ఔపమన్యవ కం త్వమాత్మానముపాస్స ఇతి దివమేవ భగవో రాజన్నితి హోవాచైష వై సుతేజా ఆత్మా వైశ్వానరో యం త్వమాత్మానముపాస్సే తస్మాత్తవ సుతం ప్రసుతమాసుతం కులే దృశ్యతే
ఆపమాన్యవుని అడిగాడు: "నీవు ఏ ఆత్మను ధ్యానిస్తావు?" అని. అతడు సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా రాజా! నేను ఆకాశాన్ని ఆత్మగా భావిస్తాను." అప్పుడు ఆయన అన్నాడు: "నీవు ధ్యానించే ఆత్మ, వైశ్వానరుడు, సుదీప్తిమంతుడు. అందువల్లే నీ వంశంలో ప్రకాశవంతమైన కుమారుడు జన్మించాడు."
అత్స్యన్నం పశ్యసి ప్రియమత్త్యన్నం పశ్యతి ప్రియం భవత్యస్య బ్రహ్మవర్చసం కులే య ఏతమేవమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే మూర్ధా త్వేష ఆత్మన ఇతి హోవాచ మూర్ధా తే వ్యపతిష్యద్యన్మాం నాగమిష్య ఇతి
అతడు తినే అన్నం రుచిగా ఉంటుంది, అతనికి ఇష్టమైనదే కనబడుతుంది; అతను ప్రియుడవుతాడు, అతని వంశం బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది—ఇలా వైశ్వానరాత్మను ధ్యానించే వారికి. "తల ఈ ఆత్మ యొక్క భాగం," అని ఆయన అన్నాడు. "నువ్వు నన్ను చూడకపోతే, నీ తల ఊడిపోయేది."
అథ హోవాచ సత్యయజ్ఞం పౌలుషిం ప్రాచీనయోగ్యం కం త్వమాత్మానముపాస్స ఇత్యాదిత్యమేవ భగవో రాజన్నితి హోవాచైష వై విశ్వరూప ఆత్మా వైశ్వానరో యం త్వమాత్మానముపాస్సే తస్మాత్తవ బహు విశ్వరూపం కులే దృశ్యతే
తర్వాత ఆయన సత్యయజ్ఞుని అడిగాడు: "నీవు ఏ ఆత్మను ధ్యానిస్తావు?" అని. అతడు సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా రాజా! నేను సూర్యుడిని ఆత్మగా భావిస్తాను." అప్పుడు ఆయన అన్నాడు: "నీవు ధ్యానించే ఆత్మ, వైశ్వానరుడు, అన్ని రూపాలుగలవాడు. అందువల్లే నీ వంశంలో అనేక రూపాలవారు కనిపిస్తున్నారు."
ప్రవృత్తోఽశ్వతరీరథో దాసీనిష్కోఽత్స్యన్నం పశ్యసి ప్రియమత్త్యన్నం పశ్యతి ప్రియం భవత్యస్య బ్రహ్మవర్చసం కులే య ఏతమేవమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే చక్షుషేతదాత్మన ఇతి హోవాచాన్ధోఽభవిష్యో యన్మాం నాగమిష్య ఇతి
అథ హోవాచేన్ద్రద్యుమ్నం భాల్లవేయం వైయాఘ్రపద్య కం త్వమాత్మానముపాస్స ఇతి వాయుమేవ భగవో రాజన్నితి హోవాచైష వై పృథగ్వర్త్మాత్మా వైశ్వానరో యం త్వమాత్మానముపాస్సే తస్మాత్త్వాం పృథగ్బలయ ఆయన్తి పృథగ్రథశ్రేణయోఽనుయన్తి
అత్స్యన్నం పశ్యసి ప్రియమత్త్యన్నం పశ్యతి ప్రియం భవత్యస్య బ్రహ్మవర్చసం కులే య ఏతమేవమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే ప్రాణస్త్వేష ఆత్మన ఇతి హోవాచ ప్రాణస్త ఉదక్రమిష్యద్యన్మాం నాగమిష్య ఇతి
అతడు తినే అన్నం రుచిగా ఉంటుంది, అతనికి ఇష్టమైనదే కనబడుతుంది; అతను ప్రియుడవుతాడు, అతని వంశం బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది—ఇలా వైశ్వానరాత్మను ధ్యానించే వారికి. "ప్రాణం ఈ ఆత్మ యొక్క భాగం," అని ఆయన అన్నాడు. "నువ్వు నన్ను చూడకపోతే, నీ ప్రాణం విడిచిపోతుంది."
