అథ యత్రైతత్పురుషః పిపాసతి నామ తేజ ఏవ తత్పీతం నయతే తద్యథా గోనాయోఽశ్వనాయః పురుషనాయ ఇత్యేవం తత్తేజ ఆచష్ట ఉదన్యేతి తత్రైతదేవ శుఙ్గముత్పతితఁ సోమ్య విజానీహి నేదమమూలం భవిష్యతీతి
మనిషికి దప్పి వచ్చినప్పుడు, తాగినదాన్ని అగ్ని సరైన చోటుకు తీసుకెళ్తుంది. గోవు, గుర్రం, మనిషి వేర్వేరు పేర్లతో పిలవబడినట్లు, అగ్నిని 'పానీయం' అంటారు. దానిలోంచే మొక్క మొలుస్తుంది. ఇది మూలం లేకుండా పుట్టదు అని తెలుసుకో.
తస్య క్వ మూలఁ స్యాదన్యత్రాద్భ్య్ఽద్భిః సోమ్య శుఙ్గేన తేజో మూలమన్విచ్ఛ తేజసా సోమ్య శుఙ్గేన సన్మూలమన్విచ్ఛ సన్మూలాః సోమ్యేమాః సర్వాః ప్రజాః సదాయతనాః సత్ప్రతిష్ఠా యథా ను ఖలు సోమ్యేమాస్తిస్రో దేవతాః పురుషం ప్రాప్య త్రివృత్త్రివృదేకైకా భవతి తదుక్తం పురస్తాదేవ భవత్యస్య సోమ్య పురుషస్య ప్రయతో వాఙ్మనసి సమ్పద్యతే మనః ప్రాణే ప్రాణస్తేజసి తేజః పరస్యాం దేవతాయామ్
దానికి మూలం నీరు కాకుండా ఇంకెక్కడ ఉంటుంది? కాబట్టి, మొక్క ద్వారా అగ్నిలో మూలాన్ని వెతుకు; అగ్నిలో మూలాన్ని వెతికి, చివరకు సత్యంలో మూలాన్ని వెతుకు. ప్రియమైనవాడా, ఈ సృష్టిలోని అన్ని జీవులకూ సత్యమే మూలం, అదే ఆధారం, అదే స్థిరత. ప్రియమైనవాడా, ఈ మూడు తత్త్వాలు మనిషిలోకి ప్రవేశించి, ఒక్కొక్కటి మూడుగా మారతాయి. మనిషి శరీరం విడిచిపెట్టినప్పుడు, మాట మనస్సులో కలిసిపోతుంది, మనస్సు ప్రాణంలో, ప్రాణం అగ్నిలో, అగ్ని పరమదైవంలో లీనమవుతుంది.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్త్వమే ఈ సర్వమునకు ఆధారం. అదే సత్యం. అదే ఆత్మ. అదే నీవు, శ్వేతకేతూ.' 'భగవంతుడు మరింత వివరంగా చెప్పమని అడిగాడు.' 'అలా జరుగుతుంది, ప్రియమైనవాడా,' అని అన్నాడు.
యథా సోమ్య మధు మధుకృతో నిస్తిష్ఠన్తి నానాత్యయానాం వృక్షాణాఁరసాన్సమవహారమేకతాఁరసం గమయన్తి
ప్రియమైనవాడా, తేనెటీగలు వేర్వేరు చెట్ల రసాలను సేకరించి, వాటిని కలిపి ఒకే తేనెను తయారు చేస్తాయి.
తే యథా తత్ర న వివేకం లభన్తేఽముష్యాహం వృక్షస్య రసోఽస్మ్యముష్యాహం వృక్షస్య రసోఽస్మీత్యేవమేవ ఖలు సోమ్యేమాః సర్వాః ప్రజాః సతి సమ్పద్య న విదుః సతి సమ్పద్యామహ ఇతి
అక్కడ, తేనెటీగలు 'నేను ఈ చెట్టు రసం, నేను ఆ చెట్టు రసం' అని తేడా తెలియజేయవు. అలాగే, ప్రియమైనవాడా, ఈ సర్వ జీవులు సత్యంలో లీనమైనప్పుడు, 'మేము సత్యంలో లీనమయ్యాం' అని తెలియదు.
