సోఽహం భగవో మన్త్రవిదేవాస్మి నాత్మవిచ్ఛ్రుతఁ హ్యేవ మే భగవద్దృశేభ్యస్తరతి శోకమాత్మవిదితి సోఽహం భగవః శోచామి తం మా భగవాఞ్ఛోకస్య పారం తారయత్వితి తఁ హోవాచ యద్వై కిఞ్చైతదధ్యగీష్ఠా నామైవైతత్
భగవంతుడా, నేను మంత్రాలను మాత్రమే తెలుసు, కానీ ఆత్మను మాత్రం తెలియదు. ఆత్మను తెలిసినవాడే దుఃఖాన్ని దాటి పోతాడని విన్నాను. నేను దుఃఖంలో ఉన్నాను. దయచేసి నన్ను దుఃఖం నుండి బయటపడేలా చేయండి. ఆయన ఇలా అన్నాడు: నీవు నేర్చుకున్నదంతా పేరే.
నామ వా ఋగ్వేదో యజుర్వేదః సామవేద ఆథర్వణశ్చతుర్థ ఇతిహాసపురాణః పఞ్చమో వేదానాం వేదః పిత్ర్యో రాశిర్దైవో నిధిర్వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యా బ్రహ్మవిద్యా భూతవిద్యా క్షత్రవిద్యా నక్షత్రవిద్యా సర్పదేవజనవిద్యా నామైవైతన్నామోపాస్స్వేతి
పేరు అంటే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, నాల్గవదిగా అథర్వణవేదం, ఐదవదిగా ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాలలో వేదం, పితృవిద్య, గణితం, దైవ విద్య, నిధి, వాక్యాలు, ఏకాయన గ్రంథాలు, దేవతల విద్య, బ్రహ్మ విద్య, భూత విద్య, క్షత్ర విద్య, నక్షత్ర విద్య, సర్ప, దేవజన విద్య—ఇవి అన్నీ పేరే. పేరునే ధ్యానం చేయాలి.
స యో నామ బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావన్నామ్నో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో నామ బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో నామ్నో భూయ ఇతి నామ్నో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
స యో వాచం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావద్వాచో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో వాచం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో వాచో భూయ ఇతి వాచో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
యవడు మాటను పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, మాటకు ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. మాటను పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, మాటకు మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, మాటకు మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
స యో మనో బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావన్మనసో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో మనో బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో మనసో భూయ ఇతి మనసో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
సఙ్కల్పో వావ మనసో భూయాన్యదా వై సఙ్కల్పయతేఽథ మనస్యత్యథ వాచమీరయతి తాము నామ్నీరయతి నామ్ని మన్త్రా ఏకం భవన్తి మన్త్రేషు కర్మాణి
సంకల్పం మనస్సును మించినది. మనిషి సంకల్పిస్తే, ఆ తరువాత మననం చేస్తాడు; ఆ తరువాత మాట మాట్లాడతాడు; ఆ తరువాత నామాన్ని పలుకుతాడు; నామంలో మంత్రాలు ఏకరూపంగా కలిసిపోతాయి; మంత్రాల్లో పనులు కలిసిపోతాయి.
చిత్తం వావ సఙ్కల్పాద్భూయో యదా వై చేతయతేఽథ సఙ్కల్పయతేఽథ మనస్యత్యథ వాచమీరయతి తాము నామ్నీరయతి నామ్ని మన్త్రా ఏకం భవన్తి మన్త్రేషు కర్మాణి
చిత్తం సంకల్పాన్ని మించినది. మనిషి చైతన్యంతో ఉండగానే సంకల్పం కలుగుతుంది; ఆ తరువాత మననం, ఆ తరువాత మాట, ఆ తరువాత నామం, నామంలో మంత్రాలు ఏకమవుతాయి; మంత్రాల్లో పనులు కలిసిపోతాయి.
తాని హ వా ఏతాని చిత్తైకాయనాని చిత్తాత్మాని చిత్తే ప్రతిష్ఠితాని తస్మాద్యద్యపి బహువిదచిత్తో భవతి నాయమస్తీత్యేవైనమాహుర్యదయం వేద యద్వా అయం విద్వాన్నేత్థమచిత్తః స్యాదిత్యథ యద్యల్పవిచ్చిత్తవాన్భవతి తస్మా ఏవోత శుశ్రూషన్తే చిత్తఁహ్యేవైషామేకాయనం చిత్తమాత్మా చిత్తం ప్రతిష్ఠా చిత్తముపాస్స్వేతి
స యో ధ్యానం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావద్ధ్యానస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో ధ్యానం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో ధ్యానాద్భూయ ఇతి ధ్యానాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
స యో బలం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావద్బలస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో బలం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో బలాద్భూయ ఇతి బలాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
అన్నం వావ బలాద్భూయస్తస్మాద్యద్యపి దశ రాత్రీర్నాశ్నీయాద్యద్యు హ జీవేదథవాద్రష్టాశ్రోతామన్తాబోద్ధాకర్తావిజ్ఞాతా భవత్యథాన్నస్యాయై ద్రష్టా భవతి శ్రోతా భవతి మన్తా భవతి బోద్ధా భవతి కర్తా భవతి విజ్ఞాతా భవత్యన్నముపాస్స్వేతి
అన్నం బలాన్ని మించినది. అందుకే, ఒకడు పది రాత్రులు అన్నం తినకపోయినా బ్రతికితే, అతడు చూడగలడు, వినగలడు, ఆలోచించగలడు, తెలుసుకోగలడు, చేయగలడు, గ్రహించగలడు. కానీ అన్నం తినినప్పుడు, అన్నం కోసం చూడగలడు, వినగలడు, ఆలోచించగలడు, తెలుసుకోగలడు, చేయగలడు, గ్రహించగలడు. అన్నాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స యోఽన్నం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽన్నవతో వై స లోకాన్పానవతోఽభిసిధ్యతి యావదన్నస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యోఽన్నం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవోఽన్నాద్భూయ ఇత్యన్నాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
ఆపో వావాన్నాద్భూయస్తస్మాద్యదా సువృష్టిర్న భవతి వ్యాధీయన్తే ప్రాణా అన్నం కనీయో భవిష్యతీత్యథ యదా సువృష్టిర్భవత్యానన్దినః ప్రాణా భవన్త్యన్నం బహు భవిష్యతీత్యాప ఏవేమా మూర్తా యేయం పృథివీ యదన్తరిక్షం యద్ద్యౌర్యత్పర్వతా యద్దేవమనుష్యా యత్పశవశ్చ వయాఁసి చ తృణవనస్పతయః శ్వాపదాన్యాకీటపతఙ్గపిపీలకమాప ఏవేమా మూర్తా అప ఉపాస్స్వేతి
స యోఽపో బ్రహ్మేత్యుపాస్త ఆప్నోతి సర్వాన్కామాఁస్తృప్తిమాన్భవతి యావదపాం గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి । యోఽపో బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవోఽద్భ్యో భూయ ఇత్యద్భ్యో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
నీటిని పరమాత్మగా భావించి ధ్యానం చేసేవాడు, అన్ని కోరికలను పొందుతాడు, తృప్తిగా ఉంటాడు. నీరు ఉన్న చోటల్లా అతడు తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు. భగవంతుడా! నీటిని మించినది ఏదైనా ఉందా? అని అడిగితే, అవును, నీటిని మించి ఇంకోటి ఉంది అని ఆయన సమాధానం ఇస్తాడు. దయచేసి, ఆ విషయం నాకు చెప్పండి అని ప్రార్థిస్తాడు.
