స య ఏతదేవం విద్వానక్షరం ప్రణౌత్యేతదేవాక్షరꣳ స్వరమమృతమభయం ప్రవిశతి తత్ప్రవిశ్య యదమృతా దేవాస్తదమృతో భవతి
ఈ విధంగా తెలిసినవాడు ఈ అక్షరాన్ని పాడితే, ఈ అమృతమైన, భయములేని స్వరంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. దానిలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, దేవతలు ఎలా అమృతులయ్యారో, అతడూ అమృతుడవుతాడు.
అథ ఖలు య ఉద్గీథః స ప్రణవో యః ప్రణవః స ఉద్గీథ ఇత్యసౌ వా ఆదిత్య ఉద్గీథ ఏష ప్రణవ ఓమితి హ్యేష స్వరన్నేతి
ఇప్పుడు, ఉద్గీతమే ప్రణవం. ప్రణవమే ఉద్గీతం. ఆ సూర్యుడు ఉద్గీతం, ఇది ప్రణవం. ఎందుకంటే, ఇది 'ఓం' అనే స్వరంగా వినిపిస్తుంది.
ఏతము ఏవాహమభ్యగాసిషం తస్మాన్మమ త్వమేకోఽసీతి హ కౌషీతకిః పుత్రమువాచ రశ్మీꣳస్త్వం పర్యావర్తయాద్బహవో వై తే భవిష్యన్తీత్యధిదైవతమ్
నేను ఇదే తత్వాన్ని తెలుసుకున్నాను. అందుకే నువ్వు నా కొడుకవు అని కౌశీతకి తన కుమారునితో అన్నాడు. నీ కిరణాలను వెనక్కు తిప్పు, ఎందుకంటే నీకు ఇంకా అనేక మంది పిల్లలు కలుగుతారు. ఇదే దేవతల విషయానికి సంబంధించిన వివరణ.
అథాధ్యాత్మం య ఏవాయం ముఖ్యః ప్రాణస్తముద్గీథముపాసీతోమితి హ్యేష స్వరన్నేతి
ఇప్పుడు, వ్యక్తిగతంగా చూస్తే, ఈ ప్రధాన ప్రాణమే ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి. ఎందుకంటే, ఇది 'ఓం' అనే స్వరంగా వినిపిస్తుంది.
ఏతము ఏవాహమభ్యగాసిషం తస్మాన్మమ త్వమేకోఽసీతి హ కౌషీతకిః పుత్రమువాచ ప్రాణాꣳ స్త్వం భూమానమభిగాయతాద్బహవో వై మే భవిష్యన్తీతి
నేను ఇదే తత్వాన్ని తెలుసుకున్నాను. అందుకే నువ్వు నా కొడుకవు అని కౌశీతకి తన కుమారునితో అన్నాడు. ప్రాణాలను విస్తృతంగా పాడు, ఎందుకంటే నాకు ఇంకా అనేక మంది పిల్లలు కలుగుతారు.
అథ ఖలు య ఉద్గీథః స ప్రణవో యః ప్రణవః స ఉద్గీథ ఇతి హోతృషదనాద్ధైవాపి దురుద్గీథమనుసమాహరతీత్యనుసమాహరతీతి
ఇప్పుడు, ఉద్గీతమే ప్రణవం. ప్రణవమే ఉద్గీతం. హోతృ అను వేదపారాయణుడు తప్పు చోటు నుంచి పాడితే, అతడు ఉద్గీతాన్ని మళ్లీ మళ్లీ సేకరిస్తూ పాడతాడు.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయత ఇయమేవ సాగ్నిరమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇది అగ్ని, అది సామవేదం.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతేఽన్తరిక్షమేవ సా వాయురమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇది మధ్యలోని లోకం, అది వాయువు, అది సామవేదం.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే ద్యౌరేవ సాదిత్యోఽమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇది ఆకాశం, ఆ సూర్యుడు సామవేదం.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే నక్షత్రాణ్యేవ సా చన్ద్రమా అమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇవి నక్షత్రాలు, ఆ చంద్రుడు సామవేదం.