త ఇహ వ్యాఘ్రో వా సిఁహో వా వృకో వా వరాహో వా కీటో వా పతఙ్గో వా దఁశో వా మశకో వా యద్యద్భవన్తి తదాభవన్తి
ఇక్కడ వారు పులి, సింహం, నక్క, పంది, పురుగు, పటంగి, దోమ, దోమపిల్ల ఏదైనా అవుతారు; ఏదైతే అవుతారో, అదే అవుతారు.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్త్వమే ఈ సర్వమునకు ఆధారం. అదే సత్యం. అదే ఆత్మ. అదే నీవు, శ్వేతకేతూ.' 'భగవంతుడు మరింత వివరంగా చెప్పమని అడిగాడు.' 'అలా జరుగుతుంది, ప్రియమైనవాడా,' అని అన్నాడు.
సోమ్య నద్యః పురస్తాత్ప్రాచ్యః స్యన్దన్తే పశ్చాత్ప్రతీచ్యస్తాః సముద్రాత్సముద్రమేవాపియన్తి స సముద్ర ఏవ భవతి తా యథా తత్ర న విదురియమహమస్మీయమహమస్మీతి
ప్రియమైనవాడా, తూర్పు నదులు తూర్పుకు, పడమర నదులు పడమరకు ప్రవహిస్తాయి. అవన్నీ సముద్రం నుంచి వచ్చి, మళ్లీ సముద్రంలో కలిసిపోతాయి. అప్పుడు అవి 'నేను ఇది, నేను అది' అని తేడా తెలియజేయవు.
ఏవమేవ ఖలు సోమ్యేమాః సర్వాః ప్రజాః సత ఆగమ్య న విదుః సత ఆగచ్ఛామహ ఇతి త ఇహ వ్యాఘ్రో వా సిఁహో వా వృకో వా వరాహో వా కీటో వా పతఙ్గో వా దఁశో వా మశకో వా యద్యద్భవన్తి తదాభవన్తి
అలాగే, ప్రియమైనవాడా, ఈ సర్వ జీవులు సత్యం నుంచి వచ్చి, 'మేము సత్యం నుంచి వచ్చాం' అని తెలియదు. ఇక్కడ వారు పులి, సింహం, నక్క, పంది, పురుగు, పటంగి, దోమ, దోమపిల్ల ఏదైనా అవుతారు; ఏదైతే అవుతారో, అదే అవుతారు.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్త్వమే ఈ సర్వమునకు ఆధారం. అదే సత్యం. అదే ఆత్మ. అదే నీవు, శ్వేతకేతూ.' 'భగవంతుడు మరింత వివరంగా చెప్పమని అడిగాడు.' 'అలా జరుగుతుంది, ప్రియమైనవాడా,' అని అన్నాడు.
అస్య సోమ్య మహతో వృక్షస్య యో మూలేఽభ్యాహన్యాజ్జీవన్స్రవేద్యో మధ్యేఽభ్యాహన్యాజ్జీవన్స్రవేద్యోఽగ్రేఽభ్యాహన్యాజ్జీవన్స్రవేత్స ఏష జీవేనాత్మనానుప్రభూతః పేపీయమానో మోదమానస్తిష్ఠతి
ప్రియమైనవాడా, ఈ పెద్ద చెట్టు వేరును కొడితే, అది బ్రతికుండగానే రసం కారుతుంది; మధ్య భాగాన్ని కొడితే కూడా బ్రతికుండగానే రసం కారుతుంది; పై భాగాన్ని కొడితే కూడా బ్రతికుండగానే రసం కారుతుంది. జీవాత్మతో నిండిన ఈ చెట్టు, ఆహారం పుచ్చుకుంటూ ఆనందంగా నిలుస్తుంది.
