అస్య సోమ్య మహతో వృక్షస్య యో మూలేఽభ్యాహన్యాజ్జీవన్స్రవేద్యో మధ్యేఽభ్యాహన్యాజ్జీవన్స్రవేద్యోఽగ్రేఽభ్యాహన్యాజ్జీవన్స్రవేత్స ఏష జీవేనాత్మనానుప్రభూతః పేపీయమానో మోదమానస్తిష్ఠతి
ప్రియమైనవాడా, ఈ పెద్ద చెట్టు వేరును కొడితే, అది బ్రతికుండగానే రసం కారుతుంది; మధ్య భాగాన్ని కొడితే కూడా బ్రతికుండగానే రసం కారుతుంది; పై భాగాన్ని కొడితే కూడా బ్రతికుండగానే రసం కారుతుంది. జీవాత్మతో నిండిన ఈ చెట్టు, ఆహారం పుచ్చుకుంటూ ఆనందంగా నిలుస్తుంది.
అస్య యదేకాఁ శాఖాం జీవో జహాత్యథ సా శుష్యతి ద్వితీయాం జహాత్యథ సా శుష్యతి తృతీయాం జహాత్యథ సా శుష్యతి సర్వం జహాతి సర్వః శుష్యత్యేవమేవ ఖలు సోమ్య విద్ధీతి హోవాచ
ఈ చెట్టులో ఒక కొమ్మను జీవం వదిలిపెడితే, ఆ కొమ్మ ఎండిపోతుంది; రెండవదాన్ని వదిలిపెడితే, అది ఎండిపోతుంది; మూడవదాన్ని వదిలిపెడితే, అది కూడా ఎండిపోతుంది; అన్నింటినీ వదిలిపెడితే, మొత్తం చెట్టు ఎండిపోతుంది. ఇదే విధంగా, ప్రియమైనవాడా, తెలుసుకో' అని అన్నాడు.
జీవాపేతం వావ కిలేదం మ్రియతే న జీవో మ్రియతే ఇతి స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ చెట్టు నుంచి జీవం పోతే, అది మరణిస్తుంది; కాని జీవం మాత్రం మరణించదు. ఈ సూక్ష్మమైన తత్త్వమే ఈ సర్వమునకు ఆధారం. అదే సత్యం. అదే ఆత్మ. అదే నీవు, శ్వేతకేతూ.' 'భగవంతుడు మరింత వివరంగా చెప్పమని అడిగాడు.' 'అలా జరుగుతుంది, ప్రియమైనవాడా,' అని అన్నాడు.
న్యగ్రోధఫలమత ఆహరేతీదం భగవ ఇతి భిన్ద్ధీతి భిన్నం భగవ ఇతి కిమత్ర పశ్యసీత్యణ్వ్య ఇవేమా ధానా భగవ ఇత్యాసామఙ్గైకాం భిన్ద్ధీతి భిన్నా భగవ ఇతి కిమత్ర పశ్యసీతి న కిఞ్చన భగవ ఇతి
'ప్రియమైనవాడా, ఒక వటవృక్షపు ఫలం తెచ్చి ఇవ్వు.' 'ఇది భగవా.' 'దాన్ని పగలగొట్టు.' 'పగిలింది భగవా.' 'దానిలో ఏమి కనిపిస్తుంది?' 'చాలా చిన్న విత్తనాలు కనిపిస్తున్నాయి భగవా.' 'వాటిలో ఒకదాన్ని పగలగొట్టు.' 'పగిలింది భగవా.' 'ఇప్పుడు ఏమి కనిపిస్తుంది?' 'ఏమీ కనిపించడంలేదు భగవా.'