స యస్తేజో బ్రహ్మేత్యుపాస్తే తేజస్వీ వై స తేజస్వతో లోకాన్భాస్వతోఽపహతతమస్కానభిసిధ్యతి యావత్తేజసో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యస్తేజో బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవస్తేజసో భూయ ఇతి తేజసో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
ఆకాశో వావ తేజసో భూయానాకాశే వై సూర్యాచన్ద్రమసావుభౌ విద్యున్నక్షత్రాణ్యగ్నిరాకాశేనాహ్వయత్యాకాశేన శృణోత్యాకాశేన ప్రతిశృణోత్యాకాశే రమత ఆకాశే న రమత ఆకాశే జాయత ఆకాశమభిజాయత ఆకాశముపాస్స్వేతి
ఆకాశం, అగ్నిని మించినది. ఆకాశంలోనే సూర్యుడు, చంద్రుడు, మెరుపు, నక్షత్రాలు, అగ్ని—all ఇవన్నీ స్థితమై ఉన్నాయి. ఆకాశం ద్వారా పిలుస్తారు, ఆకాశం ద్వారా వినిపిస్తుంది, సమాధానం కూడా ఆకాశం ద్వారానే. ఆకాశంలోనే ఆనందిస్తారు, లేదా ఆనందించరు. ఆకాశంలోనే జన్మిస్తారు, ఆకాశంలోనే కలిసిపోతారు. ఆకాశాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స య ఆకాశం బ్రహ్మేత్యుపాస్త ఆకాశవతో వై స లోకాన్ప్రకాశవతోఽసమ్బాధానురుగాయవతోఽభిసిధ్యతి యావదాకాశస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి య ఆకాశం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవ ఆకాశాద్భూయ ఇతి ఆకాశాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
స్మరో వావాకాశాద్భూయస్తస్మాద్యద్యపి బహవ ఆసీరన్న స్మరన్తో నైవ తే కఞ్చన శృణుయుర్న మన్వీరన్న విజానీరన్యదా వావ తే స్మరేయురథ శృణుయురథ మన్వీరన్నథ విజానీరన్స్మరేణ వై పుత్రాన్విజానాతి స్మరేణ పశూన్స్మరముపాస్స్వేతి
జ్ఞాపకం, ఆకాశాన్ని మించినది. ఎందుకంటే, ఎంతమంది ఉన్నా, వారు జ్ఞాపకం లేకపోతే, ఏమీ వినరు, ఆలోచించరు, తెలుసుకోరు. జ్ఞాపకం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే వారు వినగలరు, ఆలోచించగలరు, తెలుసుకోగలరు. జ్ఞాపకంతోనే మనం కుమారులను, పశువులను గుర్తుపట్టగలము. జ్ఞాపకాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స యః స్మరం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావత్స్మరస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యః స్మరం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవః స్మరాద్భూయ ఇతి స్మరాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
జ్ఞాపకాన్ని పరమాత్మగా భావించి ధ్యానం చేసేవాడు, జ్ఞాపకం ఉన్న చోటల్లా తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు. భగవంతుడా! జ్ఞాపకాన్ని మించినది ఏదైనా ఉందా? అని అడిగితే, అవును, జ్ఞాపకాన్ని మించి ఇంకోటి ఉంది అని ఆయన సమాధానం ఇస్తాడు. దయచేసి, ఆ విషయం నాకు చెప్పండి అని ప్రార్థిస్తాడు.
ఆశా వావ స్మరాద్భూయస్యాశేద్ధో వై స్మరో మన్త్రానధీతే కర్మాణి కురుతే పుత్రాఁశ్చ పశూఁశ్చేచ్ఛత ఇమం చ లోకమముం చేచ్ఛత ఆశాముపాస్స్వేతి
ఆశ, జ్ఞాపకాన్ని మించినది. వేదమంత్రాలు గుర్తు లేకపోయినా, ఆశతోనే మనం కర్మలు చేస్తాం, కుమారులను, పశువులను కోరుకుంటాం, ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని ఆశిస్తాం. ఆశను ధ్యానం చేయాలి.
యవడు నామాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, నామానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. నామాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, నామానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, నామానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
వాగ్వావ నామ్నో భూయసీ వాగ్వా ఋగ్వేదం విజ్ఞాపయతి యజుర్వేదఁ సామవేదమాథర్వణం చతుర్థమితిహాసపురాణం పఞ్చమం వేదానాం వేదం పిత్ర్యఁరాశిం దైవం నిధిం వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యాం బ్రహ్మవిద్యాం భూతవిద్యాం క్షత్రవిద్యాఁ సర్పదేవజనవిద్యాం దివం చ పృథివీం చ వాయుం చాకాశం చాపశ్చ తేజశ్చ దేవాఁశ్చ మనుష్యాఁశ్చ పశూఁశ్చ వయాఁసి చ తృణవనస్పతీఞ్ఛ్వాపదాన్యాకీటపతఙ్గపిపీలకం ధర్మం చాధర్మం చ సత్యం చానృతం చ సాధు చాసాధు చ హృదయజ్ఞం చాహృదయజ్ఞం చ యద్వై వాఙ్నాభవిష్యన్న ధర్మో నాధర్మో వ్యజ్ఞాపయిష్యన్న సత్యం నానృతం న సాధు నాసాధు న హృదయజ్ఞో నాహృదయజ్ఞో వాగేవైతత్సర్వం విజ్ఞాపయతి వాచముపాస్స్వేతి
మాట నామాన్ని మించినది. మాట ద్వారానే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వణవేదం, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాల వేదం, పితృకర్మలు, దేవతలకు సంబంధించిన విషయాలు, నిధులు, మాటల వాక్యాలు, ఏకమార్గం, దేవతల జ్ఞానం, బ్రహ్మవిద్య, భూతజ్ఞానం, రాజజ్ఞానం, నక్షత్రజ్ఞానం, సర్పదేవతల జ్ఞానం, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, వృక్షాలు, అడవి జంతువులు, పురుగులు, ఎగిరే జీవులు, చీమలు, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం, మంచిది, చెడుది, మనసుకు నచ్చినది, నచ్చని దాన్ని మాట ద్వారానే తెలుసుకుంటారు. మాట లేకపోతే, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం, మంచిది, చెడుది, మనసుకు నచ్చినది, నచ్చని దానిని ఎవ్వరూ తెలియజేయలేరు. మాట ద్వారానే ఇవన్నీ తెలిసేవి. కావున మాటను ధ్యానం చేయాలి.