అస్య యదేకాఁ శాఖాం జీవో జహాత్యథ సా శుష్యతి ద్వితీయాం జహాత్యథ సా శుష్యతి తృతీయాం జహాత్యథ సా శుష్యతి సర్వం జహాతి సర్వః శుష్యత్యేవమేవ ఖలు సోమ్య విద్ధీతి హోవాచ
ఈ చెట్టులో ఒక కొమ్మను జీవం వదిలిపెడితే, ఆ కొమ్మ ఎండిపోతుంది; రెండవదాన్ని వదిలిపెడితే, అది ఎండిపోతుంది; మూడవదాన్ని వదిలిపెడితే, అది కూడా ఎండిపోతుంది; అన్నింటినీ వదిలిపెడితే, మొత్తం చెట్టు ఎండిపోతుంది. ఇదే విధంగా, ప్రియమైనవాడా, తెలుసుకో' అని అన్నాడు.
జీవాపేతం వావ కిలేదం మ్రియతే న జీవో మ్రియతే ఇతి స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ చెట్టు నుంచి జీవం పోతే, అది మరణిస్తుంది; కాని జీవం మాత్రం మరణించదు. ఈ సూక్ష్మమైన తత్త్వమే ఈ సర్వమునకు ఆధారం. అదే సత్యం. అదే ఆత్మ. అదే నీవు, శ్వేతకేతూ.' 'భగవంతుడు మరింత వివరంగా చెప్పమని అడిగాడు.' 'అలా జరుగుతుంది, ప్రియమైనవాడా,' అని అన్నాడు.
న్యగ్రోధఫలమత ఆహరేతీదం భగవ ఇతి భిన్ద్ధీతి భిన్నం భగవ ఇతి కిమత్ర పశ్యసీత్యణ్వ్య ఇవేమా ధానా భగవ ఇత్యాసామఙ్గైకాం భిన్ద్ధీతి భిన్నా భగవ ఇతి కిమత్ర పశ్యసీతి న కిఞ్చన భగవ ఇతి
'ప్రియమైనవాడా, ఒక వటవృక్షపు ఫలం తెచ్చి ఇవ్వు.' 'ఇది భగవా.' 'దాన్ని పగలగొట్టు.' 'పగిలింది భగవా.' 'దానిలో ఏమి కనిపిస్తుంది?' 'చాలా చిన్న విత్తనాలు కనిపిస్తున్నాయి భగవా.' 'వాటిలో ఒకదాన్ని పగలగొట్టు.' 'పగిలింది భగవా.' 'ఇప్పుడు ఏమి కనిపిస్తుంది?' 'ఏమీ కనిపించడంలేదు భగవా.'
తఁ హోవాచ యం వై సోమ్యైతమణిమానం న నిభాలయస ఏతస్య వై సోమ్యైషోఽణిమ్న ఏవం మహాన్యగ్రోధస్తిష్ఠతి శ్రద్ధత్స్వ సోమ్యేతి
ఆయన ఇలా అన్నాడు: సోమ్యా, ఈ సూక్ష్మమైన తత్వాన్ని నువ్వు చూడలేవు. కాని, ఇదే తత్వం వల్ల ఈ గొప్ప మర్రిచెట్టు నిలబడి ఉంది. ఇది నిజమేనని నమ్ము, సోమ్యా.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదద్ఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
లవణమేతదుదకేఽవధాయాథ మా ప్రాతరుపసీదథా ఇతి స హ తథా చకార తఁ హోవాచ యద్దోషా లవణముదకేఽవాధా అఙ్గ తదాహరేతి తద్ధావమృశ్య న వివేద
ఈ ఉప్పును నీటిలో వేసి, రేపు ఉదయం నా వద్దకు రా అని అన్నాడు. అతను అలాగే చేశాడు. తరువాత ఆయన అన్నాడు: నిన్న రాత్రి నీటిలో వేసిన ఉప్పు తీసుకురా. అతను వెతికాడు, కానీ దాన్ని కనుగొనలేకపోయాడు.
