ಕಠೋಪನಿಷದ್

ಸ ತ್ವಮಗ್ನಿಁ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಧ್ಯೇಷಿ ಮೃತ್ಯೋ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ತ್ವಁ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾಯ ಮಹ್ಯಮ್ । ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಾ ಅಮೃತತ್ವಂ ಭಜನ್ತ ಏತದ್ ದ್ವಿತೀಯೇನ ವೃಣೇ ವರೇಣ

ಮರಣನೇ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ನಾನು ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಾನು ಕೇಳುವ ಎರಡನೇ ವರ.

ಪ್ರ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ ತದು ಮೇ ನಿಬೋಧ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಗ್ನಿಂ ನಚಿಕೇತಃ ಪ್ರಜಾನನ್ । ಅನನ್ತಲೋಕಾಪ್ತಿಮಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವಿದ್ಧಿ ತ್ವಮೇತಂ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಮ್

ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಕೇಳು. ನಚಿಕೇತನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಿಳಿದನು. ಅನಂತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ, ಆಧಾರವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೋ. ಇದು ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.

ಲೋಕಾದಿಮಗ್ನಿಂ ತಮುವಾಚ ತಸ್ಮೈ ಯಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಯಾವತೀರ್ವಾ ಯಥಾ ವಾ । ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ಪ್ರತ್ಯವದದ್ಯಥೋಕ್ತಂ ಅಥಾಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಃ ಪುನರೇವಾಹ ತುಷ್ಟಃ

ಅವನು ಲೋಕಗಳ ಮೂಲವಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ಯಾವ ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಎಷ್ಟು, ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು. ನಚಿಕೇತನು ಕೂಡ ಹೇಳಿದಂತೆ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಮರಣನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ತಮಬ್ರವೀತ್ ಪ್ರೀಯಮಾಣೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ವರಂ ತವೇಹಾದ್ಯ ದದಾಮಿ ಭೂಯಃ । ತವೈವ ನಾಮ್ನಾ ಭವಿತಾಽಯಮಗ್ನಿಃ ಸೃಙ್ಕಾಂ ಚೇಮಾಮನೇಕರೂಪಾಂ ಗೃಹಾಣ

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: ಇಂದು ನಾನು ನಿನಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಈ ಅಗ್ನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.

ತ್ರಿಣಾಚಿಕೇತಸ್ತ್ರಿಭಿರೇತ್ಯ ಸನ್ಧಿಂ ತ್ರಿಕರ್ಮಕೃತ್ತರತಿ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯೂ । ಬ್ರಹ್ಮಜಜ್ಞಂ ದೇವಮೀಡ್ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನಿಚಾಯ್ಯೇಮಾಁ ಶಾನ್ತಿಮತ್ಯನ್ತಮೇತಿ

ಯಾರು ಮೂರು ನಚಿಕೇತ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ, ಮೂರು ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಹುಟ್ಟುಮರಣವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ದೇವರನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರು ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಿಣಾಚಿಕೇತಸ್ತ್ರಯಮೇತದ್ವಿದಿತ್ವಾ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಁಶ್ಚಿನುತೇ ನಾಚಿಕೇತಮ್ । ಸ ಮೃತ್ಯುಪಾಶಾನ್ ಪುರತಃ ಪ್ರಣೋದ್ಯ ಶೋಕಾತಿಗೋ ಮೋದತೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ

ಯಾರು ಈ ಮೂರು ನಚಿಕೇತ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಈ ರೀತಿ ನಚಿಕೇತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಮರಣದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ದುಃಖವನ್ನು ದಾಟಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏಷ ತೇಽಗ್ನಿರ್ನಚಿಕೇತಃ ಸ್ವರ್ಗ್ಯೋ ಯಮವೃಣೀಥಾ ದ್ವಿತೀಯೇನ ವರೇಣ । ಏತಮಗ್ನಿಂ ತವೈವ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಜನಾಸಃ ತೃತೀಯಂ ವರಂ ನಚಿಕೇತೋ ವೃಣೀಷ್ವ

ಇದು ನಿನ್ನ ನಚಿಕೇತ ಅಗ್ನಿ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸುವುದು, ನೀನು ಎರಡನೇ ವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದದ್ದು. ಜನರು ಈ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಚಿಕೇತ, ಈಗ ಮೂರನೇ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು.