అథ హోవాచ జనఁశార్కరాక్ష్య కం త్వమాత్మానముపాస్స ఇత్యాకాశమేవ భగవో రాజన్నితి హోవాచైష వై బహుల ఆత్మా వైశ్వానరో యం త్వమాత్మానముపస్సే తస్మాత్త్వం బహులోఽసి ప్రజయా చ ధనేన చ
తర్వాత ఆయన జన శార్కరాక్ష్యుని అడిగాడు: "నీవు ఏ ఆత్మను ధ్యానిస్తావు?" అని. అతడు సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా రాజా! నేను ఆకాశాన్ని ఆత్మగా భావిస్తాను." అప్పుడు ఆయన అన్నాడు: "నీవు ధ్యానించే ఆత్మ, వైశ్వానరుడు, సమృద్ధిగా ఉన్నవాడు. అందువల్లే నీవు సంతానంలోను, ధనంలోను సమృద్ధిగా ఉన్నావు."
అత్స్యన్నం పశ్యసి ప్రియమత్త్యన్నం పశ్యతి ప్రియం భవత్యస్య బ్రహ్మవర్చసం కులే య ఏతమేవమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే సన్దేహస్త్వేష ఆత్మన ఇతి హోవాచ సన్దేహస్తే వ్యశీర్యద్యన్మాం నాగమిష్య ఇతి
అతడు తినే అన్నం రుచిగా ఉంటుంది, అతనికి ఇష్టమైనదే కనబడుతుంది; అతను ప్రియుడవుతాడు, అతని వంశం బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది—ఇలా వైశ్వానరాత్మను ధ్యానించే వారికి. "శరీరంలోని ఖాళీ భాగం ఈ ఆత్మ యొక్క భాగం," అని ఆయన అన్నాడు. "నువ్వు నన్ను చూడకపోతే, ఆ ఖాళీ భాగం నశించిపోయేది."
అథ హోవాచ బుడిలమాశ్వతరాశ్విం వైయాఘ్రపద్య కం త్వమాత్మానముపాస్స ఇత్యప ఏవ భగవో రాజన్నితి హోవాచైష వై రయిరాత్మా వైశ్వానరో యం త్వమాత్మానముపాస్సే తస్మాత్త్వఁరయిమాన్పుష్టిమానసి
తర్వాత ఆయన బుడిల అశ్వతరాశ్విని అడిగాడు: "నీవు ఏ ఆత్మను ధ్యానిస్తావు?" అని. అతడు సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా రాజా! నేను నీటిని ఆత్మగా భావిస్తాను." అప్పుడు ఆయన అన్నాడు: "నీవు ధ్యానించే ఆత్మ, వైశ్వానరుడు, ధనవంతుడు. అందువల్లే నీవు ధనవంతుడవు, సంపన్నుడవు."
అత్స్యన్నం పశ్యసి ప్రియమత్త్యన్నం పశ్యతి ప్రియం భవత్యస్య బ్రహ్మవర్చసం కులే య ఏతమేవమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే బస్తిస్త్వేష ఆత్మన ఇతి హోవాచ బస్తిస్తే వ్యభేత్స్యద్యన్మాం నాగమిష్య ఇతి
అతడు తినే అన్నం రుచిగా ఉంటుంది, అతనికి ఇష్టమైనదే కనబడుతుంది; అతను ప్రియుడవుతాడు, అతని వంశం బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది—ఇలా వైశ్వానరాత్మను ధ్యానించే వారికి. "బస్తి (మూత్రాశయం) ఈ ఆత్మ యొక్క భాగం," అని ఆయన అన్నాడు. "నువ్వు నన్ను చూడకపోతే, నీ బస్తి పగిలిపోయేది."
అథ హోవాచోద్దాలకమారుణిం గౌతమ కం త్వమాత్మానముపస్స ఇతి పృథివీమేవ భగవో రాజన్నితి హోవాచైష వై ప్రతిష్ఠాత్మా వైశ్వానరో యం త్వమాత్మానముపాస్సే తస్మాత్త్వం ప్రతిష్ఠితోఽసి ప్రజయా చ పశుభిశ్చ
తర్వాత ఆయన ఉద్దాలక అరుణిపుత్రుడైన గౌతముని అడిగాడు: "నీవు ఏ ఆత్మను ధ్యానిస్తావు?" అని. అతడు సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా రాజా! నేను భూమిని ఆత్మగా భావిస్తాను." అప్పుడు ఆయన అన్నాడు: "నీవు ధ్యానించే ఆత్మ, వైశ్వానరుడు, స్థిరంగా నిలిచినవాడు. అందువల్లే నీవు సంతానంతోను, పశువులతోను స్థిరంగా ఉన్నావు."
అత్స్యన్నం పశ్యసి ప్రియమత్త్యన్నం పశ్యతి ప్రియం భవత్యస్య బ్రహ్మవర్చసం కులే య ఏతమేవమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే పాదౌ త్వేతావాత్మన ఇతి హోవాచ పాదౌ తే వ్యమ్లాస్యేతాం యన్మాం నాగమిష్య ఇతి
అతడు తినే అన్నం రుచిగా ఉంటుంది, అతనికి ఇష్టమైనదే కనబడుతుంది; అతను ప్రియుడవుతాడు, అతని వంశం బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది—ఇలా వైశ్వానరాత్మను ధ్యానించే వారికి. "ఈ రెండు పాదాలు ఆత్మ యొక్క భాగాలు," అని ఆయన అన్నాడు. "నువ్వు నన్ను చూడకపోతే, నీ పాదాలు వాడిపోతాయి."
తాన్హోవాచైతే వై ఖలు యూయం పృథగివేమమాత్మానం వైశ్వానరం విద్వాఁసోఽన్నమత్థ యస్త్వేతమేవం ప్రాదేశమాత్రమభివిమానమాత్మానం వైశ్వానరముపాస్తే స సర్వేషు లోకేషు సర్వేషు భూతేషు సర్వేష్వాత్మస్వన్నమత్తి
ఆయన వారితో ఇలా అన్నాడు: మీరు వేర్వేరుగా ఉన్నట్లు భావించి, వైశ్వానరాత్మను తెలుసుకుని, ఆత్మను మాత్రమే ఆహారం తింటున్నారు. కాని ఎవరు ఈ ప్రాదేశమాత్రమైన, నిజమైన వైశ్వానరాత్మను ధ్యానిస్తారో, వారు అన్ని లోకాల్లో, అన్ని జీవుల్లో, అన్ని ఆత్మల్లో ఆహారం తింటారు.
తస్య హ వా ఏతస్యాత్మనో వైశ్వానరస్య మూర్ధైవ సుతేజాశ్చక్షుర్విశ్వరూపః ప్రాణః పృథగ్వర్త్మాత్మా సన్దేహో బహులో బస్తిరేవ రయిః పృథివ్యేవ పాదావుర ఏవ వేదిర్లోమాని బర్హిర్హృదయం గార్హపత్యో మనోఽన్వాహార్యపచన ఆస్యమాహవనీయః
ఈ వైశ్వానరాత్మకు తల అగ్నిలా ప్రకాశిస్తుంది; కళ్ళు అనేక రూపాలుగా ఉంటాయి; ఊపిరి వేర్వేరు మార్గాల్లో నడుస్తుంది; కడుపు విస్తృతంగా ఉంటుంది; మూత్రాశయం సంపదగా ఉంటుంది; పాదాలు భూమిలా ఉంటాయి; ప్రక్కలు వేదికలవంటివి; వెంట్రుకలు దర్భలాంటివి; హృదయం గార్హపత్యాగ్ని; మనస్సు అన్వాహార్యపచనాగ్ని; నోరు ఆహవనీయాగ్ని.