యథా విలీనమేవాఙ్గాస్యాన్తాదాచామేతి కథమితి లవణమితి మధ్యాదాచామేతి కథమితి లవణమిత్యన్తాదాచామేతి కథమితి లవణమిత్యభిప్రాస్యైతదథ మోపసీదథా ఇతి తద్ధ తథా చకార తచ్ఛశ్వత్సంవర్తతే తఁ హోవాచాత్ర వావ కిల తత్సోమ్య న నిభాలయసేఽత్రైవ కిలేతి
నీటిని అంచునుంచి రుచి చూడు—ఎలా ఉంది? ఉప్పగా ఉంది. మధ్యలోనుంచి చూడు—ఎలా ఉంది? ఉప్పగా ఉంది. మరో అంచునుంచి చూడు—ఎలా ఉంది? ఉప్పగా ఉంది. ఇప్పుడు నా వద్దకు రా. అతను అలాగే చేశాడు. ఉప్పు నీటిలో కలిసిపోయింది. ఆయన అన్నాడు: సోమ్యా, ఇది కనిపించకపోయినా, నిజంగా ఇది ఇక్కడే ఉంది.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
యథా సోమ్య పురుషం గన్ధారేభ్యోఽభినద్ధాక్షమానీయ తం తతోఽతిజనే విసృజేత్స యథా తత్ర ప్రాఙ్వోదఙ్వాధరాఙ్వా ప్రత్యఙ్వా ప్రధ్మాయీతాభినద్ధాక్ష ఆనీతోఽభినద్ధాక్షో విసృష్టః
సోమ్యా, ఒక మనిషిని కన్ను కట్టేసి గంధారదేశం నుంచి తీసుకొచ్చి, జనాల్లో వదిలేస్తే, అతను తూర్పు, పడమర, దక్షిణ, ఉత్తర దిశగా తడుముకుంటూ తిరుగుతాడు. అతని కళ్ళు కట్టేసి తీసుకొచ్చారు, అలాగే వదిలేశారు.
తస్య యథాభినహనం ప్రముచ్య ప్రబ్రూయాదేతాం దిశం గన్ధారా ఏతాం దిశం వ్రజేతి స గ్రామాద్గ్రామం పృచ్ఛన్పణ్డితో మేధావీ గన్ధారానేవోపసమ్పద్యేతైవమేవేహాచార్యవాన్పురుషో వేద తస్య తావదేవ చిరం యావన్న విమోక్ష్యేఽథ సమ్పత్స్య ఇతి
ఎవరైనా అతని కళ్ళు విప్పి, 'ఈ దిశగా పోవాలి, ఇదే గంధారదేశం వైపు' అని చెబితే, అతను ఊరూరా అడుగుతూ, తెలివిగా, జ్ఞానంతో చివరకు గంధారదేశాన్ని చేరుకుంటాడు. అలాగే గురువు ఉన్నవాడు కూడా తెలుసుకుంటాడు. కానీ పూర్తిగా విముక్తి పొందేవరకు, ఆ తరువాత అతను పరమాన్ని పొందుతాడు.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
పురుషఁ సోమ్యోతోపతాపినం జ్ఞాతయః పర్యుపాసతే జానాసి మాం జానాసి మామితి । తస్య యావన్న వాఙ్మనసి సమ్పద్యతే మనః ప్రాణే ప్రాణస్తేజసి తేజః పరస్యాం దేవతాయాం తావజ్జానాతి
సోమ్యా, ఒక మనిషి బాధపడుతుంటే, అతని బంధువులు చుట్టూ చేరి, 'నన్ను గుర్తుపట్టగలవా? నన్ను గుర్తుపట్టగలవా?' అని అడుగుతారు. అతని మాట మనసులో కలవక, మనసు శ్వాసలో కలవక, శ్వాస అగ్నిలో కలవక, అగ్ని పరమదేవతలో కలవకపోతే, అతను వారిని గుర్తుపట్టగలడు.
అథ యదాస్య వాఙ్మనసి సమ్పద్యతే మనః ప్రాణే ప్రాణస్తేజసి తేజః పరస్యాం దేవతాయామథ న జానాతి
కానీ అతని మాట మనసులో కలిసిపోతే, మనసు శ్వాసలో, శ్వాస అగ్నిలో, అగ్ని పరమదేవతలో కలిసిపోతే, అప్పుడతను వారిని గుర్తుపట్టలేడు.
స య ఏషోఽణిమైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్ సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి భూయ ఏవ మా భగవాన్విజ్ఞాపయత్వితి తథా సోమ్యేతి హోవాచ
ఈ సూక్ష్మమైన తత్వమే ఈ సమస్తానికి ఆధారం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు శ్వేతకేతు అడిగాడు: భగవంతుడా, దయచేసి మరింత వివరంగా చెప్పండి. ఆయన సమాధానంగా: సరే, సోమ్యా అని అన్నాడు.
