స హ ప్రాతః సఞ్జిహాన ఉవాచ యద్బతాన్నస్య లభేమహి లభేమహి ధనమాత్రాꣳ రాజాసౌ యక్ష్యతే స మా సర్వైరార్త్విజ్యైర్వృణీతేతి
రాత్రి అయిపోయి, ఉదయం బయలుదేరే ముందు అతడు ఇలా అన్నాడు: 'మనకు అన్నం దొరికితే బాగుండేది. కనీసం కొంత ధనం అయినా దొరికితే బాగుంటుంది. రాజు యజ్ఞం చేయబోతున్నాడు. అన్ని ఋత్వికులతో కలిసి నన్ను ఎంచుకుంటే బాగుంటుంది.'
తం జాయోవాచ హన్త పత ఇమ ఏవ కుల్మాషా ఇతి తాన్ఖాదిత్వాముం యజ్ఞం వితతమేయాయ
అతని భార్య, 'ఇవే కల్మాషాలు తిను,' అని చెప్పింది. అతడు అవి తిని, యజ్ఞం జరుగుతున్న చోటికి వెళ్లాడు.
తత్రోద్గాతౄనాస్తావే స్తోష్యమాణానుపోపవివేశ స హ ప్రస్తోతారమువాచ
అక్కడ ఉద్గాతృలు స్తోత్రాలు పాడబోతుండగా, అతడు వారి మధ్య కూర్చున్నాడు. తరువాత అతడు ప్రస్తోతారుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ప్రస్తోతర్యా దేవతా ప్రస్తావమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రస్తోష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి
అతడు ప్రస్తోతారుని, 'ప్రస్తావానికి దేవత ప్రస్తావంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ప్రస్తావం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు.
ఏవమేవోద్గాతారమువాచోద్గాతర్యా దేవతోద్గీథమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వానుద్గాస్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి
అలాగే ఉద్గాతరుని కూడా ఉద్దేశించి, 'ఉద్గీథానికి దేవత ఉద్గీథంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ఉద్గీథం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు.
ఏవమేవ ప్రతిహర్తారమువాచ ప్రతిహర్తర్యా దేవతా ప్రతిహారమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రతిహరిష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి తే హ సమారతాస్తూష్ణీమాసాంచక్రిరే
అలాగే ప్రతిహర్తరుని కూడా ఉద్దేశించి, 'ప్రతిహారానికి దేవత ప్రతిహారంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ప్రతిహారం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు. అందరూ భయపడి మౌనంగా కూర్చున్నారు.
అథ హైనం యజమాన ఉవాచ భగవన్తం వా అహం వివిదిషాణీత్యుషస్తిరస్మి చాక్రాయణ ఇతి హోవాచ
అప్పుడు యజమాని అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'భగవంతుడిని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను,' అన్నాడు. అతడు, 'నేను ఉషస్తి, చక్రాయణుని కుమారుడిని,' అన్నాడు.
స హోవాచ భగవన్తం వా అహమేభిః సర్వైరార్త్విజ్యైః పర్యైషిషం భగవతో వా అహమవిత్త్యాన్యానవృషి
యజమాని, 'భగవంతుడిని అన్ని ఋత్వికులలో వెతికాను. మీరు దొరకక, ఇతరులను ఎంచుకున్నాను,' అన్నాడు.
భగవాꣳ స్త్వేవ మే సర్వైరార్త్విజ్యైరితి తథేత్యథ తర్హ్యేత ఏవ సమతిసృష్టాః స్తువతాం యావత్త్వేభ్యో ధనం దద్యాస్తావన్మమ దద్యా ఇతి తథేతి హ యజమాన ఉవాచ
'భగవంతుడిని అన్ని ఋత్వికులతో కలిపి ఉండనివ్వండి,' అన్నాడు. 'అలా జరుగుతుంది,' అని సమాధానం ఇచ్చాడు. 'ఇప్పుడు, నాతో పాటు ఎవరిని ఎంచుకున్నారో వారు మాత్రమే స్తోత్రాలు పాడాలి. వారికి ఎంత ధనం ఇస్తే, నాకు కూడా అంతే ఇవ్వాలి,' అన్నాడు. 'అలాగే జరుగుతుంది,' అని యజమాని ఒప్పుకున్నాడు.
అథ హైనం ప్రస్తోతోపససాద ప్రస్తోతర్యా దేవతా ప్రస్తావమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రస్తోష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మా భగవానవోచత్కతమా సా దేవతేతి
తర్వాత ప్రస్తోతారు అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'ప్రస్తావానికి దేవత ప్రస్తావంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ప్రస్తావం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు. 'భగవంతుడా, ఇలా చెప్పకండి. ఆ దేవత ఎవరు?' అని అడిగాడు.
ప్రాణ ఇతి హోవాచ సర్వాణి హ వా ఇమాని భూతాని ప్రాణమేవాభిసంవిశన్తి ప్రాణమభ్యుజ్జిహతే సైషా దేవతా ప్రస్తావమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రాస్తోష్యో మూర్ధా తే వ్యపతిష్యత్తథోక్తస్య మయేతి
ఆయన ఇలా అన్నాడు: "ప్రాణమే." ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులు ప్రాణంలోకి ప్రవేశించి, ప్రాణంనుంచి బయలుదేరుతాయి. ఈ దేవత ప్రస్తావానికి ఆధారంగా ఉంటుంది. దీనిని తెలియక ప్రస్తావాన్ని పఠిస్తే, నీ తల ఊడిపోతుంది — నేను చెప్పింది ఇదే.
అథ హైనముద్గాతోపససాదోద్గాతర్యా దేవతోద్గీథమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వానుద్గాస్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మా భగవానవోచత్కతమా సా దేవతేతి
ఆ తర్వాత ఉద్గాత అడ్డుగా వచ్చాడు. ఉద్గాతకు, దేవత ఉద్గీతానికి ఆధారంగా ఉంటుంది. దీనిని తెలియక ఉద్గీతాన్ని పాడితే, నీ తల ఊడిపోతుంది — కాబట్టి, మహానుభావా, అలా చేయవద్దు. "ఆ దేవత ఎవరు?" అని అడిగాడు.
ఆదిత్య ఇతి హోవాచ సర్వాణి హ వా ఇమాని భూతాన్యాదిత్యముచ్చైః సన్తం గాయన్తి సైషా దేవతోద్గీథమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వానుదగాస్యో మూర్ధా తే వ్యపతిష్యత్తథోక్తస్య మయేతి
ఆయన ఇలా అన్నాడు: "ఆదిత్యుడు." ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులు, ఎత్తుగా వెలిగే సూర్యుని గానం చేస్తాయి. ఈ దేవత ఉద్గీతానికి ఆధారంగా ఉంటుంది. దీనిని తెలియక ఉద్గీతాన్ని పాడితే, నీ తల ఊడిపోతుంది — నేను చెప్పింది ఇదే.
అథ హైనం ప్రతిహర్తోపససాద ప్రతిహర్తర్యా దేవతా ప్రతిహారమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రతిహరిష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మా భగవానవోచత్కతమా సా దేవతేతి
ఆ తర్వాత ప్రతిహర్త వచ్చాడు. ప్రతిహర్తకు, దేవత ప్రతిహారానికి ఆధారంగా ఉంటుంది. దీనిని తెలియక ప్రతిహారాన్ని పఠిస్తే, నీ తల ఊడిపోతుంది — కాబట్టి, మహానుభావా, అలా చేయవద్దు. "ఆ దేవత ఎవరు?" అని అడిగాడు.
అన్నమితి హోవాచ సర్వాణి హ వా ఇమాని భూతాన్యన్నమేవ ప్రతిహరమాణాని జీవన్తి సైషా దేవతా ప్రతిహారమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రత్యహరిష్యో మూర్ధా తే వ్యపతిష్యత్తథోక్తస్య మయేతి తథోక్తస్య మయేతి
ఆయన ఇలా అన్నాడు: "అన్నమే." ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులు అన్నాన్ని తీసుకుంటూ జీవిస్తాయి. ఈ దేవత ప్రతిహారానికి ఆధారంగా ఉంటుంది. దీనిని తెలియక ప్రతిహారాన్ని పఠిస్తే, నీ తల ఊడిపోతుంది — నేను చెప్పింది ఇదే, నేను చెప్పింది ఇదే.
శౌవ ఉద్గీథస్తద్ధ బకో దాల్భ్యో గ్లావో వా మైత్రేయః స్వాధ్యాయముద్వవ్రాజ
శౌవ ఉద్గీతుడు, తర్వాత బకో దాళ్భ్యుడు, గ్లావుడు మైత్రేయి కుమారుడు, విద్యాభ్యాసం కోసం బయలుదేరారు.
తస్మై శ్వా శ్వేతః ప్రాదుర్బభూవ తమన్యే శ్వాన ఉపసమేత్యోచురన్నం నో భగవానాగాయత్వశనాయామ వా ఇతి
ఆయన వద్దకు ఒక తెల్ల కుక్క వచ్చింది. మిగతా కుక్కలు దగ్గరకు వచ్చి, "స్వామీ, మాకు పాడిపెట్టు, మేము ఆకలితో ఉన్నాము," అని అన్నారు.
తాన్హోవాచేహైవ మా ప్రాతరుపసమీయాతేతి తద్ధ బకో దాల్భ్యో గ్లావో వా మైత్రేయః ప్రతిపాలయాఞ్చకార
అవాళ్లకు ఆయన ఇలా అన్నాడు: "రేపు ఉదయం ఇక్కడకు రాకండి." కాబట్టి బకో దాళ్భ్యుడు, గ్లావుడు మైత్రేయి కుమారుడు, ఎదురు చూస్తూ ఉండిపోయారు.
తే హ యథైవేదం బహిష్పవమానేన స్తోష్యమాణాః సꣳరబ్ధాః సర్పన్తీత్యేవమాససృపుస్తే హ సముపవిశ్య హిం చక్రుః
బహిష్పవమానాన్ని పాడబోయే వారు ఎలా ప్రారంభిస్తారో, వారు కూడా అలానే కదలడం మొదలుపెట్టారు, జారుతూ ముందుకు సాగారు. అంతా కలిసి కూర్చుని 'హిం' అనే శబ్దం చేశారు.
ఓ3మదా3మోం3పిబా3మోం3 దేవో వరుణః ప్రజాపతిః సవితా3న్నమిహా2హరదన్నపతే3ఽన్నమిహా2హరా2హరో3మితి
"ఓం, తినుదాం! ఓం, త్రాగుదాం! వరుణుడు, ప్రజాపతి, సవితా ఇక్కడకు అన్నాన్ని తెచ్చారు. అన్నపతీ, అన్నాన్ని ఇక్కడకు తేవు, తేవు, తేవు!"
అయం వావ లోకో హాఉకారః వాయుర్హాఇకారశ్చన్ద్రమా కార ఆత్మేహకారోఽగ్నిరీకారః
ఈ లోకమే 'హా' అనే ధ్వని; వాయువు 'ఇకార'ము; చంద్రుడు 'కార'ము; ఆత్మ 'హకార'ము; అగ్ని 'ఈకార'ము.
ఆదిత్య ఊకారో నిహవ ఏకారో విశ్వే దేవా ఔహోయికారః ప్రజాపతిర్హిఙ్కారః ప్రాణః స్వరోఽన్నం యా వాగ్విరాట్
సూర్యుడు 'ఊకార'ము; పిలుపు 'ఏకార'ము; సమస్త దేవతలు 'ఔహోయికార'ము; ప్రజాపతి 'హింకార'ము; ప్రాణం స్వరం; అన్నం 'యా'; వాక్కు విరాట్.
స్తోభః సఞ్చరో హుఙ్కారః
స్తోభం సంచారం; హుంకారము.
దుగ్ధేఽస్మై వాగ్దోహం యో వాచో దోహోఽన్నవానన్నాదో భవతి య ఏతామేవꣳ సామ్నాముపనిషదం వేదోపనిషదం వేదేతి
ఇతడికి వాక్కు పాలు ఇస్తుంది. ఎవరైనా ఈ సామవేద ఉపనిషత్తును తెలుసుకుంటే, వారు అన్నాన్ని పొందుతారు, అన్నాన్ని తింటారు.
సమస్తస్య ఖలు సామ్న ఉపాసనꣳ సాధు యత్ఖలు సాధు తత్సామేత్యాచక్షతే యదసాధు తదసామేతి
సామవేదాన్ని మొత్తం ఆరాధించడం మంచిదే. ఏది మంచిదో దానినే సామం అంటారు; ఏది మంచిది కాదో దానిని అసామం అంటారు.
సామ్నైనముపాగాదితి సాధునైనముపాగాదిత్యేవ తదాహురసామ్నైనముపాగాదిత్యసాధునైనముపగాదిత్యేవ తదాహుః
ఆయన సామంతో దగ్గరయ్యాడు; 'సామంతో బాగా దగ్గరయ్యాడు' అని అంటారు. అసామంతో దగ్గరయ్యాడు; 'బాగా దగ్గర కాలేదు' అని అంటారు.
సామ నో బతేతి యత్సాధు భవతి సాధు బతేత్యేవ తదాహురసామ నో బతేతి యదసాధు భవత్యసాధు బతేత్యేవ తదాహుః
"మనకు సామం కావాలి!" — అది మంచిదైతే, "మనకు మంచిదే!" అంటారు. "మనకు సామం కాదు!" — అది మంచిది కాదైతే, "మనకు మంచిది కాదు!" అంటారు.
స య ఏతదేవం విద్వానసాధు సామేత్యుపాస్తేఽభ్యాశో హ యదేనꣳసాధవో ధర్మా ఆ చ గచ్ఛేయురుప చ నమేయుః
ఈ విధంగా తెలిసినవాడు 'అసామం' అని సామాన్ని ఆరాధిస్తే, దుష్టులు అతని దగ్గరకు వచ్చినా, నమస్కరించినా, వారు అతని దగ్గరికి వచ్చి వశమవుతారు.
లోకేషు పఞ్చవిధꣳ సామోపాసీత పృథివీ హిఙ్కారోఽగ్నిః ప్రస్తావోఽన్తరిక్షముద్గీథ ఆదిత్యః ప్రతిహారో ద్యౌర్నిధనమిత్యూర్ధ్వేషు
ప్రపంచాలలో ఐదు విధాల సామగానం ధ్యానం చేయాలి. భూమి హింకారంగా, అగ్ని ప్రస్తావంగా, అంతరిక్షం ఉద్గీతంగా, ఆదిత్యుడు ప్రతిహారంగా, ద్యులు నిధనంగా భావించాలి. ఇవన్నీ పై లోకాలలో ఉంటాయి.
అథావృత్తేషు ద్యౌర్హిఙ్కార ఆదిత్యః ప్రస్తావోఽన్తరిక్షముద్గీథోఽగ్నిః ప్రతిహారః పృథివీ నిధనమ్
ఇప్పుడు క్రమంగా చూస్తే, ద్యులు హింకారంగా, ఆదిత్యుడు ప్రస్తావంగా, అంతరిక్షం ఉద్గీతంగా, అగ్ని ప్రతిహారంగా, భూమి నిధనంగా ఉంటాయి.