అథ యదేతదాదిత్యస్య శుక్లం భాః సైవర్గథ యన్నీలం పరః కృష్ణం తత్సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే
ఇప్పుడు, సూర్యుని తెల్లటి కాంతే సామవేదం. నీలం లేదా నలుపు అయినది కూడా సామవేదమే. ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు.
అథ యదేవైతదాదిత్యస్య శుక్లం భాః సైవ సాథ యన్నీలం పరః కృష్ణం తదమస్తత్సామాథ య ఏషోఽన్తరాదిత్యే హిరణ్మయః పురుషో దృశ్యతే హిరణ్యశ్మశ్రుర్హిరణ్యకేశ ఆప్రణఖాత్సర్వ ఏవ సువర్ణః
ఇప్పుడు, సూర్యుని తెల్లటి కాంతే సామవేదం. నీలం లేదా నలుపు అయినది కూడా సామవేదమే. అలాగే, సూర్యునిలో కనిపించే ఆ బంగారు వర్ణుడైన పురుషుడు — బంగారు మీసాలు, బంగారు జుట్టు, పాదాల నుంచి తల వరకు మొత్తం బంగారమే.
తస్య యథా కప్యాసం పుణ్డరీకమేవమక్షిణీ తస్యోదితి నామ స ఏష సర్వేభ్యః పాప్మభ్య ఉదిత ఉదేతి హ వై సర్వేభ్యః పాప్మభ్యో య ఏవం వేద
ఆయన కన్నులు సూర్యకాంతితో వికసించిన కమలపువ్వుల్లా ఉంటాయి. ఆయన పేరు ఉదితి. ఈ విషయాన్ని తెలిసినవాడు అన్ని దుష్ప్రభావాలను దాటి పైకి లేచేవాడు. నిజంగా, అన్ని దుష్ప్రభావాలను దాటి పైకి లేచేవాడు.
తస్యర్క్చ సామ చ గేష్ణౌ తస్మాదుద్గీథస్తస్మాత్త్వేవోద్గాతైతస్య హి గాతా స ఏష యే చాముష్మాత్పరాఞ్చో లోకాస్తేషాం చేష్టే దేవకామానాం చేత్యధిదైవతమ్
ఆయన రెండు చెంపల్లో ఋక్సు, సామవేదం ఉన్నాయి. అందుకే ఉద్గీతం, అందుకే గాయకుడు ఆయన కోసమే పాడతాడు. ఆయన పరలోకాలకు, దేవతల కోరికలకు కార్యసాధకుడు. ఇదే దేవతలకు సంబంధించిన వివరణ.
అథాధ్యాత్మం వాగేవర్క్ప్రాణః సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే వాగేవ సా ప్రాణోఽమస్తత్సామ
ఇప్పుడు మనిషి గురించి చెప్పుకుంటే, మాటే ఋక్, ఊపిరే సామవేదం. ఈ సామవేదం ఆ ఋక్ మీదే ఆధారపడి ఉంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్ మీద కలిపి పాడుతారు. మాటే అది, ఊపిరే దానికి ప్రాణం — ఇదే సామవేదం.
చక్షురేవర్గాత్మా సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే చక్షురేవ సాత్మామస్తత్సామ
కళ్లే ఋక్కు మూలం, సామవేదం అదే. ఈ సామవేదం ఆ ఋక్ మీదే ఆధారపడి ఉంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్ మీద కలిపి పాడుతారు. కళ్ళే అది, దానికి మూలం సామవేదమే.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే శ్రోత్రమేవ సా మనోఽమస్తత్సామ
సామవేదం అనేది ఋక్ మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్ మీద కలిపి పాడుతారు. చెవులే అది, మనసే దానికి ప్రాణం — ఇదే సామవేదం.
