કઠોપનિષદ્

ઓમ. આપણે બંને રક્ષિત થઈએ. આપણે બંને પોષિત થઈએ. આપણે એકસાથે મહાન ઉર્જા સાથે કાર્ય કરીએ. અમારા અભ્યાસમાં તેજસ્વીતા હોય. આપણે એકબીજાની સામે ક્યારેય દુશ્મનાવટ ન રાખીએ. ઓમ. વજશ્રવસે, જે ઇનામની ઈચ્છા રાખતો હતો, તેની પાસેના બધા સંપત્તિ દાન કરી દીધી. તેનુ એક પુત્ર હતું, નચિકેત. જ્યારે દાન આપવામાં આવી રહ્યું હતું, ત્યારે નચિકેતના મનમાં એક વિશ્વાસ પ્રવેશી ગયો, અને તેણે વિચાર્યું. "જે લોકો પાણી વગર છે, જાડા છે, તેમના દૂધને આપ્યું છે, અને જે શક્તિશાળી નથી, તે જગ્યા આનંદહીન કહેવાય છે; જે વ્યક્તિ આવા દાન આપે છે, તે ત્યાં જતો છે." ત્યારે નચિકેતે પોતાના પિતાને પૂછ્યું, "તમે મને ક komu ને આપશો?" તેણે બીજું અને ત્રીજું વખત પુછ્યું. પિતાએ જવાબ આપ્યો, "હું ત тебяને મરણને આપી રહ્યો છું." "બહુમાં, હું પ્રથમ છું; બહુમાં, હું મધ્યમાં છું. આજે મારા પિતાએ મારી સાથે શું કરવા માંગે છે?" "જુઓ, જે લોકો પહેલાં વર્ત્યા છે, અને જો કે પછીના લોકો કેવી રીતે વર્તશે તે જોવું. માનવજાત અનાજની જેમ પકવાય છે અને કાપાય છે; જેમ અનાજ, તેઓ ફરીથી જન્મે છે." "વિશ્વાનારની આગ ઘરોમાં મહેમાન તરીકે પ્રવેશ કરે છે, બ્રાહ્મણ. તેઓ તેની સાથે શાંતિ કરે છે. વૈવસ્વત માટે પાણી લાવો." "આપણે ત્રણ રાતો મારા ઘરમાં રહ્યા છો, ઓ બ્રાહ્મણ, ખાવા વિના, એક માનનીય મહેમાન તરીકે. તમને નમસ્કાર, ઓ બ્રાહ્મણ. મારા માટે સુખ અને સમૃદ્ધિ રહે. તેથી, ત્રણ બૂન પસંદ કરો." "મારે માય પિતા ગૌતમને શાંતિ મળે, મને દોષ ન આપો, ઓ મરણ. તે મને ઓળખે, જે તમે મુક્ત કર્યો છે, અને આનંદથી મારો સ્વાગત કરે. આ મારી પ્રથમ બૂન છે." "જેમ પહેલાં, ઓ ઔદ્દાલાકી અરુણી, મારા પિતા શાંતિમાં રહેશે, સુખદ રાતો ઊંઘ્યા પછી, ગુસ્સો વિના, તમને જોઈને, મરણના કાંઠેથી મુક્ત થઈને." "સ્વર્ગમાં, કોઈ ડર નથી. ત્યાં તમે નથી, અને કોઈ વૃદ્ધતા માટે ડરે છે. ભૂખ અને તરસને પાર કરીને, દુઃખ દૂર થઈ જાય છે; સ્વર્ગમાં આનંદ છે." "ઓ મરણ, મને તે આગ શીખવો જે સ્વર્ગ તરફ જાય છે. મને કહો, જે વિશ્વાસ ધરાવે છે. સ્વર્ગમાં રહેનાર અમરતા પ્રાપ્ત કરે છે. આ મારી બીજી બૂન છે." "હું તમને કહું છું; સાંભળો. નચિકેતાને, સ્વર્ગ તરફ જતી આગ જાણો. અનંત જગ્યા અને મૂળ પ્રાપ્ત કરવાનું જાણો. આ સમજવું, ગુફામાં છુપાયેલું." તેણે તેને જગતના મૂળની આગ સમજાવી, કયા ઈંટો, કેટલાં અને કેવી રીતે. નચિકેતાએ પણ તે મુજબ પુનરાવર્તન કર્યું. પછી મરણ, ખુશ થઈને, તેને ફરી બોલ્યું. "મહાન આત્મા, ખુશ થઈને, કહ્યું: 'આજે હું તમને અહીં બીજી બૂન આપું છું. આ આગ તમારું નામ ધારણ કરશે. આ અનેક સ્વરૂપો ધરાવતી શૃંખલાને લો.'" "જે નચિકેતાની ત્રણ આગો કરે છે, જે ત્રિગણિત વિધિ કરે છે, તે