తఁ హోవాచ యం వై సోమ్యైతమణిమానం న నిభాలయస ఏతస్య వై సోమ్యైషోఽణిమ్న ఏవం మహాన్యగ్రోధస్తిష్ఠతి శ్రద్ధత్స్వ సోమ్యేతి
ఆయన ఇలా అన్నాడు: సోమ్యా, ఈ సూక్ష్మమైన తత్వాన్ని నువ్వు చూడలేవు. కాని, ఇదే తత్వం వల్ల ఈ గొప్ప మర్రిచెట్టు నిలబడి ఉంది. ఇది నిజమేనని నమ్ము, సోమ్యా.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదద్ఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
లవణమేతదుదకేఽవధాయాథ మా ప్రాతరుపసీదథా ఇతి స హ తథా చకార తఁ హోవాచ యద్దోషా లవణముదకేఽవాధా అఙ్గ తదాహరేతి తద్ధావమృశ్య న వివేద
ఈ ఉప్పును నీటిలో వేసి, రేపు ఉదయం నా వద్దకు రా అని అన్నాడు. అతను అలాగే చేశాడు. తరువాత ఆయన అన్నాడు: నిన్న రాత్రి నీటిలో వేసిన ఉప్పు తీసుకురా. అతను వెతికాడు, కానీ దాన్ని కనుగొనలేకపోయాడు.
యథా విలీనమేవాఙ్గాస్యాన్తాదాచామేతి కథమితి లవణమితి మధ్యాదాచామేతి కథమితి లవణమిత్యన్తాదాచామేతి కథమితి లవణమిత్యభిప్రాస్యైతదథ మోపసీదథా ఇతి తద్ధ తథా చకార తచ్ఛశ్వత్సంవర్తతే తఁ హోవాచాత్ర వావ కిల తత్సోమ్య న నిభాలయసేఽత్రైవ కిలేతి
నీటిని అంచునుంచి రుచి చూడు—ఎలా ఉంది? ఉప్పగా ఉంది. మధ్యలోనుంచి చూడు—ఎలా ఉంది? ఉప్పగా ఉంది. మరో అంచునుంచి చూడు—ఎలా ఉంది? ఉప్పగా ఉంది. ఇప్పుడు నా వద్దకు రా. అతను అలాగే చేశాడు. ఉప్పు నీటిలో కలిసిపోయింది. ఆయన అన్నాడు: సోమ్యా, ఇది కనిపించకపోయినా, నిజంగా ఇది ఇక్కడే ఉంది.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
యథా సోమ్య పురుషం గన్ధారేభ్యోఽభినద్ధాక్షమానీయ తం తతోఽతిజనే విసృజేత్స యథా తత్ర ప్రాఙ్వోదఙ్వాధరాఙ్వా ప్రత్యఙ్వా ప్రధ్మాయీతాభినద్ధాక్ష ఆనీతోఽభినద్ధాక్షో విసృష్టః
సోమ్యా, ఒక మనిషిని కన్ను కట్టేసి గంధారదేశం నుంచి తీసుకొచ్చి, జనాల్లో వదిలేస్తే, అతను తూర్పు, పడమర, దక్షిణ, ఉత్తర దిశగా తడుముకుంటూ తిరుగుతాడు. అతని కళ్ళు కట్టేసి తీసుకొచ్చారు, అలాగే వదిలేశారు.
తస్య యథాభినహనం ప్రముచ్య ప్రబ్రూయాదేతాం దిశం గన్ధారా ఏతాం దిశం వ్రజేతి స గ్రామాద్గ్రామం పృచ్ఛన్పణ్డితో మేధావీ గన్ధారానేవోపసమ్పద్యేతైవమేవేహాచార్యవాన్పురుషో వేద తస్య తావదేవ చిరం యావన్న విమోక్ష్యేఽథ సమ్పత్స్య ఇతి
ఎవరైనా అతని కళ్ళు విప్పి, 'ఈ దిశగా పోవాలి, ఇదే గంధారదేశం వైపు' అని చెబితే, అతను ఊరూరా అడుగుతూ, తెలివిగా, జ్ఞానంతో చివరకు గంధారదేశాన్ని చేరుకుంటాడు. అలాగే గురువు ఉన్నవాడు కూడా తెలుసుకుంటాడు. కానీ పూర్తిగా విముక్తి పొందేవరకు, ఆ తరువాత అతను పరమాన్ని పొందుతాడు.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
పురుషఁ సోమ్యోతోపతాపినం జ్ఞాతయః పర్యుపాసతే జానాసి మాం జానాసి మామితి । తస్య యావన్న వాఙ్మనసి సమ్పద్యతే మనః ప్రాణే ప్రాణస్తేజసి తేజః పరస్యాం దేవతాయాం తావజ్జానాతి
సోమ్యా, ఒక మనిషి బాధపడుతుంటే, అతని బంధువులు చుట్టూ చేరి, 'నన్ను గుర్తుపట్టగలవా? నన్ను గుర్తుపట్టగలవా?' అని అడుగుతారు. అతని మాట మనసులో కలవక, మనసు శ్వాసలో కలవక, శ్వాస అగ్నిలో కలవక, అగ్ని పరమదేవతలో కలవకపోతే, అతను వారిని గుర్తుపట్టగలడు.