మనో వావ వాచో భూయో యథా వై ద్వే వామలకే ద్వే వా కోలే ద్వౌ వాక్షౌ ముష్టిరనుభవత్యేవం వాచం చ నామ చ మనోఽనుభవతి స యదా మనసా మనస్యతి మన్త్రానధీయీయేత్యథాధీతే కర్మాణి కుర్వీయేత్యథ కురుతే పుత్రాఁశ్చ పశూఁశ్చేచ్ఛేయేత్యథేచ్ఛత ఇమం చ లోకమముం చేచ్ఛేయేత్యథేచ్ఛతే మనో హ్యాత్మా మనో హి లోకో మనో హి బ్రహ్మ మన ఉపాస్స్వేతి
మనస్సు మాటను మించినది. రెండు నల్లికాయలు, రెండు బోర్లకాయలు, రెండు బిల్వపండ్లు ఒక ముట్టులో పట్టుకున్నట్లుగా, మాటను, నామాన్ని మనస్సు పట్టుకుంటుంది. మనస్సుతో మననం చేస్తే మంత్రాలు చదువుతారు; మనస్సుతో సంకల్పిస్తే పనులు జరుగుతాయి; మనస్సుతో కొడుకులు, పశువులు కోరుకుంటారు; ఈ లోకం, పరలోకం కోరుకుంటారు. మనస్సే ఆత్మ, మనస్సే లోకం, మనస్సే పరబ్రహ్మం. మనస్సును ధ్యానం చేయాలి.
యవడు మనస్సును పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, మనస్సుకు ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. మనస్సును పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, మనస్సుకు మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, మనస్సుకు మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
తాని హ వా ఏతాని సఙ్కల్పైకాయనాని సఙ్కల్పాత్మకాని సఙ్కల్పే ప్రతిష్ఠితాని సమకౢపతాం ద్యావాపృథివీ సమకల్పేతాం వాయుశ్చాకాశం చ సమకల్పన్తాపశ్చ తేజశ్చ తేషాఁ సఙ్కౢప్త్యై వర్షఁ సఙ్కల్పతే వర్షస్య సఙ్కౢప్త్యా అన్నఁ సఙ్కల్పతేఽన్నస్య సఙ్కౢప్త్యై ప్రాణాః సఙ్కల్పన్తే ప్రాణానాఁ సఙ్కౢప్త్యై మన్త్రాః సఙ్కల్పన్తే మన్త్రాణాఁ సఙ్కౢప్త్యై కర్మాణి సఙ్కల్పన్తే కర్మణాం సఙ్కౢప్త్యై లోకః సఙ్కల్పతే లోకస్య సఙ్కౢప్త్యై సర్వఁ సఙ్కల్పతే స ఏష సఙ్కల్పః సఙ్కల్పముపాస్స్వేతి
ఈ అన్నీ సంకల్పంలోనే స్థితమై ఉంటాయి, సంకల్పమే వాటి ఆధారం. ఆకాశం, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, ఇవన్నీ సంకల్పంలోనే నిలిచివున్నాయి. వర్షం కోసం సంకల్పిస్తారు; వర్షం కోసం అన్నం కోరుకుంటారు; అన్నం కోసం ప్రాణం కోరుకుంటారు; ప్రాణం కోసం మంత్రాలు కోరుకుంటారు; మంత్రాల కోసం పనులు కోరుకుంటారు; పనుల కోసం లోకం కోరుకుంటారు; లోకం కోసం అన్నీ కోరుకుంటారు. ఇదే సంకల్పం. సంకల్పాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స యః సఙ్కల్పం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే సఙ్కౢప్తాన్వై స లోకాన్ధ్రువాన్ధ్రువః ప్రతిష్ఠితాన్ ప్రతిష్ఠితోఽవ్యథమానానవ్యథమానోఽభిసిధ్యతి యావత్సఙ్కల్పస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యః సఙ్కల్పం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవః సఙ్కల్పాద్భూయ ఇతి సఙ్కల్పాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
యవడు సంకల్పాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, స్థిరంగా నిలిచిన లోకాలను పొందుతాడు, తానూ స్థిరంగా, అచంచలంగా ఉంటాడు. సంకల్పానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. సంకల్పాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, సంకల్పానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, సంకల్పానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