తద్యద్భక్తం ప్రథమమాగచ్ఛేత్తద్ధోమీయఁ స యాం ప్రథమామాహుతిం జుహుయాత్తాం జుహుయాత్ప్రాణాయ స్వాహేతి ప్రాణస్తృప్యతి
మొదటి భాగం భోజనం వచ్చినప్పుడు, దాన్ని మొదటి ఆహుతిగా 'ప్రాణాయ స్వాహా' అని సమర్పించాలి. అప్పుడు ప్రాణుడు తృప్తి చెందుతాడు.
ప్రాణే తృప్యతి చక్షుస్తృప్యతి చక్షుషి తృప్యత్యాదిత్యస్తృప్యత్యాదిత్యే తృప్యతి ద్యౌస్తృప్యతి దివి తృప్యన్త్యాం యత్కిఞ్చ ద్యౌశ్చాదిత్యశ్చాధితిష్ఠతస్తత్తృప్యతి తస్యానుతృప్తిం తృప్యతి ప్రజయా పశుభిరన్నాద్యేన తేజసా బ్రహ్మవర్చసేనేతి
ప్రాణుడు తృప్తి చెందితే, కన్ను తృప్తి చెందుతుంది; కన్ను తృప్తి అయితే, సూర్యుడు తృప్తి చెందుతాడు; సూర్యుడు తృప్తి అయితే, ఆకాశం తృప్తి చెందుతుంది; ఆకాశం తృప్తి అయితే, అందులో ఉన్నవన్నీ తృప్తి చెందుతాయి. ఈ తృప్తితో, అతడు సంతానం, పశువులు, ఆహారం, తేజస్సు, బ్రహ్మవర్చస్సుతో నిండిపోతాడు.
అథ యాం ద్వితీయాం జుహుయాత్తాం జుహుయాద్వ్యానాయ స్వాహేతి వ్యానస్తృప్యతి
తర్వాత రెండవ ఆహుతిని 'వ్యానాయ స్వాహా' అని సమర్పించాలి. అప్పుడు వ్యానుడు తృప్తి చెందుతాడు.
వ్యానే తృప్యతి శ్రోత్రం తృప్యతి శ్రోత్రే తృప్యతి చన్ద్రమాస్తృప్యతి చన్ద్రమసి తృప్యతి దిశస్తృప్యన్తి దిక్షు తృప్యన్తీషు యత్కిఞ్చ దిశశ్చ చన్ద్రమాశ్చాధితిష్ఠన్తి తత్తృప్యతి తస్యానుతృప్తిం తృప్యతి ప్రజయా పశుభిరన్నాద్యేన తేజసా బ్రహ్మవర్చసేనేతి
వ్యానుడు తృప్తి అయితే, చెవి తృప్తి చెందుతుంది; చెవి తృప్తి అయితే, చంద్రుడు తృప్తి చెందుతాడు; చంద్రుడు తృప్తి అయితే, దిక్కులు తృప్తి చెందుతాయి; దిక్కులు తృప్తి అయితే, అందులో ఉన్నవన్నీ తృప్తి చెందుతాయి. ఈ తృప్తితో, అతడు సంతానం, పశువులు, ఆహారం, తేజస్సు, బ్రహ్మవర్చస్సుతో నిండిపోతాడు.
అథ యాం తృతీయాం జుహుయాత్తాం జుహుయాదపానాయ స్వాహేత్యపానస్తృప్యతి
తర్వాత మూడవ ఆహుతిని 'అపానాయ స్వాహా' అని సమర్పించాలి. అప్పుడు అపానుడు తృప్తి చెందుతాడు.
