తం చేదేతస్మిన్వయసి కిఞ్చిదుపతపేత్స బ్రూయాత్ప్రాణా రుద్రా ఇదం మే మాధ్యన్దినꣳసవనం తృతీయసవనమనుసన్తనుతేతి మాహం ప్రాణానాꣳరుద్రాణాం మధ్యే యజ్ఞో విలోప్సీయేత్యుద్ధైవ తత ఏత్యగదో హ భవతి
ఈ వయస్సులో ఏదైనా వ్యాధి కలిగితే, అతడు ఇలా చెప్పాలి: 'ప్రాణాలూ రుద్రులూ, నా మాధ్యాహ్నికసవనం, మూడవ సవనం కొనసాగాలని ఆశిస్తున్నాను. నేను ప్రాణాలూ రుద్రుల మధ్య యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయకూడదు.' అని చెప్పి అక్కడినుంచి లేచి వెళ్ళితే, అతడికి వ్యాధి ఉండదు.
అథ యాన్యష్టాచత్వారిꣳశద్వర్షాణి తత్తృతీయసవనమష్టాచత్వారిꣳశదక్షరా జగతీ జాగతం తృతీయసవనం తదస్యాదిత్యా అన్వాయత్తాః ప్రాణా వావాదిత్యా ఏతే హీదꣳసర్వమాదదతే
ఇప్పుడు అతని నలభై ఎనిమిది సంవత్సరాలు మూడవ సవనం. జగతీ ఛందస్సులో నలభై ఎనిమిది అక్షరాలు ఉంటాయి. జాగతం మూడవ సవనం. దీనికి ఆదిత్యులు అనుసంధానంగా ఉంటారు. నిజంగా, ప్రాణాలే ఆదిత్యులు. ఇవే ఈ సమస్తాన్ని స్వీకరిస్తాయి.
తం చేదేతస్మిన్వయసి కిఞ్చిదుపతపేత్స బ్రూయాత్ప్రాణా ఆదిత్యా ఇదం మే తృతీయసవనమాయురనుసంతనుతేతి మాహం ప్రాణానామాదిత్యానాం మధ్యే యజ్ఞో విలోప్సీయేత్యుద్ధైవ తత ఏత్యగదో హైవ భవతి
ఈ వయస్సులో ఏదైనా వ్యాధి కలిగితే, అతడు ఇలా చెప్పాలి: 'ప్రాణాలూ ఆదిత్యులూ, నా మూడవ సవనం, ఆయువు కొనసాగాలని ఆశిస్తున్నాను. నేను ప్రాణాలూ ఆదిత్యుల మధ్య యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయకూడదు.' అని చెప్పి అక్కడినుంచి లేచి వెళ్ళితే, అతడికి వ్యాధి ఉండదు.
ఏతద్ధ స్మ వై తద్విద్వానాహ మహిదాస ఐతరేయః స కిం మ ఏతదుపతపసి యోఽహమనేన న ప్రేష్యామీతి స హ షోడశం వర్షశతమజీవత్ప్ర హ షోడశం వర్షశతం జీవతి య ఏవం వేద
ఇది మహిదాస aitareya అనే జ్ఞాని చెప్పాడు: 'నేను దీనివల్ల ఎలాంటి వ్యధను అనుభవించను, ఎందుకంటే నేను దీనివల్ల నియమించబడను.' అతడు నూరారు పదహారు సంవత్సరాలు జీవించాడు. ఇదే విధంగా తెలుసుకున్నవాడు కూడా నూరారు పదహారు సంవత్సరాలు జీవిస్తాడు.
స యదశిశిషతి యత్పిపాసతి యన్న రమతే తా అస్య దీక్షాః
ఆయన తినకుండా, త్రాగకుండా, ఆనందించకుండా ఉన్నప్పుడు, ఇవే ఆయన దీక్షలు.
అథ యదశ్నాతి యత్పిబతి యద్రమతే తదుపసదైరేతి
తర్వాత ఆయన తినినప్పుడు, త్రాగినప్పుడు, ఆనందించినప్పుడు, ఇవి ఆయనకు హవిస్సులతో చేరిక అవుతాయి.
అథ యద్ధసతి యజ్జక్షతి యన్మైథునం చరతి స్తుతశస్త్రైరేవ తదేతి
తర్వాత ఆయన నవ్వినప్పుడు, ఆడినప్పుడు, మైథునంలో పాల్గొన్నప్పుడు, ఇవి ఆయనకు స్తోత్రాలు, శాస్త్రాలతో చేరిక అవుతాయి.
అథ యత్తపో దానమార్జవమహిꣳసా సత్యవచనమితి తా అస్య దక్షిణాః
తపస్సు, దానం, నేరుగా ఉండడం, హింస చేయకపోవడం, సత్యవాక్యం — ఇవే ఆయన దక్షిణలు.
సోష్యత్యసోష్టేతి పునరుత్పాదనమేవాస్య తన్మరణమేవాస్యావభృథః
ఆయన తింటాడా తినడానా, అది ఆయనకు పునర్జన్మ. ఆయన మరణమే ఆయనకు చివరి స్నానం.
