తదు హ శౌనకః కాపేయః ప్రతిమన్వానః ప్రత్యేయాయాత్మా దేవానాం జనితా ప్రజానాꣳ హిరణ్యదꣳష్ట్రో బభసోఽనసూరిర్మహాన్తమస్య మహిమానమాహురనద్యమానో యదనన్నమత్తీతి వై వయం బ్రహ్మచారిన్నేదముపాస్మహే దత్తాస్మై భిక్షామితి
అప్పుడు శౌనకుడు కాపేయుడు ఆలోచించి గ్రహించాడు: "ఆత్మే దేవతలకు, ప్రజలకు కర్త. ఆయనకు బంగారు పళ్లుంటాయి, ప్రకాశించే వాడు, అసూయ లేని వాడు. ఆయన మహిమ అపారమైనది, కొలవలేనిది. ఎవరు భోజనం ఇచ్చుకోకుండా తింటారో, మేము బ్రహ్మచారులు ఆయనను ఆరాధిస్తాము. ఆయనకు భిక్ష ఇవ్వండి."
తస్మ ఉ హ దదుస్తే వా ఏతే పఞ్చాన్యే పఞ్చాన్యే దశ సన్తస్తత్కృతం తస్మాత్సర్వాసు దిక్ష్వన్నమేవ దశ కృతꣳ సైషా విరాడన్నాదీ తయేదꣳ సర్వం దృష్టꣳ సర్వమస్యేదం దృష్టం భవత్యన్నాదో భవతి య ఏవం వేద య ఏవం వేద
అందుకే వారు అతనికి ఇచ్చారు. ఐదుగురు, మళ్లీ ఇంకొంత మంది ఐదుగురు, మొత్తం పది మంది ఇచ్చారు. అందువల్ల అన్ని దిక్కులలో పది భాగాల భోజనం తయారవుతుంది. ఇది విరాట్ అన్నాదిపతి. దీని ద్వారా అన్నీ కనిపిస్తాయి; అన్నీ ఆయనకు కనిపిస్తాయి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో, వారు అన్నాన్ని భుజించేవారు అవుతారు.
సత్యకామో హ జాబాలో జబాలాం మాతరమామన్త్రయాఞ్చక్రే బ్రహ్మచర్యం భవతి వివత్స్యామి కిఙ్గోత్రోన్వహమస్మీతి
సత్యకాముడు, జాబాలుని కుమారుడు, తన తల్లిని అడిగాడు: "తల్లి, నేను బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తూ విద్య నేర్చుకోవాలనుకుంటున్నాను. మన వంశం ఏమిటి?"
సా హైనమువాచ నాహమేతద్వేద తాత యద్గోత్రస్త్వమసి బహ్వహం చరన్తీ పరిచారిణీ యౌవనే త్వామలభే సాహమేతన్న వేద యద్గోత్రస్త్వమసి జబాలా తు నామాహమస్మి సత్యకామో నామ త్వమసి స సత్యకామ ఏవ జాబాలో బ్రవీథా ఇతి
ఆమె ఇలా చెప్పింది: "నాయనా, నీ వంశం నాకు తెలియదు. నేను చిన్నప్పట్లో అనేక మందిని సేవించాను, తిరుగుతూ జీవించాను. ఆ సమయంలో నిన్ను పొందాను. నీ వంశం నాకు తెలియదు. నా పేరు జాబాలా, నీ పేరు సత్యకాముడు. కాబట్టి నీవు సత్యకామ జాబాలుడినని చెప్పు."
స హ హారిద్రుమతం గౌతమమేత్యోవాచ బ్రహ్మచర్యం భగవతి వత్స్యామ్యుపేయాం భగవన్తమితి
అతడు హారిద్రుమతుని కుమారుడు గౌతముని వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు: "భగవంతుడా, నేను బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తూ విద్య నేర్చుకోవాలనుకుంటున్నాను. భగవంతుడిని చేరవచ్చా?"
తꣳ హోవాచ కిఙ్గోత్రో ను సోమ్యాసీతి స హోవాచ నాహమేతద్వేద భో యద్గోత్రోఽహమస్మ్యపృచ్ఛం మాతరꣳ సా మా ప్రత్యబ్రవీద్బహ్వహం చరన్తీ పరిచరిణీ యౌవనే త్వామలభే సాహమేతన్న వేద యద్గోత్రస్త్వమసి జబాలా తు నామాహమస్మి సత్యకామో నామ త్వమసీతి సోఽహꣳ సత్యకామో జాబాలోఽస్మి భో ఇతి
అథ హైనమృషభోఽభ్యువాద సత్యకామ3 ఇతి భగవ ఇతి హ ప్రతిశుశ్రావ ప్రాప్తాః సోమ్య సహస్రꣳ స్మః ప్రాపయ న ఆచార్యకులమ్
అప్పుడు ఒక ఎద్దు అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'సత్యకామా' అని పిలిచింది. అతడు 'భగవన్, చెప్పండి' అని వినయంగా సమాధానమిచ్చాడు. 'సోమ్యా, మన దున్నెలు వెయ్యి అయ్యాయి. ఇప్పుడు మమ్మల్ని గురువు ఇంటికి తీసుకెళ్ళు.' అని ఎద్దు చెప్పింది.
బ్రహ్మణశ్చ తే పాదం బ్రవాణీతి బ్రవీతు మే భగవానితి తస్మై హోవాచ ప్రాచీ దిక్కలా ప్రతీచీ దిక్కలా దక్షిణా దిక్కలోదీచీ దిక్కలైష వై సోమ్య చతుష్కలః పాదో బ్రహ్మణః ప్రకాశవాన్నామ
'బ్రహ్మణుని ఒక భాగాన్ని నీకు చెబుతాను' అని ఎద్దు అన్నది. 'భగవన్, దయచేసి చెప్పండి' అని సత్యకాముడు అడిగాడు. అప్పుడు ఎద్దు ఇలా వివరించింది: 'తూర్పు దిక్కు ఒక భాగం, పడమర దిక్కు ఒక భాగం, దక్షిణ దిక్కు ఒక భాగం, ఉత్తర దిక్కు ఒక భాగం. ఇవే, సోమ్యా, నాలుగు భాగాలు—బ్రహ్మణుని ఒక పాదం, దీనిని ప్రకాశవంతమైనదిగా పిలుస్తారు.'
స య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణః ప్రకాశవానిత్యుపాస్తే ప్రకాశవానస్మిꣳల్లోకే భవతి ప్రకాశవతో హ లోకాఞ్జయతి య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణః ప్రకాశవానిత్యుపాస్తే
ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'ప్రకాశవంతమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు, ఈ లోకంలో ప్రకాశవంతులవుతారు; ప్రకాశవంతమైన లోకాలను జయిస్తారు. ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'ప్రకాశవంతమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు.
అగ్నిష్టే పాదం వక్తేతి స హ శ్వోభూతే గా ఆభిప్రస్థాపయాఞ్చకార తా యత్రాభిసాయం బభూవుస్తత్రాగ్నిముపసమాధాయ గా ఉపరుధ్య సమిధమాధాయ పశ్చాదగ్నేః ప్రాఙుపోపవివేశ
'అగ్ని నీకు ఒక భాగాన్ని చెబుతాడు' అని ఎద్దు అన్నది. మరుసటి రోజు, సత్యకాముడు దున్నెలను ముందుకు నడిపించాడు. వారు చేరిన చోట అగ్నిని వెలిగించి, దున్నెలను కట్టేసి, దారలు వేసి, అగ్నికి వెనుక తూర్పు దిక్కు చూస్తూ కూర్చున్నాడు.
తమగ్నిరభ్యువాద సత్యకామ3 ఇతి భగవ ఇతి హ ప్రతిశుశ్రావ
అప్పుడు అగ్ని అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'సత్యకామా' అని పిలిచింది. అతడు 'భగవన్, చెప్పండి' అని వినయంగా సమాధానమిచ్చాడు.
సోమ్య తే పాదం బ్రవాణీతి బ్రవీతు మే భగవానితి తస్మై హోవాచ పృథివీ కలాన్తరిక్షం కలా ద్యౌః కలా సముద్రః కలైష వై సోమ్య చతుష్కలః పాదో బ్రహ్మణోఽనన్తవాన్నామ
'సోమ్యా, నీకు ఒక భాగాన్ని చెబుతాను' అని అగ్ని అన్నది. 'భగవన్, దయచేసి చెప్పండి' అని సత్యకాముడు అడిగాడు. అప్పుడు అగ్ని ఇలా వివరించింది: 'భూమి ఒక భాగం, మధ్యలోని ఆకాశం ఒక భాగం, స్వర్గం ఒక భాగం, సముద్రం ఒక భాగం. ఇవే, సోమ్యా, నాలుగు భాగాలు—బ్రహ్మణుని ఒక పాదం, దీనిని అనంతమైనదిగా పిలుస్తారు.'
స య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణోఽనన్తవానిత్యుపాస్తేఽనన్తవానస్మిꣳల్లోకే భవత్యనన్తవతో హ లోకాఞ్జయతి య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణోఽనన్తవానిత్యుపాస్తే
ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'అనంతమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు, ఈ లోకంలో అనంతులవుతారు; అనంతమైన లోకాలను జయిస్తారు. ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'అనంతమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు.
హꣳసస్తే పాదం వక్తేతి స హ శ్వోభూతే గా అభిప్రస్థాపయాఞ్చకార తా యత్రాభిసాయం బభూవుస్తత్రాగ్నిముపసమాధాయ గా ఉపరుధ్య సమిధమాధాయ పశ్చాదగ్నేః ప్రాఙుపోపవివేశ
'హంస నీకు ఒక భాగాన్ని చెబుతుంది' అని ఎద్దు అన్నది. మరుసటి రోజు, సత్యకాముడు దున్నెలను ముందుకు నడిపించాడు. వారు చేరిన చోట అగ్నిని వెలిగించి, దున్నెలను కట్టేసి, దారలు వేసి, అగ్నికి వెనుక తూర్పు దిక్కు చూస్తూ కూర్చున్నాడు.
తꣳ హꣳస ఉపనిపత్యాభ్యువాద సత్యకామ3 ఇతి భగవ ఇతి హ ప్రతిశుశ్రావ
అప్పుడు హంస అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'సత్యకామా' అని పిలిచింది. అతడు 'భగవన్, చెప్పండి' అని వినయంగా సమాధానమిచ్చాడు.
సోమ్య తే పాదం బ్రవాణీతి బ్రవీతు మే భగవానితి తస్మై హోవాచాగ్నిః కలా సూర్యః కలా చన్ద్రః కలా విద్యుత్కలైష వై సోమ్య చతుష్కలః పాదో బ్రహ్మణో జ్యోతిష్మాన్నామ
'సోమ్యా, నీకు ఒక భాగాన్ని చెబుతాను' అని హంస అన్నది. 'భగవన్, దయచేసి చెప్పండి' అని సత్యకాముడు అడిగాడు. అప్పుడు హంస ఇలా వివరించింది: 'అగ్ని ఒక భాగం, సూర్యుడు ఒక భాగం, చంద్రుడు ఒక భాగం, మెరుపు ఒక భాగం. ఇవే, సోమ్యా, నాలుగు భాగాలు—బ్రహ్మణుని ఒక పాదం, దీనిని జ్యోతిర్మయమైనదిగా పిలుస్తారు.'
స య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణో జ్యోతిష్మానిత్యుపాస్తే జ్యోతిష్మానస్మిꣳల్లోకే భవతి జ్యోతిష్మతో హ లోకాఞ్జయతి య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణో జ్యోతిష్మానిత్యుపాస్తే
ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'జ్యోతిర్మయమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు, ఈ లోకంలో జ్యోతిర్మయులవుతారు; జ్యోతిర్మయమైన లోకాలను జయిస్తారు. ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'జ్యోతిర్మయమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు.
మద్గుష్టే పాదం వక్తేతి స హ శ్వోభూతే గా అభిప్రస్థాపయాఞ్చకార తా యత్రాభిసాయం బభూవుస్తత్రాగ్నిముపసమాధాయ గా ఉపరుధ్య సమిధమాధాయ పశ్చాదగ్నేః ప్రాఙుపోపవివేశ
'మద్గు నీకు ఒక భాగాన్ని చెబుతుంది' అని ఎద్దు అన్నది. మరుసటి రోజు, సత్యకాముడు దున్నెలను ముందుకు నడిపించాడు. వారు చేరిన చోట అగ్నిని వెలిగించి, దున్నెలను కట్టేసి, దారలు వేసి, అగ్నికి వెనుక తూర్పు దిక్కు చూస్తూ కూర్చున్నాడు.
తం మద్గురుపనిపత్యాభ్యువాద సత్యకామ3 ఇతి భగవ ఇతి హ ప్రతిశుశ్రావ
అప్పుడు మద్గు అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'సత్యకామా' అని పిలిచింది. అతడు 'భగవన్, చెప్పండి' అని వినయంగా సమాధానమిచ్చాడు.
సోమ్య తే పాదం బ్రవాణీతి బ్రవీతు మే భగవానితి తస్మై హోవాచ ప్రాణః కలా చక్షుః కలా శ్రోత్రం కలా మనః కలైష వై సోమ్య చతుష్కలః పాదో బ్రహ్మణ ఆయతనవాన్నామ
'సోమ్యా, నీకు ఒక భాగాన్ని చెబుతాను' అని మద్గు అన్నది. 'భగవన్, దయచేసి చెప్పండి' అని సత్యకాముడు అడిగాడు. అప్పుడు మద్గు ఇలా వివరించింది: 'ప్రాణం ఒక భాగం, చూపు ఒక భాగం, వినికిడి ఒక భాగం, మనస్సు ఒక భాగం. ఇవే, సోమ్యా, నాలుగు భాగాలు—బ్రహ్మణుని ఒక పాదం, దీనిని ఆశ్రయమైనదిగా పిలుస్తారు.'
స యై ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణ ఆయతనవానిత్యుపాస్త ఆయతనవానస్మిꣳల్లోకే భవత్యాయతనవతో హ లోకాఞ్జయతి య ఏతమేవం విద్వాꣳశ్చతుష్కలం పాదం బ్రహ్మణ ఆయతనవానిత్యుపాస్తే
ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'ఆశ్రయమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు, ఈ లోకంలో ఆశ్రయులవుతారు; ఆశ్రయమైన లోకాలను జయిస్తారు. ఈ విధంగా నాలుగు భాగాల బ్రహ్మణుని పాదాన్ని 'ఆశ్రయమైనది' అని తెలుసుకుని ఆరాధించే వారు.
ప్రాప హాచార్యకులం తమాచార్యోఽభ్యువాద సత్యకామ3 ఇతి భగవ ఇతి హ ప్రతిశుశ్రావ
అతడు గురువు ఇంటికి చేరాడు. గురువు అతని దగ్గరకు వచ్చి, 'సత్యకామా' అని పిలిచాడు. అతడు 'భగవన్, చెప్పండి' అని వినయంగా సమాధానమిచ్చాడు.
బ్రహ్మవిదివ వై సోమ్య భాసి కో ను త్వానుశశాసేత్యన్యే మనుష్యేభ్య ఇతి హ ప్రతిజజ్ఞే భగవాꣳస్త్వేవ మే కామే బ్రూయాత్
'సోమ్యా, నీవు బ్రహ్మజ్ఞానిగా ప్రకాశిస్తున్నావు. మానవులలో ఎవరు నిన్ను బోధించారు?' అని గురువు అడిగాడు. సత్యకాముడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'భగవన్, నాకు కావలసినది మీరు స్వయంగా చెప్పాలి.'
శ్రుతꣳ హ్యేవ మే భగవద్దృశేభ్య ఆచార్యాద్ధైవ విద్యా విదితా సాధిష్ఠం ప్రాపతీతి తస్మై హైతదేవోవాచాత్ర హ న కిఞ్చన వీయాయేతి వీయాయేతి
పూజ్యులైన ఋషుల నుండి నేనిక్కడ విన్నాను, జ్ఞానం గురువు ద్వారా సంపూర్ణంగా తెలుస్తుందని. అప్పుడు ఆ దేవత అతనితో ఇలా అన్నది: 'ఇదికన్నా గొప్పది లేదు, ఇదికన్నా గొప్పది లేదు.'
ఉపకోసలో హ వై కామలాయనః సత్యకామే జాబాలే బ్రహ్మచార్యమువాస తస్య హ ద్వాదశవార్షాణ్యగ్నీన్పరిచచార స హ స్మాన్యానన్తేవాసినః సమావర్తయꣳస్తం హ స్మైవ న సమావర్తయతి
కామలాయనుని కుమారుడు ఉపకోసలుడు, సత్యకాముడు జాబాలుని వద్ద బ్రహ్మచర్యం ఆచరించాడు. పన్నెండు సంవత్సరాలు ఆయనకు అగ్నులు సేవ చేశాడు. గురువు ఇతర శిష్యులను ఇంటికి పంపగా, ఇతనిని మాత్రం పంపలేదు.
తం జాయోవాచ తప్తో బ్రహ్మచారీ కుశలమగ్నీన్పరిచచారీన్మా త్వాగ్నయః పరిప్రవోచన్ప్రబ్రూహ్యస్మా ఇతి తస్మై హాప్రోచ్యైవ ప్రవాసాఞ్చక్రే
ఆయన భార్య అతనితో ఇలా చెప్పింది: 'ఈ బ్రహ్మచారి తపస్సు చేసి, అగ్నులను బాగా సేవించాడు. మీరు చెప్పకముందు అగ్నులు అతనికి ఉపదేశం చేయనివ్వకండి, మీరు చెప్పండి.' కానీ ఆమె మాట విని కూడా ఆయన ప్రయాణానికి వెళ్ళిపోయాడు.
స హ వ్యాధినానశితుం దధ్రే తమాచార్యజాయోవాచ బ్రహ్మచారిన్నశాన కిం ను నాశ్నాసీతి స హోవాచ బహవ ఇమేఽస్మిన్పురుషే కామా నానాత్యయా వ్యాధిభిః ప్రతిపూర్ణోఽస్మి నాశిష్యామీతి
అతడు ఉపవాసం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. గురువు భార్య అతనిని అడిగింది: 'బ్రహ్మచారి, నీవు ఎందుకు తినటం లేదు?' అతను ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ మనిషిలో ఎన్నో కోరికలు, వేర్వేరు మార్గాల్లో ప్రవేశించి, వ్యాధులతో నిండిపోయాయి. నేను వాటితో నిండిపోయాను, అందుకే తినను.'
అథ హాగ్నయః సమూదిరే తప్తో బ్రహ్మచారీ కుశలం నః పర్యచారీద్ధన్తాస్మై ప్రబ్రవామేతి తస్మై హోచుః
అప్పుడు అగ్నులు ఇలా మాట్లాడాయి: 'ఈ బ్రహ్మచారి తపస్సు చేసి, మమ్మల్ని బాగా సేవ చేశాడు. మేము అతనికి ఉపదేశం చేద్దాం.' వారు అతనితో ఇలా చెప్పారు:
ప్రాణో బ్రహ్మ కం బ్రహ్మ ఖం బ్రహ్మేతి స హోవాచ విజానామ్యహం యత్ప్రాణో బ్రహ్మ కం చ తు ఖం చ న విజానామీతి తే హోచుర్యద్వావ కం తదేవ ఖం యదేవ ఖం తదేవ కమితి ప్రాణం చ హాస్మై తదాకాశం చోచుః
'ప్రాణం బ్రహ్మ, కం బ్రహ్మ, ఖం బ్రహ్మ' అని చెప్పారు. అతడు అన్నాడు: 'ప్రాణం బ్రహ్మ అని నాకు తెలుసు, కానీ కం, ఖం గురించి తెలియదు.' వారు చెప్పారు: 'కమే ఖం, ఖమే కం. రెండూ ఒకటే.' వారు అతనికి ప్రాణం, ఆకాశం గురించి ఉపదేశించారు.
ఆయన అడిగాడు: "నీవు ఏ వంశానికి చెందినవాడివో చెప్పు, కుమారా?" అతడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "భగవంతుడా, నా వంశం నాకు తెలియదు. నేను తల్లిని అడిగాను. ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నేను చిన్నప్పట్లో అనేక మందిని సేవించాను, తిరుగుతూ జీవించాను. ఆ సమయంలో నిన్ను పొందాను. నీ వంశం నాకు తెలియదు. నా పేరు జాబాలా, నీ పేరు సత్యకాముడు.' కాబట్టి భగవంతుడా, నేను సత్యకామ జాబాలుడను."
తꣳ హోవాచ నైతదబ్రాహ్మణో వివక్తుమర్హతి సమిధꣳ సోమ్యాహరోప త్వా నేష్యే న సత్యాదగా ఇతి తముపనీయ కృశానామబలానాం చతుఃశతా గా నిరాకృత్యోవాచేమాః సోమ్యానుసంవ్రజేతి తా అభిప్రస్థాపయన్నువాచ నాసహస్రేణావర్తేయేతి స హ వర్షగణం ప్రోవాస తా యదా సహస్రꣳ సంపేదుః
ఆచార్యుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది బ్రాహ్మణేతరుడు చెప్పకూడదు. సోమ్యా, దారలు తీసుకొచ్చి నన్ను అనుసరించు. నీవు నిజం చెప్పలేదు.' అని అతన్ని తీసుకెళ్లి, నాలుగు వందల బలహీనమైన దున్నెలను వదిలిపెట్టి, 'ఈ దున్నెలను వెంబడించు' అన్నాడు. పంపేటప్పుడు, 'వెయ్యి దున్నెలు అయిన తర్వాతే తిరిగి రా' అన్నాడు. అప్పుడు అతడు సంవత్సరాల పాటు అక్కడే ఉండి, దున్నెలు వెయ్యి అయినపుడు—