అథ యదాస్య వాఙ్మనసి సమ్పద్యతే మనః ప్రాణే ప్రాణస్తేజసి తేజః పరస్యాం దేవతాయామథ న జానాతి
కానీ అతని మాట మనసులో కలిసిపోతే, మనసు శ్వాసలో, శ్వాస అగ్నిలో, అగ్ని పరమదేవతలో కలిసిపోతే, అప్పుడతను వారిని గుర్తుపట్టలేడు.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్ సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
పురుషఁ సోమ్యోత హస్తగృహీతమానయన్త్యపహార్షీత్స్తేయమకార్షీత్పరశుమస్మై తపతేతి స యది తస్య కర్తా భవతి తత ఏవానృతమాత్మానం కురుతే సోఽనృతాభిసన్ధోఽనృతేనాత్మానమన్తర్ధాయ పరశుం తప్తం ప్రతిగృహ్ణాతి స దహ్యతేఽథ హన్యతే
అథ యది తస్యాకర్తా భవతి తతేవ సత్యమాత్మానం కురుతే స సత్యాభిసన్ధః సత్యేనాత్మానమన్తర్ధాయ పరశుం తప్తం ప్రతిగృహ్ణాతి సన దహ్యతేఽథ ముచ్యతే
కానీ అతను దొంగ కాకపోతే, తనను తాను నిజంగా మార్చుకుంటాడు. సత్యంతో మనసు పెట్టి, సత్యంతో దాగి, ఆ వేడికర్రను పట్టుకుంటాడు. అతను కాలిపోడు, తరువాత విడిపోతాడు.
స యథా తత్ర నాదాహ్యేతైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి తద్ధాస్య విజజ్ఞావితి విజజ్ఞావితి
అక్కడ అతను కాలిపోని విధంగా, ఈ సమస్తానికి అదే తత్వం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు అతడు పూర్తిగా గ్రహించాడు, పూర్తిగా గ్రహించాడు.
అధీహి భగవ ఇతి హోపససాద సనత్కుమారం నారదస్తఁ హోవాచ యద్వేత్థ తేన మోపసీద తతస్త ఊర్ధ్వం వక్ష్యామీతి స హోవాచ
భగవంతుడా, నాకు బోధించండి అని నారదుడు సనత్కుమారుని వద్దకు వెళ్లాడు. ఆయన ఇలా అన్నాడు: నీవు ఏం తెలుసుకున్నావో దానితో నా వద్దకు రా, తరువాత నేను మరింత చెప్పుతాను.
ఋగ్వేదం భగవోఽధ్యేమి యజుర్వేదఁ సామవేదమాథర్వణం చతుర్థమితిహాసపురాణం పఞ్చమం వేదానాం వేదం పిత్ర్యఁ రాశిం దైవం నిధిం వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యాం బ్రహ్మవిద్యాం భూతవిద్యాం క్షత్రవిద్యాం నక్షత్రవిద్యాఁ సర్పదేవజనవిద్యామేతద్భగవోఽధ్యేమి
భగవంతుడా, నేను ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, నాల్గవదిగా అథర్వణవేదం, ఐదవదిగా ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాలలో వేదం, పితృవిద్య, గణితం, దైవ విద్య, నిధి, వాక్యాలు, ఏకాయన గ్రంథాలు, దేవతల విద్య, బ్రహ్మ విద్య, భూత విద్య, క్షత్ర విద్య, నక్షత్ర విద్య, సర్ప, దేవజన విద్య—ఇవి అన్నీ నేర్చుకున్నాను.