જન્મ અને મરણને પાર કરે છે. દેવ બ્રહ્મને જાણીને, જે પ્રશંસનીય છે, તે અંતિમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરે છે." "જે નચિકેતા આગોને જાણે છે, તે આ રીતે સમજવા અને સ્થાપિત કરવા પર, તે પોતાના આગળના મરણના બંધનોને દૂર કરે છે, અને દુઃખથી મુક્ત થઈને સ્વર્ગમાં આનંદ માણે છે." "આ તમારી નચિકેતા આગ છે, જે સ્વર્ગ તરફ જતી છે, જે તમે તમારી બીજી બૂન તરીકે પસંદ કરી છે. લોકો આ આગને તમારી તરીકે બોલશે. નચિકેત, તમારી ત્રીજી બૂન પસંદ કરો." "માનવોમાં મરણ પછીના સંદેહ છે: કેટલાક કહે છે 'તે છે,' બીજા કહે છે 'તે નથી.' હું આ જ્ઞાનમાં તમને શીખવા માંગું છું; આ મારી ત્રીજી બૂન છે." "દેવોમાં પણ, આ બાબત અગાઉ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી; આ સૂક્ષ્મ કાયદો સરળતાથી સમજાતો નથી. નચિકેત, બીજી બૂન પસંદ કરો, મને દબાણ ન કરો, આ વિનંતી છોડો." "દેવોમાં પણ, આ ખરેખર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી; અને તમે, મરણ, કહો છો કે આ સરળતાથી સમજાતું નથી. તમારા જેવા શિક્ષક અન્યત્ર મળતા નથી; આ બૂનની સમકક્ષ કોઈ નથી." "સો વર્ષ જીવતા પુત્રો અને પૌત્રો પસંદ કરો, ઘણી પશુઓ, હાથીઓ, સોનાં અને ઘોડા. જમીન પર વિશાળ ક્ષેત્ર પસંદ કરો, અને તમે જે ઇચ્છો તે જટિલતામાં જીવતા રહો." "જો તમે કોઈ બૂનને આ સમકક્ષ માનતા હો, તો સંપત્તિ અને લાંબી આયુષ્ય પસંદ કરો. નચિકેત, હું તમને તમામ ઇચ્છાઓનો આનંદ માણવા માટે મહાન ભૂમિનો માલિક બનાવીશ." "જ્યાં માનવ જગતમાં પ્રાપ્ત કરવી મુશ્કેલ છે, ત્યાં બધું મફત માંગો. અહીં આ સુંદરતાઓ છે, રથ અને સંગીતના સાધનો; આવી વસ્તુઓ મરણો દ્વારા પ્રાપ્ત થતી નથી. આ સાથે, જે મને આપેલ છે, આનંદ માણો; નચિકેત, મરણ વિશે ન પૂછો." "બધું મરણશીલ છે, આવતીકાલે સમાપ્ત થાય છે; આ બધું તમામ ઇન્દ્રિયોની શક્તિને ખાઈ જાય છે. જીવન પણ ટૂંકું છે; તમારા છે રથ, તમારા છે નૃત્ય અને ગીત." "માનવ સમૃદ્ધિથી સંતોષ પામતો નથી. જો અમે તમને જોઈ શકીએ, તો અમને સંપત્તિ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. અમે લાંબા સમય સુધી જીવતા રહી શકીએ, જો તમે શાસન કરો. પરંતુ જે બૂન હું ઇચ્છું છું, તે એક જ છે." "અવિનાશી, અમર, અને નાશવાન માનવ વચ્ચે, નાશવાન વસ્તુઓમાં રહેતા, આને જાણીને, કોણ સુંદરતા અને આનંદમાં લાંબું જીવન માણે?" "જે બાબતે સંદેહ છે, ઓ મરણ, તે મહાન બાબત જે પછીના જીવન વિશે છે, તે અમને કહો. આ બૂન, જે છુપાઈ ગઈ છે અને ઊંડે પ્રવેશી ગઈ છે, નચિકેતે પસંદ કરી; તે બીજું કંઈ માંગતો નથી." "એક વસ્તુ છે જેને સારા કહેવામાં આવે છે, બીજી વસ્તુ છે જે આનંદદાયક કહેવામાં આવે છે; બંને વ્યક્તિને વિવિધ હેતુઓ સાથે નજીક આવે છે. તેમાં, જે