ಯೇಯಂ ಪ್ರೇತೇ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನುಷ್ಯೇ- ಽಸ್ತೀತ್ಯೇಕೇ ನಾಯಮಸ್ತೀತಿ ಚೈಕೇ । ಏತದ್ವಿದ್ಯಾಮನುಶಿಷ್ಟಸ್ತ್ವಯಾಽಹಂ ವರಾಣಾಮೇಷ ವರಸ್ತೃತೀಯಃ

ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಕೆಲವರು 'ಅವನು ಇರುತ್ತಾನೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು 'ಇಲ್ಲ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನೀವು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇದು ನನ್ನ ಮೂರನೇ ವರವಾಗಿದೆ.

ದೇವೈರತ್ರಾಪಿ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪುರಾ ನ ಹಿ ಸುವಿಜ್ಞೇಯಮಣುರೇಷ ಧರ್ಮಃ । ಅನ್ಯಂ ವರಂ ನಚಿಕೇತೋ ವೃಣೀಷ್ವ ಮಾ ಮೋಪರೋತ್ಸೀರತಿ ಮಾ ಸೃಜೈನಮ್

ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಹಿಂದೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಲ್ಲ. ನಚಿಕೇತ, ನೀನು ಬೇರೆ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು, ನನ್ನನ್ನು ಇಷ್ಟು ಬಲವಂತಪಡಿಸಬೇಡ, ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡು.

ದೇವೈರತ್ರಾಪಿ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಿಲ ತ್ವಂ ಚ ಮೃತ್ಯೋ ಯನ್ನ ಸುಜ್ಞೇಯಮಾತ್ಥ । ವಕ್ತಾ ಚಾಸ್ಯ ತ್ವಾದೃಗನ್ಯೋ ನ ಲಭ್ಯೋ ನಾನ್ಯೋ ವರಸ್ತುಲ್ಯ ಏತಸ್ಯ ಕಶ್ಚಿತ್

ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನೀನು, ಮೃತ್ಯು, ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ನಿನ್ನಂತಹ ಗುರು ಎಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾನವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವರ ಇಲ್ಲ.

ಶತಾಯುಷಃ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾನ್ವೃಣೀಷ್ವಾ ಬಹೂನ್ಪಶೂನ್ ಹಸ್ತಿಹಿರಣ್ಯಮಶ್ವಾನ್ । ಭೂಮೇರ್ಮಹದಾಯತನಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಸ್ವಯಂ ಚ ಜೀವ ಶರದೋ ಯಾವದಿಚ್ಛಸಿ

ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡು, ಅನೇಕ ಹಸುಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಚಿನ್ನ, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು, ನೀನು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ವರ್ಷ ಬದುಕಬಹುದು.

ಏತತ್ತುಲ್ಯಂ ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ವಿತ್ತಂ ಚಿರಜೀವಿಕಾಂ ಚ । ಮಹಾಭೂಮೌ ನಚಿಕೇತಸ್ತ್ವಮೇಧಿ ಕಾಮಾನಾಂ ತ್ವಾ ಕಾಮಭಾಜಂ ಕರೋಮಿ