ఈ అన్నీ చిత్తంలోనే స్థితమై ఉంటాయి, చిత్తమే వాటికి ఆధారం. ఎవరికైనా చిత్తం ఎక్కువగా ఉన్నా, అతడు తెలియదంటే, అతడిని "ఇక్కడ లేడు" అంటారు. లేదా అతడు జ్ఞానవంతుడైనా, చిత్తం తక్కువగా ఉంటే, ఎంతవరకు చిత్తం ఉందో అంతవరకే అతడిని గౌరవిస్తారు. అందుకే చిత్తమే అందరికీ ఆధారం, చిత్తమే ఆత్మ, చిత్తమే స్థిరత. చిత్తాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స యశ్చిత్తం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే చిత్తాన్వై స లోకాన్ధ్రువాన్ధ్రువః ప్రతిష్ఠితాన్ప్రతిష్ఠితోఽవ్యథమానానవ్యథమానోఽభిసిధ్యతి యావచ్చిత్తస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యశ్చిత్తం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవశ్చిత్తాద్భూయ ఇతి చిత్తాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
యవడు చిత్తాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, స్థిరంగా నిలిచిన లోకాలను పొందుతాడు, తానూ స్థిరంగా, అచంచలంగా ఉంటాడు. చిత్తానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. చిత్తాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, చిత్తానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, చిత్తానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
ధ్యానం వావ చిత్తాద్భూయో ధ్యాయతీవ పృథివీ ధ్యాయతీవాన్తరిక్షం ధ్యాయతీవ ద్యౌర్ధ్యాయన్తీవాపో ధ్యాయన్తీవ పర్వతా దేవమనుష్యాస్తస్మాద్య ఇహ మనుష్యాణాం మహత్తాం ప్రాప్నువన్తి ధ్యానాపాదాఁశా ఇవైవ తే భవన్త్యథ యేఽల్పాః కలహినః పిశునా ఉపవాదినస్తేఽథ యే ప్రభవో ధ్యానాపాదాఁశా ఇవైవ తే భవన్తి ధ్యానముపాస్స్వేతి
ధ్యానం చిత్తాన్ని మించినది. భూమి ధ్యానం చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది; మధ్యలో ఉన్న ఆకాశం ధ్యానం చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది; ఆకాశం ధ్యానం చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది; నీరు ధ్యానం చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది; పర్వతాలు ధ్యానం చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తాయి; దేవతలు, మనుషులు కూడా ధ్యానం చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తారు. అందుకే, మనుషుల్లో గొప్పవారు ధ్యానంతోనే మహత్త్వాన్ని పొందుతారు. చిన్నవారు, కలహప్రియులు, అపవాదాలు చేసే వారు, ఎక్కువగా మాట్లాడే వారు అలా ఉండరు. ప్రభావంతులు ధ్యానంతోనే అలా ఉంటారు. ధ్యానాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
యవడు ధ్యానాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, ధ్యానానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. ధ్యానాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, ధ్యానానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, ధ్యానానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
విజ్ఞానం వావ ధ్యానాద్భూయః విజ్ఞానేన వా ఋగ్వేదం విజానాతి యజుర్వేదఁ సామవేదమాథర్వణం చతుర్థమితిహాసపురాణం పఞ్చమం వేదానాం వేదం పిత్ర్యఁరాశిం దైవం నిధిం వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యాం బ్రహ్మవిద్యాం భూతవిద్యాం క్షత్రవిద్యాం నక్షత్రవిద్యాఁ సర్పదేవజనవిద్యాం దివం చ పృథివీం చ వాయుం చాకాశం చాపశ్చ తేజశ్చ దేవాఁశ్చ మనుష్యాఁశ్చ పశూఁశ్చ వయాఁసి చ తృణవనస్పతీఞ్ఛ్వాపదాన్యాకీటపతఙ్గపిపీలకం ధర్మం చాధర్మం చ సత్యం చానృతం చ సాధు చాసాధు చ హృదయజ్ఞం చాహృదయజ్ఞం చాన్నం చ రసం చేమం చ లోకమముం చ విజ్ఞానేనైవ విజానాతి విజ్ఞానముపాస్స్వేతి