సోఽహం భగవో మన్త్రవిదేవాస్మి నాత్మవిచ్ఛ్రుతఁ హ్యేవ మే భగవద్దృశేభ్యస్తరతి శోకమాత్మవిదితి సోఽహం భగవః శోచామి తం మా భగవాఞ్ఛోకస్య పారం తారయత్వితి తఁ హోవాచ యద్వై కిఞ్చైతదధ్యగీష్ఠా నామైవైతత్
భగవంతుడా, నేను మంత్రాలను మాత్రమే తెలుసు, కానీ ఆత్మను మాత్రం తెలియదు. ఆత్మను తెలిసినవాడే దుఃఖాన్ని దాటి పోతాడని విన్నాను. నేను దుఃఖంలో ఉన్నాను. దయచేసి నన్ను దుఃఖం నుండి బయటపడేలా చేయండి. ఆయన ఇలా అన్నాడు: నీవు నేర్చుకున్నదంతా పేరే.
నామ వా ఋగ్వేదో యజుర్వేదః సామవేద ఆథర్వణశ్చతుర్థ ఇతిహాసపురాణః పఞ్చమో వేదానాం వేదః పిత్ర్యో రాశిర్దైవో నిధిర్వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యా బ్రహ్మవిద్యా భూతవిద్యా క్షత్రవిద్యా నక్షత్రవిద్యా సర్పదేవజనవిద్యా నామైవైతన్నామోపాస్స్వేతి
పేరు అంటే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, నాల్గవదిగా అథర్వణవేదం, ఐదవదిగా ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాలలో వేదం, పితృవిద్య, గణితం, దైవ విద్య, నిధి, వాక్యాలు, ఏకాయన గ్రంథాలు, దేవతల విద్య, బ్రహ్మ విద్య, భూత విద్య, క్షత్ర విద్య, నక్షత్ర విద్య, సర్ప, దేవజన విద్య—ఇవి అన్నీ పేరే. పేరునే ధ్యానం చేయాలి.
స యో నామ బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావన్నామ్నో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో నామ బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో నామ్నో భూయ ఇతి నామ్నో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
స యో వాచం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావద్వాచో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో వాచం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో వాచో భూయ ఇతి వాచో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
యవడు మాటను పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, మాటకు ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. మాటను పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, మాటకు మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, మాటకు మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
స యో మనో బ్రహ్మేత్యుపాస్తే యావన్మనసో గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యో మనో బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవో మనసో భూయ ఇతి మనసో వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
సఙ్కల్పో వావ మనసో భూయాన్యదా వై సఙ్కల్పయతేఽథ మనస్యత్యథ వాచమీరయతి తాము నామ్నీరయతి నామ్ని మన్త్రా ఏకం భవన్తి మన్త్రేషు కర్మాణి
సంకల్పం మనస్సును మించినది. మనిషి సంకల్పిస్తే, ఆ తరువాత మననం చేస్తాడు; ఆ తరువాత మాట మాట్లాడతాడు; ఆ తరువాత నామాన్ని పలుకుతాడు; నామంలో మంత్రాలు ఏకరూపంగా కలిసిపోతాయి; మంత్రాల్లో పనులు కలిసిపోతాయి.