పురుషఁ సోమ్యోత హస్తగృహీతమానయన్త్యపహార్షీత్స్తేయమకార్షీత్పరశుమస్మై తపతేతి స యది తస్య కర్తా భవతి తత ఏవానృతమాత్మానం కురుతే సోఽనృతాభిసన్ధోఽనృతేనాత్మానమన్తర్ధాయ పరశుం తప్తం ప్రతిగృహ్ణాతి స దహ్యతేఽథ హన్యతే
అథ యది తస్యాకర్తా భవతి తతేవ సత్యమాత్మానం కురుతే స సత్యాభిసన్ధః సత్యేనాత్మానమన్తర్ధాయ పరశుం తప్తం ప్రతిగృహ్ణాతి సన దహ్యతేఽథ ముచ్యతే
కానీ అతను దొంగ కాకపోతే, తనను తాను నిజంగా మార్చుకుంటాడు. సత్యంతో మనసు పెట్టి, సత్యంతో దాగి, ఆ వేడికర్రను పట్టుకుంటాడు. అతను కాలిపోడు, తరువాత విడిపోతాడు.
స యథా తత్ర నాదాహ్యేతైతదాత్మ్యమిదఁ సర్వం తత్సత్యఁ స ఆత్మా తత్త్వమసి శ్వేతకేతో ఇతి తద్ధాస్య విజజ్ఞావితి విజజ్ఞావితి
అక్కడ అతను కాలిపోని విధంగా, ఈ సమస్తానికి అదే తత్వం. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవే అది, శ్వేతకేతు. అప్పుడు అతడు పూర్తిగా గ్రహించాడు, పూర్తిగా గ్రహించాడు.
అధీహి భగవ ఇతి హోపససాద సనత్కుమారం నారదస్తఁ హోవాచ యద్వేత్థ తేన మోపసీద తతస్త ఊర్ధ్వం వక్ష్యామీతి స హోవాచ
భగవంతుడా, నాకు బోధించండి అని నారదుడు సనత్కుమారుని వద్దకు వెళ్లాడు. ఆయన ఇలా అన్నాడు: నీవు ఏం తెలుసుకున్నావో దానితో నా వద్దకు రా, తరువాత నేను మరింత చెప్పుతాను.
ఋగ్వేదం భగవోఽధ్యేమి యజుర్వేదఁ సామవేదమాథర్వణం చతుర్థమితిహాసపురాణం పఞ్చమం వేదానాం వేదం పిత్ర్యఁ రాశిం దైవం నిధిం వాకోవాక్యమేకాయనం దేవవిద్యాం బ్రహ్మవిద్యాం భూతవిద్యాం క్షత్రవిద్యాం నక్షత్రవిద్యాఁ సర్పదేవజనవిద్యామేతద్భగవోఽధ్యేమి
భగవంతుడా, నేను ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, నాల్గవదిగా అథర్వణవేదం, ఐదవదిగా ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాలలో వేదం, పితృవిద్య, గణితం, దైవ విద్య, నిధి, వాక్యాలు, ఏకాయన గ్రంథాలు, దేవతల విద్య, బ్రహ్మ విద్య, భూత విద్య, క్షత్ర విద్య, నక్షత్ర విద్య, సర్ప, దేవజన విద్య—ఇవి అన్నీ నేర్చుకున్నాను.
సోమ్యా, ఒక మనిషిని ఎవరో దొంగతనం చేశాడని అనుమానించి, చేతిలో పట్టుకుని తీసుకొస్తారు. 'ఇతడు దొంగతనం చేశాడు, దోపిడీ చేశాడు, ఈ కర్ర అతనికి వేడిగా ఉంటుంది' అని అంటారు. అతను నిజంగా దొంగ అయితే, తనను తాను అబద్ధంగా మార్చుకుంటాడు. అబద్ధంతో మనసు పెట్టి, అబద్ధంతో దాగి, ఆ వేడికర్రను పట్టుకుంటాడు. అతను కాలిపోతాడు, తరువాత శిక్షను పొందుతాడు.