ಕಠೋಪನಿಷದ್

ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣ ಏಜತಿ ನಿಃಸೃತಮ್ । ಮಹದ್ಭಯಂ ವಜ್ರಮುದ್ಯತಂ ಯ ಏತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿ

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣನಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಭಯಂಕರವಾದ, ವಜ್ರದಂತೆ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವದು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅಮೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಭಯಾದಸ್ಯಾಗ್ನಿಸ್ತಪತಿ ಭಯಾತ್ತಪತಿ ಸೂರ್ಯಃ । ಭಯಾದಿನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುರ್ಧಾವತಿ ಪಞ್ಚಮಃ

ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹೊಗೆಯುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇಂದ್ರನು, ವಾಯು ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಮರಣ—allವು ಅವನ ಭಯದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಇಹ ಚೇದಶಕದ್ಬೋದ್ಧುಂ ಪ್ರಾಕ್ಷರೀರಸ್ಯ ವಿಸ್ರಸಃ । ತತಃ ಸರ್ಗೇಷು ಲೋಕೇಷು ಶರೀರತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ

ಈ ದೇಹ ಬಿದ್ದಮುನ್ಸೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾಽಽದರ್ಶೇ ತಥಾಽಽತ್ಮನಿ ಯಥಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ತಥಾ ಪಿತೃಲೋಕೇ । ಯಥಾಽಪ್ಸು ಪರೀವ ದದೃಶೇ ತಥಾ ಗನ್ಧರ್ವಲೋಕೇ ಛಾಯಾತಪಯೋರಿವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ

ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪಿತೃಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಗಂಧರ್ವಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ನೆರಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪೃಥಗ್ಭಾವಮುದಯಾಸ್ತಮಯೌ ಚ ಯತ್ । ಪೃಥಗುತ್ಪದ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಮತ್ವಾ ಧೀರೋ ನ ಶೋಚತಿ

ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಅವುಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವನ್ನು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ ಆ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ದುಃಖವಿಲ್ಲ.

ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ಮನೋ ಮನಸಃ ಸತ್ತ್ವಮುತ್ತಮಮ್ । ಸತ್ತ್ವಾದಧಿ ಮಹಾನಾತ್ಮಾ ಮಹತೋಽವ್ಯಕ್ತಮುತ್ತಮಮ್

ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಮಹಾತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಅವ್ಯಕ್ತ.

ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ತು ಪರಃ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಪಕೋಽಲಿಙ್ಗ ಏವ ಚ । ಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಜನ್ತುರಮೃತತ್ವಂ ಚ ಗಚ್ಛತಿ

ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲೆ ಇರುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷನು. ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಜೀವಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಸಂದೃಶೇ ತಿಷ್ಠತಿ ರೂಪಮಸ್ಯ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯತಿ ಕಶ್ಚನೈನಮ್ । ಹೃದಾ ಮನೀಷಾ ಮನಸಾಽಭಿಕ್ಲೃಪ್ತೋ ಯ ಏತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿ

ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಯಾರೂ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಯದು. ಹೃದಯದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅರಿತವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದಾ ಪಞ್ಚಾವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಮನಸಾ ಸಹ । ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ನ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ ತಾಮಾಹುಃ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್

ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯೂ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಅವರು ಪರಮ ಗತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಾಂ ಯೋಗಮಿತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ್ಥಿರಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಧಾರಣಾಮ್ । ಅಪ್ರಮತ್ತಸ್ತದಾ ಭವತಿ ಯೋಗೋ ಹಿ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯೌ

ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಯೋಗವೇ ಉತ್ಭವಕ್ಕೂ ಲಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣ.

ನೈವ ವಾಚಾ ನ ಮನಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ಶಕ್ಯೋ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ । ಅಸ್ತೀತಿ ಬ್ರುವತೋಽನ್ಯತ್ರ ಕಥಂ ತದುಪಲಭ್ಯತೇ

ಅವನನ್ನು ಮಾತಿನಿಂದಲೂ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೂ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 'ಅವನು ಇದೆ' ಎಂದು ನಂಬುವವನು ಹೊರತು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ?

