ್

ಪವಿತ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಂಸ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಸು, ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವವನು, ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಅತಿಥಿ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಹಸುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಸತ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು—ಸತ್ಯ, ಮಹಾನ್.

ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಣಮುನ್ನಯತ್ಯಪಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಗಸ್ಯತಿ । ಮಧ್ಯೇ ವಾಮನಮಾಸೀನಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಉಪಾಸತೇ

ಅವನು ಉಸಿರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ, ಅಪಾನವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವಾಮನನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ಯ ವಿಸ್ರಂಸಮಾನಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಥಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ । ದೇಹಾದ್ವಿಮುಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕಿಮತ್ರ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ತತ್

ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವನು, ದೇಹವು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಇದೇ ಅದು.

ನ ಪ್ರಾಣೇನ ನಾಪಾನೇನ ಮರ್ತ್ಯೋ ಜೀವತಿ ಕಶ್ಚನ । ಇತರೇಣ ತು ಜೀವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾವುಪಾಶ್ರಿತೌ

ಯಾರೂ ಉಸಿರಿನಿಂದಲೂ ಅಪಾನದಿಂದಲೂ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ; ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ.