అథ ప్రతిసృప్యాఞ్జలౌ మన్థమాధాయ జపత్యమో నామాస్యమా హి తే సర్వమిదఁ స హి జ్యేష్ఠః శ్రేష్ఠో రాజాధిపతిః స మా జ్యైష్ఠ్యఁ శ్రైష్ఠ్యఁ రాజ్యమాధిపత్యం గమయత్వహమేవేదఁ సర్వమసానీతి
తర్వాత చేతులు కడిగి, మిక్స్ చేసిన మిశ్రమాన్ని చేతుల్లో పెట్టుకుని ఇలా జపించాలి: 'అమో, నీ పేరు అమో. ఈ సమస్తం నీదే. నువ్వే పెద్దది, శ్రేష్ఠుడు, రాజు, అధిపతి. నన్ను కూడా పెద్దవాడిగా, శ్రేష్ఠుడిగా, రాజుగా, అధిపతిగా చేయాలి. ఈ సమస్తం నాకు కలగాలి.'
అథ ఖల్వేతయర్చా పచ్ఛ ఆచామతి తత్సవితుర్వృణీమ ఇత్యాచామతి వయం దేవస్య భోజనమిత్యాచామతి శ్రేష్ఠఁ సర్వధాతమమిత్యాచామతి తురం భగస్య ధీమహీతి సర్వం పిబతి
తర్వాత ఈ మంత్రాలతో ఆ మిశ్రమాన్ని ముక్కు తడిపుకుంటూ తాగాలి: 'సవితృదేవుని తేజస్సును కోరుకుంటున్నాం' అని తాగాలి; 'దేవుని భోజనం మేము స్వీకరిస్తున్నాం' అని తాగాలి; 'శ్రేష్ఠమైనది, సమస్తానికి సారం' అని తాగాలి; 'త్వరగా భాగ్యం కలగాలి' అని తాగి, మొత్తం తాగాలి.
నిర్ణిజ్య కఁసం చమసం వా పశ్చాదగ్నేః సంవిశతి చర్మణి వా స్థణ్డిలే వా వాచంయమోఽప్రసాహః స యది స్త్రియం పశ్యేత్సమృద్ధం కర్మేతి విద్యాత్
తరువాత, పాత్రను శుభ్రం చేసి, అగ్నికి వెనుకవైపు, కలప పాత్రపై లేదా తోలు మీద లేదా నేలపై కూర్చొని, నిశ్శబ్దంగా ఉండాలి. ఆ సమయంలో ఒక మహిళను చూస్తే, ఆ కర్మ ఫలించింది అని తెలుసుకోవాలి.
తదేష శ్లోకో యదా కర్మసు కామ్యేషు స్త్రియఁ స్వప్నేషు పశ్యన్తి సమృద్ధిం తత్ర జానీయాత్తస్మిన్స్వప్ననిదర్శనే తస్మిన్స్వప్ననిదర్శనే
ఇదిగో ఒక శ్లోకం: మనసులో కోరిక కోసం చేసే కర్మల్లో, మహిళను కలలో చూసి, సంపదను చూడగలిగితే, ఆ కలలో విజయాన్ని సాధించారని తెలుసుకోవాలి.
పఞ్చాలానాఁ సమితిమేయాయ తఁ హ ప్రవాహణో జైవలిరువాచ కుమారాను త్వాశిషత్పితేత్యను హి భగవ ఇతి
పాంచాలుల సభకు వచ్చినప్పుడు, ప్రవాహణ జైవలిః అతనిని అడిగాడు: 'నీ తండ్రి నిన్ను విద్యార్థిగా ఉపదేశించాడా?' అని. అతడు 'అవును, భగవన్' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
వేత్థ యదితోఽధి ప్రజాః ప్రయన్తీతి న భగవ ఇతి వేత్థ యథా పునరావర్తన్త3 ఇతి న భగవ ఇతి వేత్థ పథోర్దేవయానస్య పితృయాణస్య చ వ్యావర్తనా3 ఇతి న భగవ ఇతి
'ఈ లోకంలో నుండి ప్రాణులు ఎక్కడికి వెళ్తాయో తెలుసా?' అని అడిగాడు. అతడు 'తెలియదు, భగవన్' అని చెప్పాడు. 'అవి తిరిగి ఎలా వస్తాయో తెలుసా?' అని అడిగాడు. అతడు 'తెలియదు, భగవన్' అని చెప్పాడు. 'దేవయాన, పితృయాన మార్గాల మధ్య వ్యత్యాసం తెలుసా?' అని అడిగాడు. అతడు 'తెలియదు, భగవన్' అని చెప్పాడు.
వేత్థ యథాసౌ లోకో న సమ్పూర్యత3 ఇతి న భగవ ఇతి వేత్థ యథా పఞ్చమ్యామాహుతావాపః పురుషవచసో భవన్తీతి నైవ భగవ ఇతి
'ఆ లోకం ఎందుకు నిండిపోదో తెలుసా?' అని అడిగాడు. అతడు 'తెలియదు, భగవన్' అని చెప్పాడు. 'ఐదవ అర్పణలో నీరు మనుష్య రూపాన్ని ఎలా పొందుతుందో తెలుసా?' అని అడిగాడు. అతడు 'తెలియదు, భగవన్' అని చెప్పాడు.
అథాను కిమనుశిష్ఠోఽవోచథా యో హీమాని న విద్యాత్కథఁ సోఽనుశిష్టో బ్రువీతేతి స హాయస్తః పితురర్ధమేయాయ తఁ హోవాచాననుశిష్య వావ కిల మా భగవానబ్రవీదను త్వాశిషమితి
'ఉపదేశం పొందిన తర్వాత నీవు ఏమి చెప్పావు?' అని అడిగాడు. అతడు 'ఈ విషయాలు తెలియని వాడు, ఉపదేశం చేసినా ఎలా చెప్పగలడు?' అని అన్నాడు. వెంటనే తండ్రి వద్దకు వెళ్లి, 'నన్ను ఉపదేశించలేదు, భగవన్, అయినా నన్ను ఉపదేశించాను అన్నావు' అని చెప్పాడు.
పఞ్చ మా రాజన్యబన్ధుః ప్రశ్నానప్రాక్షీత్తేషాం నైకఞ్చనాశకం వివక్తుమితి స హోవాచ యథా మా త్వం తదైతానవదో యథాహమేషాం నైకఞ్చన వేద యద్యహమిమానవేదిష్యం కథం తే నావక్ష్యమితి
'ఒక రాజవంశీయుడు నాకు ఐదు ప్రశ్నలు అడిగాడు; వాటిలో ఒక్కదానికైనా సమాధానం చెప్పలేకపోయాను.' అని అన్నాడు. తండ్రి, 'నువ్వు చెప్పలేకపోయినట్టే, నేనూ వాటిలో ఒక్కదానికీ సమాధానం తెలియదు. నాకు తెలిసుంటే, నీకు చెప్పకుండా ఉండేవాడిని?' అని అన్నాడు.
స హ గౌతమో రాజ్ఞోఽర్ధమేయాయ తస్మై హ ప్రాప్తాయార్హాఞ్చకార స హ ప్రాతః సభాగ ఉదేయాయ తఁ హోవాచ మానుషస్య భగవన్గౌతమ విత్తస్య వరం వృణీథా ఇతి స హోవాచ తవైవ రాజన్మానుషం విత్తం యామేవ కుమారస్యాన్తే వాచమభాషథాస్తామేవ మే బ్రూహీతి స హ కృచ్ఛ్రీ బభూవ
తఁ హ చిరం వసేత్యాజ్ఞాపయాఞ్చకార తఁ హోవాచ యథా మా త్వం గౌతమావదో యథేయం న ప్రాక్త్వత్తః పురా విద్యా బ్రాహ్మణాన్గచ్ఛతి తస్మాదు సర్వేషు లోకేషు క్షత్రస్యైవ ప్రశాసనమభూదితి తస్మై హోవాచ
రాజు, 'ఇతడు చాలా కాలం ఇక్కడే ఉండాలి' అని ఆజ్ఞాపించాడు. 'నువ్వు చెప్పలేకపోయినట్టే, గౌతమా, నేనూ చెప్పను. నీకు ముందుగా ఈ విద్య బ్రాహ్మణులకు తెలియదు. అందుకే అన్ని లోకాలలో క్షత్రియులకే అధికారం ఉండేది' అని అన్నాడు. ఆ తరువాత రాజు గౌతమునికి ఉపదేశించాడు.
అసౌ వావ లోకో గౌతమాగ్నిస్తస్యాదిత్య ఏవ సమిద్రశ్మయో ధూమోఽహరర్చిశ్చన్ద్రమా అఙ్గారా నక్షత్రాణి విస్ఫులిఙ్గాః
ఆ లోకం, గౌతమా, అగ్నిగా ఉంది. దానికి ఇంధనం సూర్యుడు, కిరణాలు పొగ, పగలు జ్వాల, చంద్రుడు మంటలు, నక్షత్రాలు చినుగులు.
తస్మిన్నేతస్మిన్నగ్నౌ దేవాః శ్రద్ధాం జుహ్వతి తస్యా అహుతేః సోమో రాజా సమ్భవతి
ఆ అగ్నిలో దేవతలు శ్రద్ధను హోమం చేస్తారు. ఆ హోమ ఫలితంగా సోముడు పుట్టుతాడు.
పర్జన్యో వావ గౌతమాగ్నిస్తస్య వాయురేవ సమిదభ్రం ధూమో విద్యుదర్చిరశనిరఙ్గారాహ్రాదనయో విస్ఫులిఙ్గాః
గౌతమా, మేఘం కూడా అగ్నేయం. దానికి ఇంధనం గాలి, మేఘం పొగ, మెరుపు జ్వాల, మోగు మంటలు, వాన చినుగులు.
తస్మిన్నేతస్మిన్నగ్నౌ దేవాః సోమఁ రాజానం జుహ్వతి తస్యా ఆహుతేర్వర్షఁ సమ్భవతి
ఆ అగ్నిలో దేవతలు సోముని హోమం చేస్తారు. ఆ హోమం వల్ల వాన కురుస్తుంది.
పృథివీ వావ గౌతమాగ్నిస్తస్యాః సంవత్సర ఏవ సమిదాకాశో ధూమో రాత్రిరర్చిర్దిశోఽఙ్గారా అవాన్తరదిశో విస్ఫులిఙ్గాః
గౌతమా, భూమి కూడా అగ్నిగా ఉంది. దానికి ఇంధనం సంవత్సరమే, ఆకాశం పొగ, రాత్రి జ్వాల, దిక్కులు మంటలు, మధ్య దిక్కులు చినుగులు.
తస్మిన్నేతస్మిన్నగ్నౌ దేవా వర్షం జుహ్వతి తస్యా ఆహుతేరన్నఁ సమ్భవతి
ఈ అగ్నిలో దేవతలు వర్షాన్ని హోమం చేస్తారు. ఆ హవిస్సు వల్ల అన్నం పుట్టుకొస్తుంది.
పురుషో వావ గౌతమాగ్నిస్తస్య వాగేవ సమిత్ప్రాణో ధూమో జిహ్వార్చిశ్చక్షురఙ్గారాః శ్రోత్రం విస్ఫులిఙ్గాః
గౌతమా, మనిషి కూడా ఒక అగ్నిలాంటివాడు. అతని మాటలు ఇంధనం, ఊపిరి పొగ, నాలుక జ్వాల, కళ్ళు అంగారాలు, చెవులు చిమ్మటలు.