విజ్ఞానం ధ్యానాన్ని మించినది. విజ్ఞానంతోనే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వణవేదం, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాల వేదం, పితృకర్మలు, దేవతలకు సంబంధించిన విషయాలు, నిధులు, మాటల వాక్యాలు, ఏకమార్గం, దేవతల జ్ఞానం, బ్రహ్మవిద్య, భూతజ్ఞానం, రాజజ్ఞానం, నక్షత్రజ్ఞానం, సర్పదేవతల జ్ఞానం, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, వృక్షాలు, అడవి జంతువులు, పురుగులు, ఎగిరే జీవులు, చీమలు, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం, మంచిది, చెడుది, మనసుకు నచ్చినది, నచ్చని దాన్ని, అన్నం, రుచి, ఈ లోకం, పరలోకం — ఇవన్నీ విజ్ఞానంతోనే తెలుసుకోవచ్చు. విజ్ఞానాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స యో విజ్ఞానం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే విజ్ఞానవతో వై స లోకాఞ్జ్ఞానవతోఽభిసిధ్యతి యావద్విజ్ఞానస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో విజ్ఞానం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో విజ్ఞానాద్భూయ ఇతి విజ్ఞానాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
యవడు విజ్ఞానాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, విజ్ఞానం ఉన్నవారి లోకాలను పొందుతాడు, విజ్ఞానం లేనివారి లోకాలను పొందడు. విజ్ఞానానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. విజ్ఞానాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, విజ్ఞానానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, విజ్ఞానానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
బలం వావ విజ్ఞానాద్భూయోఽపి హ శతం విజ్ఞానవతామేకో బలవానాకమ్పయతే । స యదా బలీ భవత్యథోత్థాతా భవత్యుత్తిష్ఠన్పరిచరితా భవతి పరిచరన్నుపసత్తా భవత్యుపసీదన్ద్రష్టా భవతి శ్రోతా భవతి మన్తా భవతి బోద్ధా భవతి కర్తా భవతి విజ్ఞాతా భవతి । బలేన వై పృథివీ తిష్ఠతి బలేనాన్తరిక్షం బలేన ద్యౌర్బలేన పర్వతా బలేన దేవమనుష్యా బలేన పశవశ్చ వయాఁసి చ తృణవనస్పతయః శ్వాపదాన్యాకీటపతఙ్గపిపీలకం బలేన లోకస్తిష్ఠతి బలముపాస్స్వేతి
బలం విజ్ఞానాన్ని మించినది. వంద మంది విజ్ఞానవంతులు ఉన్నా, ఒక్క బలవంతుడిని కదిలించలేరు. బలవంతుడు అయితే లేచిపోతాడు; లేచి సంచరిస్తాడు; సంచరిస్తూ సమీపిస్తాడు; సమీపించి కూర్చుంటాడు; కూర్చుని చూస్తాడు; వింటాడు; ఆలోచిస్తాడు; తెలుసుకుంటాడు; చేస్తాడు; గ్రహిస్తాడు. బలంతోనే భూమి నిలుస్తుంది; బలంతోనే ఆకాశం, బలంతోనే ఆకాశం, బలంతోనే పర్వతాలు, బలంతోనే దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, వృక్షాలు, అడవి జంతువులు, పురుగులు, ఎగిరే జీవులు, చీమలు, బలంతోనే లోకం నిలుస్తుంది. బలాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
యవడు బలాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, బలానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. బలాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, బలానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, బలానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
ఆహారాన్ని పరమాత్మగా భావించి ధ్యానం చేసేవాడు, ఆహారం, పానీయాలు సమృద్ధిగా ఉన్న లోకాలను పొందుతాడు. ఆహారం ఉన్న చోటల్లా, అతడు తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు. భగవంతుడా! ఆహారాన్ని పరమాత్మగా ధ్యానం చేయడం కన్నా గొప్పది ఏదైనా ఉందా? అని అడిగితే, అవును, ఆహారాన్ని మించి ఇంకోటి ఉంది అని ఆయన సమాధానం ఇస్తాడు. దయచేసి, ఆ విషయం నాకు చెప్పండి అని ప్రార్థిస్తాడు.