સારા પસંદ કરે છે તે સારું કરે છે; જે આનંદદાયક પસંદ કરે છે તે લક્ષ્યથી દૂર જાય છે." "સારા અને આનંદદાયક બંને વ્યક્તિને આવે છે; જ્ઞાની, તેમને તપાસ્યા પછી, ભિન્ન કરે છે. જ્ઞાની સારા પર આનંદદાયકને પસંદ કરે છે; મૂર્ખ લાભ અને સાચવવા માટે આનંદદાયક પસંદ કરે છે." "તમે, નચિકેત, આકર્ષક અને ઇચ્છનીય આનંદ પર વિચારતા, તેમને નકારી દીધા છે. તમે સંપત્તિની શૃંખલામાં પ્રવેશી નથી, જેમાં ઘણા લોકો ડૂબી જાય છે." "અજ્ઞાન અને જ્ઞાન એકબીજાની વિરુદ્ધ, દૂર અને વિભાજિત છે, જેમ જાણવામાં આવે છે. હું તમને, નચિકેત, જ્ઞાનની ઇચ્છા ધરાવનાર માનું છું; ઘણા ઇચ્છાઓ તમને આકર્ષિત નથી કરી." "અજ્ઞાનમાં રહેતા, પોતાને જ્ઞાનવાન અને શિક્ષિત સમજતા, ભ્રમિત લોકો ભ્રમણ કરતા રહે છે, જેમ અંધને અંધની સાથે પીછો કરે છે." "અન્ય લોકો માટે આર્થિક બાબત દેખાતી નથી; તે લોકો, જે ધનથી ભ્રમિત છે, તે અહીંથી દૂર નથી જતાં. 'આ જગત જ છે, બીજું નથી,' એમ વિચારીને તેઓ વારંવાર મારા નિયંત્રણમાં પડતા રહે છે." "તેને સાંભળવું સરળ નથી, ઘણાને; ઘણા સાંભળી રહ્યા છે, પરંતુ તેને જાણતા નથી. અદ્ભુત છે બોલનાર, કુશળ છે સાંભળનાર; અદ્ભુત છે જાણનાર, કુશળ દ્વારા શીખવવામાં આવેલ." "આ સરળતાથી સમજાતું નથી જ્યારે નબળા વ્યક્તિ દ્વારા બોલાય છે, જો કે ઘણા રીતે વિચારવામાં આવે છે. અહીં કોઈ માર્ગ નથી, સિવાય તે વ્યક્તિ દ્વારા શીખવવામાં આવે છે જે જુદો છે; તે સૂક્ષ્મ છે, જે વિચારણાની બહાર છે, સૌથી નાનો માપે માપવામાં આવે છે." "આ સમજણ તર્ક દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાતી નથી; તે બીજા દ્વારા શીખવવામાં આવે છે, જે ખરેખર જ્ઞાનમાં છે, પ્રિય છે. તમે તેને પ્રાપ્ત કર્યો છે, તમે સત્યમાં સ્થિર છો; અમારા માટે આવા પ્રશ્નકર્તા મળી આવે, ઓ નચિકેત." "મને ખબર છે કે આ ખજાનો અસ્થિર છે; કારણ કે શાશ્વતને અસ્થિર દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાતું નથી. તેથી, ઓ નચિકેત, તમે અસ્થિર માધ્યમો દ્વારા સ્થાપિત કરેલી આગ, હું શાશ્વત તરીકે પ્રાપ્ત કરી છું." "ઇચ્છાઓની પૂર્તિ, જગતનું મૂળ, યજ્ઞની અનંતતા, અને નિશ્ચિતતાનું દૂસરો કાંઠું જોઈને, અને મહાન પ્રશંસા અને સમૃદ્ધિના મૂળને જોઈને, તમે, ઓ નચિકેત, તેમને ત્યાગી દીધા છે." "તે દૈવી પ્રાણી, જોવું મુશ્કેલ, ઊંડે છુપાયેલું, ગુફામાં વસતું, પ્રાચીન—આને આંતરિક આત્માની શિસ્ત દ્વારા પ્રાપ્ત કરીને, જ્ઞાની વ્યક્તિ, જાણીને, આનંદ અને દુઃખને છોડે છે." આવી રીતે નચિકેતાની વાર્તા, જે જીવન અને મરણ, જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, સત્ય અને અસત્ય વચ્ચેના સંઘર્ષને દર્શાવે છે, આપણને જીવનના ઉદ્દેશને સમજવા માટે પ્રેરણા આપે છે.