తస్మిన్నేతస్మిన్నగ్నౌ దేవా అన్నం జుహ్వతి తస్యా ఆహుతే రేతః సమ్భవతి
ఈ అగ్నిలో దేవతలు అన్నాన్ని హోమం చేస్తారు. ఆ హవిస్సు వల్ల వీర్యం పుట్టుకొస్తుంది.
యోషా వావ గౌతమాగ్నిస్తస్యా ఉపస్థ ఏవ సమిద్యదుపమన్త్రయతే స ధూమో యోనిరర్చిర్యదన్తః కరోతి తేఽఙ్గారా అభినన్దా విస్ఫులిఙ్గాః
గౌతమా, స్త్రీ కూడా అగ్నిలాంటిదే. ఆమె గర్భాశయం ఇంధనం, ఆమెతో మాట్లాడేది పొగ, యోని జ్వాల, లోపల చేసే పని అంగారాలు, ఆనందం చిమ్మటలు.
తస్మిన్నేతస్మిన్నగ్నౌ దేవా రేతో జుహ్వతి తస్యా ఆహుతేర్గర్భః సమ్భవతి
ఈ అగ్నిలో దేవతలు వీర్యాన్ని హోమం చేస్తారు. ఆ హవిస్సు వల్ల గర్భం ఏర్పడుతుంది.
ఇతి తు పఞ్చమ్యామాహుతావాపః పురుషవచసో భవన్తీతి స ఉల్బావృతో గర్భో దశ వా నవ వా మాసానన్తః శయిత్వా యావద్వాథ జాయతే
ఐదవ హవిస్సులో మాట మనిషిగా మారుతుంది. ఆ గర్భం పొత్తికట్టులో కప్పబడి, పది లేక తొమ్మిది నెలలు లేదా ఎంతకాలమైనా ఉండి, తరువాత పుట్టుకొస్తుంది.
స జాతో యావదాయుషం జీవతి తం ప్రేతం దిష్టమితోఽగ్నయ ఏవ హరన్తి యత ఏవేతో యతః సమ్భూతో భవతి
అతను పుట్టిన తర్వాత ఆయుష్షు ఉన్నంతవరకు జీవిస్తాడు. మరణించినప్పుడు, విధి ప్రకారం, అగ్నులు అతన్ని ఇక్కడినుంచి అతను ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడో అక్కడికి తీసుకెళ్తాయి.
తద్య ఇత్థం విదుః । యే చేమేఽరణ్యే శ్రద్ధా తప ఇత్యుపాసతే తేఽర్చిషమభిసమ్భవన్త్యర్చిషోఽహరహ్న ఆపూర్యమాణపక్షమాపూర్యమాణపక్షాద్యాన్షడుదఙ్ఙేతి మాసాఁస్తాన్
ఇలా తెలిసినవారు, అరణ్యంలో భక్తితో తపస్సు చేసే వారు, వారు జ్వాలను పొందుతారు. ఆ జ్వాల నుంచి పగలు, పగలు నుంచి శుక్లపక్షం, శుక్లపక్షం నుంచి ఉత్తరాయణ మాసాలు వస్తాయి.
సంవత్సరఁ సంవత్సరాదాదిత్యమాదిత్యాచ్చన్ద్రమసం చన్ద్రమసో విద్యుతం తత్పురుషోఽమానవః స ఏనాన్బ్రహ్మ గమయత్యేష దేవయానః పన్థా ఇతి
మాసాల తర్వాత సంవత్సరం, సంవత్సరం తర్వాత సూర్యుడు, సూర్యుని తర్వాత చంద్రుడు, చంద్రుని తర్వాత మెరుపు. అక్కడ ఒక మానవేతరుడు వారిని బ్రహ్మలోకి తీసుకెళ్తాడు. ఇదే దేవయాన మార్గం.
అథ య ఇమే గ్రామ ఇష్టాపూర్తే దత్తమిత్యుపాసతే తే ధూమమభిసమ్భవన్తి ధూమాద్రాత్రిఁ రాత్రేరపరపక్షమపరపక్షాద్యాన్షడ్దక్షిణైతి మాసాఁస్తాన్నైతే సంవత్సరమభిప్రాప్నువన్తి
కానీ గ్రామంలో యజ్ఞం, దానం మొదలైనవి చేసే వారు పొగను పొందుతారు. పొగ నుంచి రాత్రి, రాత్రి నుంచి కృష్ణపక్షం, కృష్ణపక్షం నుంచి దక్షిణాయన మాసాలు వస్తాయి. వారు సంవత్సరాన్ని చేరరు.
పితృలోకం పితృలోకాదాకాశమాకాశాచ్చన్ద్రమసమేష సోమో రాజా తద్దేవానామన్నం తం దేవా భక్షయన్తి
పితృలోకం, పితృలోకం నుంచి ఆకాశం, ఆకాశం నుంచి చంద్రుడు. ఆయన సోమరాజు, దేవతలకు అన్నం. దేవతలు ఆయనను భుజిస్తారు.
తస్మిన్యవాత్సంపాతముషిత్వాథైతమేవాధ్వానం పునర్నివర్తన్తే యథేతమాకాశమాకాశాద్వాయుం వాయుర్భూత్వా ధూమో భవతి ధూమో భూత్వాభ్రం భవతి
అక్కడ ఉన్నంతకాలం పుణ్యఫలం తరిగిన తర్వాత, వారు అదే మార్గంలో తిరిగి వస్తారు. ఆకాశం నుంచి గాలి, గాలిగా మారి పొగ, పొగగా మారి మేఘం అవుతారు.
అభ్రం భూత్వా మేఘో భవతి మేఘో భూత్వా ప్రవర్షతి త ఇహ వ్రీహియవా ఓషధివనస్పతయస్తిలమాషా ఇతి జాయన్తేఽతో వై ఖలు దుర్నిష్ప్రపతరం యో యో హ్యన్నమత్తి యో రేతః సిఞ్చతి తద్భూయ ఏవ భవతి
మేఘంగా మారి వానగా మారుతారు. వానగా మారి ఇక్కడ బియ్యం, గోధుమ, ఔషధాలు, చెట్లు, నువ్వులు, మినుములు అవుతారు. అందుకే ముక్తి పొందడం చాలా కష్టం. ఎవరు అన్నం తింటారో, ఎవరు వీర్యాన్ని స్రవిస్తారో, వారు మళ్లీ అదే అవుతారు.
తద్య ఇహ రమణీయచరణా అభ్యాశో హ యత్తే రమణీయాం యోనిమాపద్యేరన్బ్రాహ్మణయోనిం వా క్షత్రియయోనిం వా వైశ్యయోనిం వాథ య ఇహ కపూయచరణా అభ్యాశో హ యత్తే కపూయాం యోనిమాపద్యేరన్ శ్వయోనిం వా సూకరయోనిం వా చణ్డాలయోనిం వా
ఇక్కడ మంచి పనులు చేసే వారు, వారికి మంచి గర్భం లభిస్తుంది—బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు. కానీ చెడు పనులు చేసే వారు, వారికి చెడు గర్భం లభిస్తుంది—కుక్క, పంది, చండాలుడు.
గౌతముడు రాజు వద్దకు వెళ్లి, అతని వద్దకు వచ్చినప్పుడు అతనికి గౌరవం చూపించారు. మరుసటి రోజు ఉదయం భోజనం చేసిన తర్వాత, ఉదయుడు గౌతముని అడిగాడు: 'గౌతమా, మానవ సంపదలో ఏదైనా వరం కోరుకో.' అప్పుడు గౌతముడు, 'రాజా, మానవ సంపద నీదే ఉండాలి. ఆ కుమారునికి చివర్లో చెప్పిన విషయాన్ని నాకు చెప్పు' అని అన్నాడు. రాజు కొంత కలవరపడ్డాడు.