సోమ్యా, ఒక మనిషిని ఎవరో దొంగతనం చేశాడని అనుమానించి, చేతిలో పట్టుకుని తీసుకొస్తారు. 'ఇతడు దొంగతనం చేశాడు, దోపిడీ చేశాడు, ఈ కర్ర అతనికి వేడిగా ఉంటుంది' అని అంటారు. అతను నిజంగా దొంగ అయితే, తనను తాను అబద్ధంగా మార్చుకుంటాడు. అబద్ధంతో మనసు పెట్టి, అబద్ధంతో దాగి, ఆ వేడికర్రను పట్టుకుంటాడు. అతను కాలిపోతాడు, తరువాత శిక్షను పొందుతాడు.
యవడు నామాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, నామానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. నామాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, నామానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, నామానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
వాగ్వావ నామ్నో భూయసీ వాగ్వా ఋగ్వేదం విజ్ఞాపయతి యజుర్వేదఁ సామవేదమాథర్వణం చతుర్థమితిహాసపురాణం పఞ్చమం వేదానాం వేదం పిత్ర్యఁరాశిం దైవం నిధిం వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యాం బ్రహ్మవిద్యాం భూతవిద్యాం క్షత్రవిద్యాఁ సర్పదేవజనవిద్యాం దివం చ పృథివీం చ వాయుం చాకాశం చాపశ్చ తేజశ్చ దేవాఁశ్చ మనుష్యాఁశ్చ పశూఁశ్చ వయాఁసి చ తృణవనస్పతీఞ్ఛ్వాపదాన్యాకీటపతఙ్గపిపీలకం ధర్మం చాధర్మం చ సత్యం చానృతం చ సాధు చాసాధు చ హృదయజ్ఞం చాహృదయజ్ఞం చ యద్వై వాఙ్నాభవిష్యన్న ధర్మో నాధర్మో వ్యజ్ఞాపయిష్యన్న సత్యం నానృతం న సాధు నాసాధు న హృదయజ్ఞో నాహృదయజ్ఞో వాగేవైతత్సర్వం విజ్ఞాపయతి వాచముపాస్స్వేతి
మాట నామాన్ని మించినది. మాట ద్వారానే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వణవేదం, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాల వేదం, పితృకర్మలు, దేవతలకు సంబంధించిన విషయాలు, నిధులు, మాటల వాక్యాలు, ఏకమార్గం, దేవతల జ్ఞానం, బ్రహ్మవిద్య, భూతజ్ఞానం, రాజజ్ఞానం, నక్షత్రజ్ఞానం, సర్పదేవతల జ్ఞానం, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, వృక్షాలు, అడవి జంతువులు, పురుగులు, ఎగిరే జీవులు, చీమలు, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం, మంచిది, చెడుది, మనసుకు నచ్చినది, నచ్చని దాన్ని మాట ద్వారానే తెలుసుకుంటారు. మాట లేకపోతే, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం, మంచిది, చెడుది, మనసుకు నచ్చినది, నచ్చని దానిని ఎవ్వరూ తెలియజేయలేరు. మాట ద్వారానే ఇవన్నీ తెలిసేవి. కావున మాటను ధ్యానం చేయాలి.
మనో వావ వాచో భూయో యథా వై ద్వే వామలకే ద్వే వా కోలే ద్వౌ వాక్షౌ ముష్టిరనుభవత్యేవం వాచం చ నామ చ మనోఽనుభవతి స యదా మనసా మనస్యతి మన్త్రానధీయీయేత్యథాధీతే కర్మాణి కుర్వీయేత్యథ కురుతే పుత్రాఁశ్చ పశూఁశ్చేచ్ఛేయేత్యథేచ్ఛత ఇమం చ లోకమముం చేచ్ఛేయేత్యథేచ్ఛతే మనో హ్యాత్మా మనో హి లోకో మనో హి బ్రహ్మ మన ఉపాస్స్వేతి
మనస్సు మాటను మించినది. రెండు నల్లికాయలు, రెండు బోర్లకాయలు, రెండు బిల్వపండ్లు ఒక ముట్టులో పట్టుకున్నట్లుగా, మాటను, నామాన్ని మనస్సు పట్టుకుంటుంది. మనస్సుతో మననం చేస్తే మంత్రాలు చదువుతారు; మనస్సుతో సంకల్పిస్తే పనులు జరుగుతాయి; మనస్సుతో కొడుకులు, పశువులు కోరుకుంటారు; ఈ లోకం, పరలోకం కోరుకుంటారు. మనస్సే ఆత్మ, మనస్సే లోకం, మనస్సే పరబ్రహ్మం. మనస్సును ధ్యానం చేయాలి.