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾನವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ವರವೆಂದು ನೀನು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಧನವನ್ನೂ ದೀರ್ಘಾಯುವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡು. ನಚಿಕೇತ, ನೀನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜನಾಗು; ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುವವನನ್ನಾಗಿ ನಾನಿನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಯೇ ಯೇ ಕಾಮಾ ದುರ್ಲಭಾ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕೇ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾಁಶ್ಛನ್ದತಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸ್ವ । ಇಮಾ ರಾಮಾಃ ಸರಥಾಃ ಸತೂರ್ಯಾ ನ ಹೀದೃಶಾ ಲಮ್ಭನೀಯಾ ಮನುಷ್ಯೈಃ । ಆಭಿರ್ಮತ್ಪ್ರತ್ತಾಭಿಃ ಪರಿಚಾರಯಸ್ವ ನಚಿಕೇತೋ ಮರಣಂ ಮಾಽನುಪ್ರಾಕ್ಷೀಃ

ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೇಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿವೆ, ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರಿಯರು, ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ; ಇಂತಹವುಗಳು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಡು; ನಚಿಕೇತ, ನೀನು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬೇಡ.

ಶ್ವೋಭಾವಾ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ಯದನ್ತಕೈತತ್ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಜರಯಂತಿ ತೇಜಃ । ಅಪಿ ಸರ್ವಂ ಜೀವಿತಮಲ್ಪಮೇವ ತವೈವ ವಾಹಾಸ್ತವ ನೃತ್ಯಗೀತೇ

ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲವು ನಾಳೆ ಮುಗಿಯುವವು; ಇವು ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವನವೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ; ರಥಗಳು, ನೃತ್ಯ, ಹಾಡು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ನ ವಿತ್ತೇನ ತರ್ಪಣೀಯೋ ಮನುಷ್ಯೋ ಲಪ್ಸ್ಯಾಮಹೇ ವಿತ್ತಮದ್ರಾಕ್ಷ್ಮ ಚೇತ್ತ್ವಾ । ಜೀವಿಷ್ಯಾಮೋ ಯಾವದೀಶಿಷ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ವರಸ್ತು ಮೇ ವರಣೀಯಃ ಸ ಏವ

ಧನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ನೀನು ಇರುತ್ತಿರುವವರೆಗೆ ನಾವು ಬದುಕಬಹುದು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರ ಅದೇ ಒಂದು ಮಾತ್ರ.

ಅಜೀರ್ಯತಾಮಮೃತಾನಾಮುಪೇತ್ಯ ಜೀರ್ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಃ ಕ್ವಧಃಸ್ಥಃ ಪ್ರಜಾನನ್ । ಅಭಿಧ್ಯಾಯನ್ ವರ್ಣರತಿಪ್ರಮೋದಾನ್ ಅತಿದೀರ್ಘೇ ಜೀವಿತೇ ಕೋ ರಮೇತ

ಅಜರ, ಅಮರರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಜರಜೀರ್ಣ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಷಣಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದು, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ರೂಪ, ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಟ್ಟು, ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ?

ಯಸ್ಮಿನ್ನಿದಂ ವಿಚಿಕಿತ್ಸನ್ತಿ ಮೃತ್ಯೋ ಯತ್ಸಾಮ್ಪರಾಯೇ ಮಹತಿ ಬ್ರೂಹಿ ನಸ್ತತ್ । ಯೋಽಯಂ ವರೋ ಗೂಢಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ನಾನ್ಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಚಿಕೇತಾ ವೃಣೀತೇ

ಮೃತ್ಯು, ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿದೆ, ಆ ಪರಲೋಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು. ಈ ಗುಪ್ತವಾದ, ಒಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೋದ ವರವನ್ನು ನಚಿಕೇತನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ಯಾವ ವರವನ್ನೂ ಅವನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಅನ್ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋಽನ್ಯದುತೈವ ಪ್ರೇಯ- ಸ್ತೇ ಉಭೇ ನಾನಾರ್ಥೇ ಪುರುಷಁ ಸಿನೀತಃ । ತಯೋಃ ಶ್ರೇಯ ಆದದಾನಸ್ಯ ಸಾಧು ಭವತಿ ಹೀಯತೇಽರ್ಥಾದ್ಯ ಉ ಪ್ರೇಯೋ ವೃಣೀತೇ

ಒಂದುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಸು, ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಿಯವಾದುದು—ಇವು ಎರಡೂ ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವವನು ಉತ್ತಮನು; ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವವನು ಗುರಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೇಯಶ್ಚ ಪ್ರೇಯಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಮೇತಃ ತೌ ಸಮ್ಪರೀತ್ಯ ವಿವಿನಕ್ತಿ ಧೀರಃ । ಶ್ರೇಯೋ ಹಿ ಧೀರೋಽಭಿ ಪ್ರೇಯಸೋ ವೃಣೀತೇ ಪ್ರೇಯೋ ಮನ್ದೋ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಾದ್ವೃಣೀತೇ

ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎರಡೂ ಮನುಷ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ; ವಿವೇಕಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿವೇಕಿಯು ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಿಯವಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮೂಢನು ಲಾಭ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಸ ತ್ವಂ ಪ್ರಿಯಾನ್ಪ್ರಿಯರೂಪಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನ್ ಅಭಿಧ್ಯಾಯನ್ನಚಿಕೇತೋಽತ್ಯಸ್ರಾಕ್ಷೀಃ । ನೈತಾಂ ಸೃಙ್ಕಾಂ ವಿತ್ತಮಯೀಮವಾಪ್ತೋ ಯಸ್ಯಾಂ ಮಜ್ಜನ್ತಿ ಬಹವೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ

ನಚಿಕೇತ, ನೀನು ಇಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ, ಅವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಅನೇಕರು ಮುಳುಗುವ ಆ ಧನದ ಸರಪಳಿಗೆ ನೀನು ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ.

ದೂರಮೇತೇ ವಿಪರೀತೇ ವಿಷೂಚೀ ಅವಿದ್ಯಾ ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾತಾ । ವಿದ್ಯಾಭೀಪ್ಸಿನಂ ನಚಿಕೇತಸಂ ಮನ್ಯೇ ನ ತ್ವಾ ಕಾಮಾ ಬಹವೋಽಲೋಲುಪನ್ತ

ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಎರಡೂ ಬಹಳ ದೂರ, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ನಚಿಕೇತ, ನೀನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅನೇಕ ಕಾಮಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿಲ್ಲ.

ಅವಿದ್ಯಾಯಾಮನ್ತರೇ ವರ್ತಮಾನಾಃ ಸ್ವಯಂ ಧೀರಾಃ ಪಣ್ಡಿತಂಮನ್ಯಮಾನಾಃ । ದನ್ದ್ರಮ್ಯಮಾಣಾಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಮೂಢಾ ಅನ್ಧೇನೈವ ನೀಯಮಾನಾ ಯಥಾನ್ಧಾಃ

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ತಾವು ಧೀರರು, ಪಂಡಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅಂಧರನ್ನು ಅಂಧರು ನಡೆಸಿದಂತೆ, ತಾವು ತಾವು ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನ ಸಾಮ್ಪರಾಯಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಬಾಲಂ ಪ್ರಮಾದ್ಯನ್ತಂ ವಿತ್ತಮೋಹೇನ ಮೂಢಮ್ । ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನಾಸ್ತಿ ಪರ ಇತಿ ಮಾನೀ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಶಮಾಪದ್ಯತೇ ಮೇ

ಪರಲೋಕವು ಬಾಲಿಶ, ಅಜಾಗರೂಕ, ಧನಮೋಹದಿಂದ ಮೂಢರಾದವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 'ಈ ಲೋಕವೇ ಇದೆ, ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರವಣಾಯಾಪಿ ಬಹುಭಿರ್ಯೋ ನ ಲಭ್ಯಃ ಶೃಣ್ವನ್ತೋಽಪಿ ಬಹವೋ ಯಂ ನ ವಿದ್ಯುಃ । ಆಶ್ಚರ್ಯೋ ವಕ್ತಾ ಕುಶಲೋಽಸ್ಯ ಲಬ್ಧಾ ಆಶ್ಚರ್ಯೋ ಜ್ಞಾತಾ ಕುಶಲಾನುಶಿಷ್ಟಃ

ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕರು ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಕೇಳಿದರೂ ಅನೇಕರು ಅವನನ್ನು ಅರಿಯಲಾಗದು. ಅವನನ್ನು ವಿವರಿಸುವವನು ಅದ್ಭುತ, ತಿಳಿಯುವವನು ಪಾಂಡಿತ್ಯಶಾಲಿ; ಪಾಂಡಿತ್ಯಶಾಲಿಯಿಂದ ಕಲಿತವನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ನರೇಣಾವರೇಣ ಪ್ರೋಕ್ತ ಏಷ ಸುವಿಜ್ಞೇಯೋ ಬಹುಧಾ ಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಃ । ಅನನ್ಯಪ್ರೋಕ್ತೇ ಗತಿರತ್ರ ನಾಸ್ತಿ ಅಣೀಯಾನ್ ಹ್ಯತರ್ಕ್ಯಮಣುಪ್ರಮಾಣಾತ್

ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೇಳಿದರೆ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದರೂ. ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗವಿದೆ; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲಾಗದಷ್ಟು ಸಣ್ಣದು.

ನೈಷಾ ತರ್ಕೇಣ ಮತಿರಾಪನೇಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾನ್ಯೇನೈವ ಸುಜ್ಞಾನಾಯ ಪ್ರೇಷ್ಠ । ಯಾಂ ತ್ವಮಾಪಃ ಸತ್ಯಧೃತಿರ್ಬತಾಸಿ ತ್ವಾದೃಙ್ನೋ ಭೂಯಾನ್ನಚಿಕೇತಃ ಪ್ರಷ್ಟಾ

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಿಯನೇ, ಇದನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಪದೇಶಿಸಬಹುದು. ನೀನು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀಯೆ. ನಚಿಕೇತ, ನಿನ್ನಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವವರು ನಮಗೆ ಇನ್ನೂ ದೊರೆಯಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಜಾನಾಮ್ಯಹಂ ಶೇವಧಿರಿತ್ಯನಿತ್ಯಂ ನ ಹ್ಯಧ್ರುವೈಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಹಿ ಧ್ರುವಂ ತತ್ । ತತೋ ಮಯಾ ನಾಚಿಕೇತಶ್ಚಿತೋಽಗ್ನಿಃ ಅನಿತ್ಯೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನಸ್ಮಿ ನಿತ್ಯಮ್

ನಾನು ಈ ಧನವು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾದುದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಚಿಕೇತ, ನೀನು ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.

ಕಾಮಸ್ಯಾಪ್ತಿಂ ಜಗತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಕ್ರತೋರಾನನ್ತ್ಯಮಭಯಸ್ಯ ಪಾರಮ್ । ಸ್ತೋಮಮಹದುರುಗಾಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಧೃತ್ಯಾ ಧೀರೋ ನಚಿಕೇತೋಽತ್ಯಸ್ರಾಕ್ಷೀಃ

ಕಾಮಗಳ ಪೂರಣ, ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರ, ಯಜ್ಞಗಳ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪ್ರವಾಹ, ಭಯರಹಿತತೆಯ ಪಾರನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನೀನು, ನಚಿಕೇತ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೀಯೆ.

ತಂ ದುರ್ದರ್ಶಂ ಗೂಢಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ಗುಹಾಹಿತಂ ಗಹ್ವರೇಷ್ಠಂ ಪುರಾಣಮ್ । ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗಾಧಿಗಮೇನ ದೇವಂ ಮತ್ವಾ ಧೀರೋ ಹರ್ಷಶೋಕೌ ಜಹಾತಿ

ಅದು ಕಾಣಲು ಅತಿ ಕಷ್ಟವಾದುದು, ಆಳವಾಗಿ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವುದು, ಪುರಾತನವಾದ ದೇವತೆ. ಆತ್ಮಾನುಶೀಲನೆಯಿಂದ ಆ ದೇವರನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜ್ಞಾನಿ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.