అపానే తృప్యతి వాక్తృప్యతి వాచి తృప్యన్త్యామగ్నిస్తృప్యత్యగ్నౌ తృప్యతి పృథివీ తృప్యతి పృథివ్యాం తృప్యన్త్యాం యత్కిఞ్చ పృథివీ చాగ్నిశ్చాధితిష్ఠతస్తత్తృప్యతి తస్యాను తృప్తిం తృప్యతి ప్రజయా పశుభిరన్నాద్యేన తేజసా బ్రహ్మవర్చసేనేతి
అపానుడు తృప్తి అయితే, మాట తృప్తి చెందుతుంది; మాట తృప్తి అయితే, అగ్ని తృప్తి చెందుతుంది; అగ్ని తృప్తి అయితే, భూమి తృప్తి చెందుతుంది; భూమి తృప్తి అయితే, అందులో ఉన్నవన్నీ తృప్తి చెందుతాయి. ఈ తృప్తితో, అతడు సంతానం, పశువులు, ఆహారం, తేజస్సు, బ్రహ్మవర్చస్సుతో నిండిపోతాడు.
అథ యాం చతుర్థీం జుహుయాత్తాం జుహుయాత్సమానాయ స్వాహేతి సమానస్తృప్యతి
తర్వాత నాల్గవ ఆహుతిని 'సమానాయ స్వాహా' అని సమర్పించాలి. అప్పుడు సమానుడు తృప్తి చెందుతాడు.
సమానే తృప్యతి మనస్తృప్యతి మనసి తృప్యతి పర్జన్యస్తృప్యతి పర్జన్యే తృప్యతి విద్యుత్తృప్యతి విద్యుతి తృప్యన్త్యాం యత్కిఞ్ విద్యుచ్చ పర్జన్యశ్చాధితిష్ఠతస్తత్తృప్యతి తస్యాను తృప్తిం తృప్యతి ప్రజయా పశుభిరన్నాద్యేన తేజసా బ్రహ్మవర్చసేనేతి
సమానుడు తృప్తి అయితే, మనస్సు తృప్తి చెందుతుంది; మనస్సు తృప్తి అయితే, వర్షదేవుడు తృప్తి చెందుతాడు; వర్షదేవుడు తృప్తి అయితే, మెరుపు తృప్తి చెందుతుంది; మెరుపు తృప్తి అయితే, అందులో ఉన్నవన్నీ తృప్తి చెందుతాయి. ఈ తృప్తితో, అతడు సంతానం, పశువులు, ఆహారం, తేజస్సు, బ్రహ్మవర్చస్సుతో నిండిపోతాడు.
అథ యాం పఞ్చమీం జుహుయాత్తాం జుహుయాదుదానాయ స్వాహేత్యుదానస్తృప్యతి
తర్వాత ఐదవ ఆహుతిని 'ఉదానాయ స్వాహా' అని సమర్పించాలి. అప్పుడు ఉదానుడు తృప్తి చెందుతాడు.
ఉదానే తృప్యతి త్వక్తృప్యతి త్వచి తృప్యన్త్యాం వాయుస్తృప్యతి వాయౌ తృప్యత్యాకాశస్తృప్యత్యాకాశే తృప్యతి యత్కిఞ్చ వాయుశ్చాకాశశ్చాధితిష్ఠతస్తత్తృప్యతి తస్యాను తృప్తిం తృప్యతి ప్రజయా పశుభిరన్నాద్యేన తేజసా బ్రహ్మవర్చసేన
ఉదానుడు తృప్తి అయితే, చర్మం తృప్తి చెందుతుంది; చర్మం తృప్తి అయితే, వాయువు తృప్తి చెందుతుంది; వాయువు తృప్తి అయితే, ఆకాశం తృప్తి చెందుతుంది; ఆకాశం తృప్తి అయితే, అందులో ఉన్నవన్నీ తృప్తి చెందుతాయి. ఈ తృప్తితో, అతడు సంతానం, పశువులు, ఆహారం, తేజస్సు, బ్రహ్మవర్చస్సుతో నిండిపోతాడు.
స య ఇదమవిద్వాగ్నిహోత్రం జుహోతి యథాఙ్గారానపోహ్య భస్మని జుహుయాత్తాదృక్తత్స్యాత్
ఈ జ్ఞానం లేకుండా ఎవరు అగ్నిహోత్రం చేస్తారో, వారు నిప్పు తీసేసి బూడిదలో ఆహుతి వేసినట్లే అవుతుంది. అలాంటి ఫలితం వస్తుంది.
అథ య ఏతదేవం విద్వానగ్నిహోత్రం జుహోతి తస్య సర్వేషు లోకేషు సర్వేషు భూతేషు సర్వేష్వాత్మసు హుతం భవతి
కాని ఎవరు ఈ జ్ఞానంతో అగ్నిహోత్రం చేస్తారో, వారి ఆహుతి అన్ని లోకాల్లో, అన్ని జీవుల్లో, అన్ని ఆత్మల్లో సమర్పించబడినట్టే అవుతుంది.
తద్యథేషీకాతూలమగ్నౌ ప్రోతం ప్రదూయేతైవఁహాస్య సర్వే పాప్మానః ప్రదూయన్తే య ఏతదేవం విద్వానగ్నిహోత్రం జుహోతి
ఎలా పత్తి ముద్దను అగ్నిలో వేసినప్పుడు పూర్తిగా కాలిపోతుందో, అలాగే ఈ జ్ఞానం కలిగి అగ్నిహోత్రం చేసే వారికి అన్ని పాపాలు పూర్తిగా నశించిపోతాయి.
తస్మాదు హైవంవిద్యద్యపి చణ్డాలాయోచ్ఛిష్టం ప్రయచ్ఛేదాత్మని హైవాస్య తద్వైశ్వానరే హుతఁ స్యాదితి తదేష శ్లోకః
అందువల్ల, ఈ విధంగా తెలిసినవాడు చండాలునికి మిగిలిన అన్నం ఇచ్చినా, అది తన వైశ్వానరాత్మలోనే సమర్పించినట్లే అవుతుంది.
యథేహ క్షుధితా బాలా మాతరం పర్యుపాసత ఏవఁ సర్వాణి భూతాన్యగ్నిహోత్రముపాసత ఇత్యగ్నిహోత్రముపాసత ఇతి
ఎలా ఆకలితో ఉన్న పిల్లలు తల్లిని చుట్టుముట్టి నిలబడతారో, అలాగే అన్ని జీవులు అగ్నిహోత్రాన్ని చుట్టుముట్టి నిలబడతాయి. అందుకే అగ్నిహోత్రాన్ని ఆరాధించాలి.
శ్వేతకేతుర్హారుణేయ ఆస తఁ హ పితోవాచ శ్వేతకేతో వస బ్రహ్మచర్యం న వై సోమ్యాస్మత్కులీనోఽననూచ్య బ్రహ్మబన్ధురివ భవతీతి
అరుణుని కుమారుడు శ్వేతకేతు ఉండేవాడు. అతని తండ్రి ఇలా అన్నాడు: 'శ్వేతకేతు! విద్యార్థిగా జీవించు. మన ఇంట్లో వేదాలు నేర్చుకోని వారు కేవలం జన్మతః బ్రాహ్మణులని పిలవబడకూడదు, నా బిడ్డ!'
అతడు కుదురుగా గుర్రపు రథంలో తిరుగుతాడు, బంగారు హారాన్ని ధరిస్తాడు, తినే అన్నం రుచిగా ఉంటుంది, అతనికి ఇష్టమైనదే కనబడుతుంది; అతను ప్రియుడవుతాడు, అతని వంశం బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది—ఇలా వైశ్వానరాత్మను ధ్యానించే వారికి. "కళ్ళు ఈ ఆత్మ యొక్క భాగం," అని ఆయన అన్నాడు. "నువ్వు నన్ను చూడకపోతే, నీవు అంధుడవయ్యేవి."
తర్వాత ఆయన ఇంద్రద్యుమ్న భల్లవేయుని అడిగాడు: "నీవు ఏ ఆత్మను ధ్యానిస్తావు?" అని. అతడు సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా రాజా! నేను వాయువును ఆత్మగా భావిస్తాను." అప్పుడు ఆయన అన్నాడు: "నీవు ధ్యానించే ఆత్మ, వైశ్వానరుడు, వేర్వేరు మార్గాలుగలవాడు. అందువల్లే నీకు వేర్వేరు బలాలు వస్తున్నాయి, వేర్వేరు రథాల వరుసలు నిన్ను అనుసరిస్తున్నాయి."