నీరు, ఆహారాన్ని మించినది. వర్షం పడకపోతే, ప్రాణులు బాధపడతారు—ఆహారం తక్కువ అవుతుందేమో అని భయపడతారు. మంచి వర్షం పడితే, ప్రాణులు ఆనందిస్తారు—ఇప్పుడు ఆహారం ఎక్కువగా లభిస్తుంది అని. ఈ భూమి, ఆకాశం, స్వర్గం, పర్వతాలు, దేవతలు, మనుషులు, పశువులు, పక్షులు, గడ్డి, వృక్షాలు, అడవి జంతువులు, పురుగులు, చీమలు—ఇవి అన్నీ నీటి రూపాలే. నీటిని ధ్యానం చేయాలి.
తేజో వావాద్భ్యో భూయస్తద్వా ఏతద్వాయుమాగృహ్యాకాశమభితపతి తదాహుర్నిశోచతి నితపతి వర్షిష్యతి వా ఇతి తేజ ఏవ తత్పూర్వం దర్శయిత్వాథాపః సృజతే తదేతదూర్ధ్వాభిశ్చ తిరశ్చీభిశ్చ విద్యుద్భిరాహ్రాదాశ్చరన్తి తస్మాదాహుర్విద్యోతతే స్తనయతి వర్షిష్యతి వా ఇతి తేజ ఏవ తత్పూర్వం దర్శయిత్వాథాపః సృజతే తేజ ఉపాస్స్వేతి
అగ్ని, నీటిని మించినది. అగ్ని, గాలిని పట్టుకుని, ఆకాశాన్ని చీల్చి వెళ్తుంది. అప్పుడు ప్రజలు—ఇప్పుడు మెరుపు పడింది, మోగింది, వాన పడబోతుంది—అని అంటారు. మొదట అగ్ని కనబడుతుంది, తరువాత నీరు ఏర్పడుతుంది. పైకి, అడ్డంగా మెరుపులు, మోగుతూ సంచరిస్తాయి. అందుకే ప్రజలు—ఇప్పుడు మెరుపు పడింది, మోగింది, వాన పడబోతుంది—అని అంటారు. మొదట అగ్ని కనబడుతుంది, తరువాత నీరు ఏర్పడుతుంది. అగ్నిని ధ్యానం చేయాలి.
అగ్నిని పరమాత్మగా భావించి ధ్యానం చేసేవాడు, ప్రకాశవంతుడవుతాడు; అంధకారం లేని వెలుగు లోకాలను పొందుతాడు. అగ్ని ఉన్న చోటల్లా అతడు తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు. భగవంతుడా! అగ్నిని మించినది ఏదైనా ఉందా? అని అడిగితే, అవును, అగ్నిని మించి ఇంకోటి ఉంది అని ఆయన సమాధానం ఇస్తాడు. దయచేసి, ఆ విషయం నాకు చెప్పండి అని ప్రార్థిస్తాడు.
ఆకాశాన్ని పరమాత్మగా భావించి ధ్యానం చేసేవాడు, విశాలమైన, వెలుగుతో నిండిన, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేని లోకాలను పొందుతాడు. ఆకాశం ఉన్న చోటల్లా అతడు తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు. భగవంతుడా! ఆకాశాన్ని మించినది ఏదైనా ఉందా? అని అడిగితే, అవును, ఆకాశాన్ని మించి ఇంకోటి ఉంది అని ఆయన సమాధానం ఇస్తాడు. దయచేసి, ఆ విషయం నాకు చెప్పండి అని ప్రార్థిస్తాడు.