యవడు మనస్సును పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, మనస్సుకు ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. మనస్సును పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, మనస్సుకు మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, మనస్సుకు మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.
తాని హ వా ఏతాని సఙ్కల్పైకాయనాని సఙ్కల్పాత్మకాని సఙ్కల్పే ప్రతిష్ఠితాని సమకౢపతాం ద్యావాపృథివీ సమకల్పేతాం వాయుశ్చాకాశం చ సమకల్పన్తాపశ్చ తేజశ్చ తేషాఁ సఙ్కౢప్త్యై వర్షఁ సఙ్కల్పతే వర్షస్య సఙ్కౢప్త్యా అన్నఁ సఙ్కల్పతేఽన్నస్య సఙ్కౢప్త్యై ప్రాణాః సఙ్కల్పన్తే ప్రాణానాఁ సఙ్కౢప్త్యై మన్త్రాః సఙ్కల్పన్తే మన్త్రాణాఁ సఙ్కౢప్త్యై కర్మాణి సఙ్కల్పన్తే కర్మణాం సఙ్కౢప్త్యై లోకః సఙ్కల్పతే లోకస్య సఙ్కౢప్త్యై సర్వఁ సఙ్కల్పతే స ఏష సఙ్కల్పః సఙ్కల్పముపాస్స్వేతి
ఈ అన్నీ సంకల్పంలోనే స్థితమై ఉంటాయి, సంకల్పమే వాటి ఆధారం. ఆకాశం, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, ఇవన్నీ సంకల్పంలోనే నిలిచివున్నాయి. వర్షం కోసం సంకల్పిస్తారు; వర్షం కోసం అన్నం కోరుకుంటారు; అన్నం కోసం ప్రాణం కోరుకుంటారు; ప్రాణం కోసం మంత్రాలు కోరుకుంటారు; మంత్రాల కోసం పనులు కోరుకుంటారు; పనుల కోసం లోకం కోరుకుంటారు; లోకం కోసం అన్నీ కోరుకుంటారు. ఇదే సంకల్పం. సంకల్పాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
స యః సఙ్కల్పం బ్రహ్మేత్యుపాస్తే సఙ్కౢప్తాన్వై స లోకాన్ధ్రువాన్ధ్రువః ప్రతిష్ఠితాన్ ప్రతిష్ఠితోఽవ్యథమానానవ్యథమానోఽభిసిధ్యతి యావత్సఙ్కల్పస్య గతం తత్రాస్య యథాకామచారో భవతి యః సఙ్కల్పం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽస్తి భగవః సఙ్కల్పాద్భూయ ఇతి సఙ్కల్పాద్వావ భూయోఽస్తీతి తన్మే భగవాన్బ్రవీత్వితి
యవడు సంకల్పాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేస్తాడో, స్థిరంగా నిలిచిన లోకాలను పొందుతాడు, తానూ స్థిరంగా, అచంచలంగా ఉంటాడు. సంకల్పానికి ఎంత వరకు ప్రాప్తి ఉంటుందో ఆంత వరకు అతడికి తన ఇష్టానుసారం సంచారం కలుగుతుంది. సంకల్పాన్ని పరబ్రహ్మమని ధ్యానం చేసే వాడు, "ప్రభూ, సంకల్పానికి మించినది ఏదైనా ఉందా?" అని అడుగుతాడు. దానికి, "నిజమే, సంకల్పానికి మించినది ఉంది," అని సమాధానం వస్తుంది. "ప్రభూ, దయచేసి అది నాకు చెప్పండి," అని అడుగుతాడు.