ಅಸ್ತೀತ್ಯೇವೋಪಲಬ್ಧವ್ಯಸ್ತತ್ತ್ವಭಾವೇನ ಚೋಭಯೋಃ । ಅಸ್ತೀತ್ಯೇವೋಪಲಬ್ಧಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಭಾವಃ ಪ್ರಸೀದತಿ

ಅವನನ್ನು 'ಇದ್ದಾನೆ' ಎಂಬ ನಿಜವಾದ ಭಾವದಿಂದಲೇ ಅರಿಯಬೇಕು. ಅವನನ್ನು 'ಇದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಅರಿತವರಿಗೆ ಅವನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಕಾಮಾ ಯೇಽಸ್ಯ ಹೃದಿ ಶ್ರಿತಾಃ । ಅಥ ಮರ್ತ್ಯೋಽಮೃತೋ ಭವತ್ಯತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಶ್ನುತೇ

ಯಾವಾಗ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿರುವ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ, ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಹೃದಯಸ್ಯೇಹ ಗ್ರನ್ಥಯಃ । ಅಥ ಮರ್ತ್ಯೋಽಮೃತೋ ಭವತ್ಯೇತಾವದ್ಧ್ಯನುಶಾಸನಮ್

ಹೃದಯದ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮುರಿದುಹೋದಾಗ, ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಉಪದೇಶದ ಸಾರಾಂಶ.

ಶತಂ ಚೈಕಾ ಚ ಹೃದಯಸ್ಯ ನಾಡ್ಯ- ಸ್ತಾಸಾಂ ಮೂರ್ಧಾನಮಭಿನಿಃಸೃತೈಕಾ । ತಯೋರ್ಧ್ವಮಾಯನ್ನಮೃತತ್ವಮೇತಿ ವಿಷ್ವಙ್ಙನ್ಯಾ ಉತ್ಕ್ರಮಣೇ ಭವನ್ತಿ

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೂರೊಂದು ನಾಳಿಗಳು ಇವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋದವನು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಉಳಿದ ನಾಳಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತ ಇನ್ನುಳಿದವರು ಬೇರೆ ದಾರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಪುರುಷೋಽನ್ತರಾತ್ಮಾ ಸದಾ ಜನಾನಾಂ ಹೃದಯೇ ಸಂನಿವಿಷ್ಟಃ । ತಂ ಸ್ವಾಚ್ಛರೀರಾತ್ಪ್ರವೃಹೇನ್ಮುಞ್ಜಾದಿವೇಷೀಕಾಂ ಧೈರ್ಯೇಣ । ತಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ರಮಮೃತಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ರಮಮೃತಮಿತಿ

ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಆತ್ಮನು ಸದಾ ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾನೆ. ಧೈರ್ಯದಿಂದ, ಮುಂಜ ಹಸುವಿನ ಎಲೆ ಯಿಂದ ನಾರು ಎಳೆಯುವಂತೆ, ಆತ್ಮನನ್ನು ತನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಬೇಕು. ಅವನು ಶುದ್ಧನು, ಅಮೃತನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಅವನು ಶುದ್ಧನು, ಅಮೃತನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮೃತ್ಯುಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ನಚಿಕೇತೋಽಥ ಲಬ್ಧ್ವಾ ವಿದ್ಯಾಮೇತಾಂ ಯೋಗವಿಧಿಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತೋ ವಿರಜೋಽಭೂದ್ವಿಮೃತ್ಯು- ರನ್ಯೋಽಪ್ಯೇವಂ ಯೋ ವಿದಧ್ಯಾತ್ಮಮೇವ

ಮೃತ್ಯುನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ಯೋಗದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ನಚಿಕೇತನು ಪಡೆದನು; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗಿದನು, ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನಾಗಿದನು, ಮರಣವಿಲ್ಲದವನಾಗಿದನು. ಇದೇ ರೀತಿ ಯಾರು ಆತ್ಮವನ್ನು ಇಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೂ ಇದು ಸಾಧ್ಯ.

ಸಹ ನಾವವತು । ಸಹ ನೌ ಭುನಕ್ತು । ಸಹ ವೀರ್ಯಂ ಕರವಾವಹೈ । ತೇಜಸ್ವಿನಾವಧೀತಮಸ್ತು ಮಾ ವಿದ್ವಿಷಾವಹೈ

ಅವನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಲಿ; ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸಲಿ; ನಾವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡೋಣ; ನಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರಲಿ; ನಾವು ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷಿಸದಿರಲಿ.