అథ య ఏతదేవం విద్వాన్సామ గాయత్యుభౌ స గాయతి సోఽమునైవ స ఏష యే చాముష్మాత్పరాఞ్చో లోకాస్తాꣳ శ్చాప్నోతి దేవకామాస్తాꣳ శ్చ
ఈ విధంగా తెలిసినవాడు సామవేదాన్ని పాడితే, రెండింటినీ పాడినవాడవుతాడు. అతడు ఆ సామవేదంతో పరలోకాలను, దేవతల కోరికలను కూడా పొందుతాడు.
అథానేనైవ యే చైతస్మాదర్వాఞ్చో లోకాస్తాꣳ శ్చాప్నోతి మనుష్యకామాꣳశ్చ తస్మాదు హైవంవిదుద్గాతా బ్రూయాత్
ఇదే మార్గంతో, ఈ లోకానికి కింద ఉన్న లోకాలను, మనుషుల కోరికలను కూడా పొందుతాడు. అందుకే ఇలా తెలిసినవాడిని సామవేదం పాడమని పిలవాలి.
కం తే కామమాగాయానీత్యేష హ్యేవ కామాగానస్యేష్టే య ఏవం విద్వాన్సామ గాయతి సామ గాయతి
ఏ కోరిక కోసం నీకోసం పాడమంటావు? ఎందుకంటే, ఇలాంటి జ్ఞానంతో సామవేదాన్ని పాడే వాడికి మాత్రమే నిజంగా కోరికలు నెరవేరుతాయి.
త్రయో హోద్గీథే కుశలా బభూవుః శిలకః శాలావత్యశ్చైకితాయనో దాల్భ్యః ప్రవాహణో జైవలిరితి తే హోచురుద్గీథే వై కుశలాః స్మో హన్తోద్గీథే కథాం వదామ ఇతి
ముగ్గురు సామవేదంలో నిపుణులు ఉన్నారు: శిలక శాలావత్యుడు, చైకితాయన దాల్భ్యుడు, ప్రవాహణ జైవలిడు. వారు ఇలా అన్నారు: 'మేము సామవేదంలో నిపుణులం. రండి, సామవేదం గురించి మాట్లాడుకుందాం.'
తథేతి హ సముపవివిశుః స హ ప్రవాహణో జైవలిరువాచ భగవన్తావగ్రే వదతాం బ్రాహ్మణయోర్వదతోర్వాచꣳ శ్రోష్యామీతి
'అలాగే' అని వారు కూర్చున్నారు. అప్పుడు ప్రవాహణ జైవలిడు ఇలా అన్నాడు: 'మీరిలో ఇద్దరు పెద్దవారు ముందుగా మాట్లాడండి. నేను మీరు ఇద్దరి మాటలు వినిపిస్తాను.'
స హ శిలకః శాలావత్యశ్చైకితాయనం దాల్భ్యమువాచ హన్త త్వా పృచ్ఛానీతి పృచ్ఛేతి హోవాచ
అప్పుడు శిలక శాలావత్యుడు చైకితాయన దాల్భ్యుని అడిగాడు: 'రా, నేను నిన్ను అడుగుతాను.' దాల్భ్యుడు: 'అడుగు' అన్నాడు.
కా సామ్నో గతిరితి స్వర ఇతి హోవాచ స్వరస్య కా గతిరితి ప్రాణ ఇతి హోవాచ ప్రాణస్య కా గతిరిత్యన్నమితి హోవాచాన్నస్య కా గతిరిత్యాప ఇతి హోవాచ
'సామవేదానికి గమ్యం ఏమిటి?' అని అడిగాడు. 'స్వరమే,' అని సమాధానం. 'స్వరానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'ఊపిరే,' అన్నాడు. 'ఊపిరికి గమ్యం ఏమిటి?' 'అన్నమే,' అన్నాడు. 'అన్నానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'నీళ్ళు,' అన్నాడు.
అపాం కా గతిరిత్యసౌ లోక ఇతి హోవాచాముష్య లోకస్య కా గతిరితి న స్వర్గం లోకమతి నయేదితి హోవాచ స్వర్గం వయం లోకꣳ సామాభిసంస్థాపయామః స్వర్గసꣳస్తావꣳ హి సామేతి
'నీళ్లకు గమ్యం ఏమిటి?' 'ఆ లోకం,' అన్నాడు. 'ఆ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'దానిని స్వర్గలోకానికి తీసుకుపోవద్దు,' అన్నాడు. 'మేము సామవేదంతో స్వర్గలోకాన్ని స్థాపిస్తాము, ఎందుకంటే అది స్వర్గానికి గానం.'
తꣳ హ శిలకః శాలావత్యశ్చైకితాయనం దాల్భ్యమువాచాప్రతిష్ఠితం వై కిల తే దాల్భ్య సామ యస్త్వేతర్హి బ్రూయాన్మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మూర్ధా తే విపతేదితి
అప్పుడు శిలక శాలావత్యుడు చైకితాయన దాల్భ్యుని ఇలా అన్నాడు: 'నీ సామవేదానికి ఆధారం లేదు. నువ్వు ఇప్పుడే ఇలా చెప్పితే నీ తల పడిపోతుంది.' దాల్భ్యుడు: 'నా తల పడిపోవచ్చు,' అన్నాడు.
హన్తాహమేతద్భగవతో వేదానీతి విద్ధీతి హోవాచాముష్య లోకస్య కా గతిరిత్యయం లోక ఇతి హోవాచాస్య లోకస్య కా గతిరితి న ప్రతిష్ఠాం లోకమితి నయేదితి హోవాచ ప్రతిష్ఠాం వయం లోకꣳ సామాభిసꣳస్థాపయామః ప్రతిష్ఠాసꣳ స్తావꣳ హి సామేతి
'నేను భగవంతుని గురించి ఇది తెలుసు,' అన్నాడు. 'తెలుసుకో,' అన్నాడు. 'ఆ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'ఈ లోకం,' అన్నాడు. 'ఈ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'దాన్ని స్థిరమైన లోకానికి తీసుకుపోవద్దు,' అన్నాడు. 'మేము సామవేదంతో స్థిరమైన లోకాన్ని స్థాపిస్తాము, ఎందుకంటే అది స్థిరతకు గానం.'
తꣳ హ ప్రవాహణో జైవలిరువాచాన్తవద్వై కిల తే శాలావత్య సామ యస్త్వేతర్హి బ్రూయాన్మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మూర్ధా తే విపతేదితి హన్తాహమేతద్భగవతో వేదానీతి విద్ధీతి హోవాచ
అప్పుడు ప్రవాహణ జైవలిడు శాలావత్యుని ఇలా అన్నాడు: 'నీ సామవేదం పరిమితమైనది. నువ్వు ఇప్పుడే ఇలా చెప్పితే నీ తల పడిపోతుంది.' శాలావత్యుడు: 'నా తల పడిపోవచ్చు,' అన్నాడు. 'నేను భగవంతుని గురించి ఇది తెలుసు,' అన్నాడు. 'తెలుసుకో,' అన్నాడు.
అస్య లోకస్య కా గతిరిత్యాకాశ ఇతి హోవాచ సర్వాణి హ వా ఇమాని భూతాన్యాకాశాదేవ సముత్పద్యన్త ఆకాశం ప్రత్యస్తం యన్త్యాకాశో హ్యేవైభ్యో జ్యాయానకాశః పరాయణమ్
'ఈ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'ఆకాశం,' అన్నాడు. 'ఈ భూతాలన్నీ ఆకాశం నుంచే పుట్టి, ఆకాశంలోనే కలిసిపోతాయి. ఆకాశమే వాటికన్నా గొప్పది, ఆకాశమే వాటికి చివరి ఆశ్రయం.'
స ఏష పరోవరీయానుద్గీథః స ఏషోఽనన్తః పరోవరీయో హాస్య భవతి పరోవరీయసో హ లోకాఞ్జయతి య ఏతదేవం విద్వాన్పరోవరీయాꣳసముద్గీథముపాస్తే
ఇది అత్యుత్తమమైన ఉద్గీథం. ఇదే అనంతమైనది. ఈ విధంగా తెలిసి, ఈ పరమమైన ఉద్గీథాన్ని ధ్యానం చేసే వాడు కూడా పరముడవుతాడు, ఇతరులను మించిపోయి ఉన్నత స్థితికి చేరతాడు. అలాంటి వాడు, అత్యుత్తమమైన లోకాలను కూడా జయించగలడు.
తꣳ హైతమతిధన్వా శౌనక ఉదరశాణ్డిల్యాయోక్త్వోవాచ యావత్త ఏనం ప్రజాయాముద్గీథం వేదిష్యన్తే పరోవరీయో హైభ్యస్తావదస్మిꣳల్లోకే జీవనం భవిష్యతి
అప్పుడు అతిధన్వుడు అనే శౌనకుడు, ఉదరశాండిల్యునికి ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ లోకంలో మన వంశంలో ఎవరైనా ఈ ఉద్గీథాన్ని తెలుసుకుంటూ ఉంటే, వారు ఎంతకాలం జీవించాలో అంతకాలం వారికి జీవితం ఉంటుంది.'
తథాముష్మిꣳ ల్లోకే లోక ఇతి స య ఏతమేవం విద్వానుపాస్తే పరోవరీయ ఏవ హాస్యాస్మిꣳల్లోకే జీవనం భవతి తథాముష్మిꣳల్లోకే లోక ఇతి లోకే లోక ఇతి
అదే విధంగా, పరలోకంలో కూడా లోకమే ఉంటుంది. ఈ విధంగా తెలిసి ధ్యానం చేసే వాడికి, ఈ లోకంలో అత్యుత్తమమైన జీవితం లభిస్తుంది. అలాగే పరలోకంలో కూడా లోకాలు, లోకాలు లభిస్తాయి.
మటచీహతేషు కురుష్వాటిక్యా సహ జాయయోషస్తిర్హ చాక్రాయణ ఇభ్యగ్రామే ప్రద్రాణక ఉవాస
కురుల దేశంలో, వాటికా అనే గ్రామంలో, ఇభ్య వంశానికి చెందిన చక్రాయణుడు తన భార్యతో కలిసి నివసించేవాడు.
స హేభ్యం కుల్మాషాన్ఖాదన్తం బిభిక్షే తꣳ హోవాచ । నేతోఽన్యే విద్యన్తే యచ్చ యే మ ఇమ ఉపనిహితా ఇతి
అతడు వాళ్లతో కల్మాషాలు తింటున్నప్పుడు కొంత భిక్ష అడిగాడు. వారిలో ఒకరు, 'ఇక్కడ మాకోసం పెట్టినవే తప్ప ఇంకేవీ లేవు,' అని చెప్పారు.
ఏతేషాం మే దేహీతి హోవాచ తానస్మై ప్రదదౌ హన్తానుపానమిత్యుచ్ఛిష్టం వై మే పీతꣳ స్యాదితి హోవాచ
అతడు, 'ఇవి నాకు ఇవ్వండి,' అన్నాడు. వారు అతనికి ఇచ్చారు. అప్పుడు అతడు, 'ఇంకా మిగిలినవి కూడా ఇవ్వండి, ఎందుకంటే నేను ప్రధాన భాగాన్ని తినివుండొచ్చు,' అన్నాడు.
న స్విదేతేఽప్యుచ్ఛిష్టా ఇతి న వా అజీవిష్యమిమా న ఖాదన్నితి హోవాచ కామో మ ఉదపానమితి
వారు, 'ఇవి కూడా మిగిలినవే కావు,' అన్నారు. అతడు, 'నేను ఇవి తినకపోతే బతికేవాడిని కాను,' అన్నాడు. తనలోనే, 'నాకు నీరు దొరకాలి,' అని కోరుకున్నాడు.
స హ ఖాదిత్వాతిశేషాఞ్జాయాయా ఆజహార సాగ్ర ఏవ సుభిక్షా బభూవ తాన్ప్రతిగృహ్య నిదధౌ
తినిపోయి, మిగిలిన కల్మాషాలను భార్యకి తీసుకెళ్లాడు. ఆమెకు నిజంగా మంచి భోజనం దొరికింది. ఆమె వాటిని స్వీకరించి దాచుకుంది.
స హ ప్రాతః సఞ్జిహాన ఉవాచ యద్బతాన్నస్య లభేమహి లభేమహి ధనమాత్రాꣳ రాజాసౌ యక్ష్యతే స మా సర్వైరార్త్విజ్యైర్వృణీతేతి
రాత్రి అయిపోయి, ఉదయం బయలుదేరే ముందు అతడు ఇలా అన్నాడు: 'మనకు అన్నం దొరికితే బాగుండేది. కనీసం కొంత ధనం అయినా దొరికితే బాగుంటుంది. రాజు యజ్ఞం చేయబోతున్నాడు. అన్ని ఋత్వికులతో కలిసి నన్ను ఎంచుకుంటే బాగుంటుంది.'
తం జాయోవాచ హన్త పత ఇమ ఏవ కుల్మాషా ఇతి తాన్ఖాదిత్వాముం యజ్ఞం వితతమేయాయ
అతని భార్య, 'ఇవే కల్మాషాలు తిను,' అని చెప్పింది. అతడు అవి తిని, యజ్ఞం జరుగుతున్న చోటికి వెళ్లాడు.
తత్రోద్గాతౄనాస్తావే స్తోష్యమాణానుపోపవివేశ స హ ప్రస్తోతారమువాచ
అక్కడ ఉద్గాతృలు స్తోత్రాలు పాడబోతుండగా, అతడు వారి మధ్య కూర్చున్నాడు. తరువాత అతడు ప్రస్తోతారుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ప్రస్తోతర్యా దేవతా ప్రస్తావమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రస్తోష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి
అతడు ప్రస్తోతారుని, 'ప్రస్తావానికి దేవత ప్రస్తావంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ప్రస్తావం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు.
ఏవమేవోద్గాతారమువాచోద్గాతర్యా దేవతోద్గీథమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వానుద్గాస్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి
అలాగే ఉద్గాతరుని కూడా ఉద్దేశించి, 'ఉద్గీథానికి దేవత ఉద్గీథంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ఉద్గీథం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు.
ఏవమేవ ప్రతిహర్తారమువాచ ప్రతిహర్తర్యా దేవతా ప్రతిహారమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రతిహరిష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి తే హ సమారతాస్తూష్ణీమాసాంచక్రిరే
అలాగే ప్రతిహర్తరుని కూడా ఉద్దేశించి, 'ప్రతిహారానికి దేవత ప్రతిహారంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ప్రతిహారం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు. అందరూ భయపడి మౌనంగా కూర్చున్నారు.
అథ హైనం యజమాన ఉవాచ భగవన్తం వా అహం వివిదిషాణీత్యుషస్తిరస్మి చాక్రాయణ ఇతి హోవాచ
అప్పుడు యజమాని అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'భగవంతుడిని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను,' అన్నాడు. అతడు, 'నేను ఉషస్తి, చక్రాయణుని కుమారుడిని,' అన్నాడు.
స హోవాచ భగవన్తం వా అహమేభిః సర్వైరార్త్విజ్యైః పర్యైషిషం భగవతో వా అహమవిత్త్యాన్యానవృషి
యజమాని, 'భగవంతుడిని అన్ని ఋత్వికులలో వెతికాను. మీరు దొరకక, ఇతరులను ఎంచుకున్నాను,' అన్నాడు.
భగవాꣳ స్త్వేవ మే సర్వైరార్త్విజ్యైరితి తథేత్యథ తర్హ్యేత ఏవ సమతిసృష్టాః స్తువతాం యావత్త్వేభ్యో ధనం దద్యాస్తావన్మమ దద్యా ఇతి తథేతి హ యజమాన ఉవాచ
'భగవంతుడిని అన్ని ఋత్వికులతో కలిపి ఉండనివ్వండి,' అన్నాడు. 'అలా జరుగుతుంది,' అని సమాధానం ఇచ్చాడు. 'ఇప్పుడు, నాతో పాటు ఎవరిని ఎంచుకున్నారో వారు మాత్రమే స్తోత్రాలు పాడాలి. వారికి ఎంత ధనం ఇస్తే, నాకు కూడా అంతే ఇవ్వాలి,' అన్నాడు. 'అలాగే జరుగుతుంది,' అని యజమాని ఒప్పుకున్నాడు.
అథ హైనం ప్రస్తోతోపససాద ప్రస్తోతర్యా దేవతా ప్రస్తావమన్వాయత్తా తాం చేదవిద్వాన్ప్రస్తోష్యసి మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మా భగవానవోచత్కతమా సా దేవతేతి
తర్వాత ప్రస్తోతారు అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'ప్రస్తావానికి దేవత ప్రస్తావంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. నీవు ఆ దేవతను తెలియకుండానే ప్రస్తావం పాడితే, నీ తల పడిపోతుంది,' అన్నాడు. 'భగవంతుడా, ఇలా చెప్పకండి. ఆ దేవత ఎవరు?' అని అడిగాడు.