అథ యదేతదక్ష్ణః శుక్లం భాః సైవర్గథ యన్నీలం పరః కృష్ణం తత్సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే అథ యదేవైతదక్ష్ణః శుక్లం భాః సైవ సాథ యన్నీలం పరః కృష్ణం తదమస్తత్సామ
ఇప్పుడు కన్నులో కనిపించే తెల్ల వెలుతురు ఋక్, నీలం లేదా నలుపు భాగం సామవేదం. ఈ సామవేదం ఆ ఋక్ మీదే ఆధారపడి ఉంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్ మీద కలిపి పాడుతారు. కన్నులో ఉన్న తెల్ల వెలుతురు ఋక్, నీలం లేదా నలుపు భాగమే సామవేదానికి ప్రాణం.
అథ య ఏషోఽన్తరక్షిణి పురుషో దృశ్యతే సైవర్క్తత్సామ తదుక్థం తద్యజుస్తద్బ్రహ్మ తస్యైతస్య తదేవ రూపం యదముష్య రూపం యావముష్య గేష్ణౌ తౌ గేష్ణౌ యన్నామ తన్నామ
ఇప్పుడు కన్నులో కనిపించే మనిషి, అతడే ఋక్, అదే సామవేదం, అదే ఉక్తం, అదే యజుస్, అదే బ్రహ్మం. అతని రూపం ఏదైతే ఉందో, అతని నీడ ఎంత ఉందో అంతే అతని నీడ, అతని పేరు ఏదైతే ఉందో అదే పేరు.
స ఏష యే చైతస్మాదర్వాఞ్చో లోకాస్తేషాం చేష్టే మనుష్యకామానాం చేతి తద్య ఇమే వీణాయాం గాయన్త్యేతం తే గాయన్తి తస్మాత్తే ధనసనయః
అతడు, ఈ లోకానికి కింద ఉన్న లోకాలను, అలాగే మనుషుల కోరికలను కూడా పాలిస్తాడు. వీణ మీద పాడేవారు అతడినే పాడుతారు. అందుకే వారిని ధనగాయకులు అంటారు.
అథ య ఏతదేవం విద్వాన్సామ గాయత్యుభౌ స గాయతి సోఽమునైవ స ఏష యే చాముష్మాత్పరాఞ్చో లోకాస్తాꣳ శ్చాప్నోతి దేవకామాస్తాꣳ శ్చ
ఈ విధంగా తెలిసినవాడు సామవేదాన్ని పాడితే, రెండింటినీ పాడినవాడవుతాడు. అతడు ఆ సామవేదంతో పరలోకాలను, దేవతల కోరికలను కూడా పొందుతాడు.
అథానేనైవ యే చైతస్మాదర్వాఞ్చో లోకాస్తాꣳ శ్చాప్నోతి మనుష్యకామాꣳశ్చ తస్మాదు హైవంవిదుద్గాతా బ్రూయాత్
ఇదే మార్గంతో, ఈ లోకానికి కింద ఉన్న లోకాలను, మనుషుల కోరికలను కూడా పొందుతాడు. అందుకే ఇలా తెలిసినవాడిని సామవేదం పాడమని పిలవాలి.
కం తే కామమాగాయానీత్యేష హ్యేవ కామాగానస్యేష్టే య ఏవం విద్వాన్సామ గాయతి సామ గాయతి
ఏ కోరిక కోసం నీకోసం పాడమంటావు? ఎందుకంటే, ఇలాంటి జ్ఞానంతో సామవేదాన్ని పాడే వాడికి మాత్రమే నిజంగా కోరికలు నెరవేరుతాయి.
త్రయో హోద్గీథే కుశలా బభూవుః శిలకః శాలావత్యశ్చైకితాయనో దాల్భ్యః ప్రవాహణో జైవలిరితి తే హోచురుద్గీథే వై కుశలాః స్మో హన్తోద్గీథే కథాం వదామ ఇతి
ముగ్గురు సామవేదంలో నిపుణులు ఉన్నారు: శిలక శాలావత్యుడు, చైకితాయన దాల్భ్యుడు, ప్రవాహణ జైవలిడు. వారు ఇలా అన్నారు: 'మేము సామవేదంలో నిపుణులం. రండి, సామవేదం గురించి మాట్లాడుకుందాం.'
తథేతి హ సముపవివిశుః స హ ప్రవాహణో జైవలిరువాచ భగవన్తావగ్రే వదతాం బ్రాహ్మణయోర్వదతోర్వాచꣳ శ్రోష్యామీతి
'అలాగే' అని వారు కూర్చున్నారు. అప్పుడు ప్రవాహణ జైవలిడు ఇలా అన్నాడు: 'మీరిలో ఇద్దరు పెద్దవారు ముందుగా మాట్లాడండి. నేను మీరు ఇద్దరి మాటలు వినిపిస్తాను.'
స హ శిలకః శాలావత్యశ్చైకితాయనం దాల్భ్యమువాచ హన్త త్వా పృచ్ఛానీతి పృచ్ఛేతి హోవాచ
అప్పుడు శిలక శాలావత్యుడు చైకితాయన దాల్భ్యుని అడిగాడు: 'రా, నేను నిన్ను అడుగుతాను.' దాల్భ్యుడు: 'అడుగు' అన్నాడు.
కా సామ్నో గతిరితి స్వర ఇతి హోవాచ స్వరస్య కా గతిరితి ప్రాణ ఇతి హోవాచ ప్రాణస్య కా గతిరిత్యన్నమితి హోవాచాన్నస్య కా గతిరిత్యాప ఇతి హోవాచ
'సామవేదానికి గమ్యం ఏమిటి?' అని అడిగాడు. 'స్వరమే,' అని సమాధానం. 'స్వరానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'ఊపిరే,' అన్నాడు. 'ఊపిరికి గమ్యం ఏమిటి?' 'అన్నమే,' అన్నాడు. 'అన్నానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'నీళ్ళు,' అన్నాడు.
అపాం కా గతిరిత్యసౌ లోక ఇతి హోవాచాముష్య లోకస్య కా గతిరితి న స్వర్గం లోకమతి నయేదితి హోవాచ స్వర్గం వయం లోకꣳ సామాభిసంస్థాపయామః స్వర్గసꣳస్తావꣳ హి సామేతి
'నీళ్లకు గమ్యం ఏమిటి?' 'ఆ లోకం,' అన్నాడు. 'ఆ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'దానిని స్వర్గలోకానికి తీసుకుపోవద్దు,' అన్నాడు. 'మేము సామవేదంతో స్వర్గలోకాన్ని స్థాపిస్తాము, ఎందుకంటే అది స్వర్గానికి గానం.'
తꣳ హ శిలకః శాలావత్యశ్చైకితాయనం దాల్భ్యమువాచాప్రతిష్ఠితం వై కిల తే దాల్భ్య సామ యస్త్వేతర్హి బ్రూయాన్మూర్ధా తే విపతిష్యతీతి మూర్ధా తే విపతేదితి
అప్పుడు శిలక శాలావత్యుడు చైకితాయన దాల్భ్యుని ఇలా అన్నాడు: 'నీ సామవేదానికి ఆధారం లేదు. నువ్వు ఇప్పుడే ఇలా చెప్పితే నీ తల పడిపోతుంది.' దాల్భ్యుడు: 'నా తల పడిపోవచ్చు,' అన్నాడు.
హన్తాహమేతద్భగవతో వేదానీతి విద్ధీతి హోవాచాముష్య లోకస్య కా గతిరిత్యయం లోక ఇతి హోవాచాస్య లోకస్య కా గతిరితి న ప్రతిష్ఠాం లోకమితి నయేదితి హోవాచ ప్రతిష్ఠాం వయం లోకꣳ సామాభిసꣳస్థాపయామః ప్రతిష్ఠాసꣳ స్తావꣳ హి సామేతి
'నేను భగవంతుని గురించి ఇది తెలుసు,' అన్నాడు. 'తెలుసుకో,' అన్నాడు. 'ఆ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'ఈ లోకం,' అన్నాడు. 'ఈ లోకానికి గమ్యం ఏమిటి?' 'దాన్ని స్థిరమైన లోకానికి తీసుకుపోవద్దు,' అన్నాడు. 'మేము సామవేదంతో స్థిరమైన లోకాన్ని స్థాపిస్తాము, ఎందుకంటే అది స్థిరతకు గానం.'