తద్ధైతద్ఘోర్ ఆఙ్గిరసః కృష్ణాయ దేవకీపుత్రాయోక్త్వోవాచాపిపాస ఏవ స బభూవ సోఽన్తవేలాయామేతత్త్రయం ప్రతిపద్యేతాక్షితమస్యచ్యుతమసి ప్రాణసꣳశితమసీతి తత్రైతే ద్వే ఋచౌ భవతః
ఇది ఘోర ఆంగిరసుడు కృష్ణుడు దేవకీపుత్రుడికి చెప్పాడు: 'ఆయనకు చివరికి తాపమే మిగిలింది.' చివరి సమయంలో ఈ మూడు పదాలను స్వీకరించాలి: 'నీవు నశించని వాడవు, నీవు పడిపోని వాడవు, నీవు ప్రాణంలో నిలబడివున్నావు.' అక్కడ ఈ రెండు ఋచలు పఠించబడతాయి.
ఆదిత్ప్రత్నస్య రేతసః । ఉద్వయన్తమసస్పరి జ్యోతిః పశ్యన్త ఉత్తరꣳస్వః పశ్యన్త ఉత్తరం దేవం దేవత్రా సూర్యమగన్మ జ్యోతిరుత్తమమితి జ్యోతిరుత్తమమితి
పురాతనమైన ఆ విత్తనంలా, చీకటి దాటి పైకి ఎగసే వెలుగును వారు చూశారు. వారు ఆ పరమ లోకాన్ని, పరమ దేవుడిని చూశారు. అక్కడ దేవతల మధ్య మనం సూర్యుని, అత్యుత్తమమైన జ్యోతిని చేరుకున్నాం. ఇదే అత్యుత్తమమైన జ్యోతి.
మనో బ్రహ్మేత్యుపాసీతేత్యధ్యాత్మమథాధిదైవతమాకాశో బ్రహ్మేత్యుభయమాదిష్టం భవత్యధ్యాత్మం చాధిదైవతం చ
మనస్సు బ్రహ్మమని ధ్యానం చేయాలి — ఇది వ్యక్తిగతంగా చెప్పిన ఉపదేశం. దేవతల విషయానికి వస్తే, ఆకాశమే బ్రహ్మమని ధ్యానం చేయాలి. ఇరువురికీ — వ్యక్తిగతంగానూ, దేవతల విషయంగానూ — ఇదే ఆదేశం.
తదేతచ్చతుష్పాద్బ్రహ్మ వాక్పాదః ప్రాణః పాదశ్చక్షుః పాదః శ్రోత్రం పాద ఇత్యధ్యాత్మమథాధిదైవతమగ్నిః పాదో వాయుః పాద అదిత్యః పాదో దిశః పాద ఇత్యుభయమేవాదిష్టం భవత్యధ్యాత్మం చైవాధిదైవతం చ
ఈ బ్రహ్మం నాలుగు భాగాలుగా ఉంది. వాక్కు ఒక భాగం, శ్వాస ఒక భాగం, కన్ను ఒక భాగం, చెవి ఒక భాగం — ఇవి వ్యక్తిగతంగా. దేవతల విషయానికి వస్తే, అగ్ని ఒక భాగం, వాయువు ఒక భాగం, సూర్యుడు ఒక భాగం, దిశలు ఒక భాగం. ఇలా, వ్యక్తిగతంగానూ, దేవతల విషయంగానూ రెండింటికీ ఇదే విధంగా చెప్పబడింది.
వాగేవ బ్రహ్మణశ్చతుర్థః పాదః సోఽగ్నినా జ్యోతిషా భాతి చ తపతి చ భాతి చ తపతి చ కీర్త్యా యశసా బ్రహ్మవర్చసేన య ఏవం వేద
వాక్కే బ్రహ్మానికి నాలుగవ భాగం. అది అగ్ని వెలుగుతో ప్రకాశిస్తుంది, వేడెక్కుతుంది. అది కీర్తితో, యశస్సుతో, బ్రహ్మ తేజంతో మెరిసిపోతుంది — ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి.
ప్రాణ ఏవ బ్రహ్మణశ్చతుర్థః పాదః స వాయునా జ్యోతిషా భాతి చ తపతి చ భాతి చ తపతి చ కీర్త్యా యశసా బ్రహ్మవర్చసేన య ఏవం వేద
శ్వాసే బ్రహ్మానికి నాలుగవ భాగం. అది వాయువు వెలుగుతో ప్రకాశిస్తుంది, వేడెక్కుతుంది. అది కీర్తితో, యశస్సుతో, బ్రహ్మ తేజంతో మెరిసిపోతుంది — ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి.
చక్షురేవ బ్రహ్మణశ్చతుర్థః పాదః స ఆదిత్యేన జ్యోతిషా భాతి చ తపతి చ భాతి చ తపతి చ కీర్త్యా యశసా బ్రహ్మవర్చసేన య ఏవం వేద
కన్నే బ్రహ్మానికి నాలుగవ భాగం. అది సూర్యుని వెలుగుతో ప్రకాశిస్తుంది, వేడెక్కుతుంది. అది కీర్తితో, యశస్సుతో, బ్రహ్మ తేజంతో మెరిసిపోతుంది — ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి.
శ్రోత్రమేవ బ్రహ్మణశ్చతుర్థః పాదః స దిగ్భిర్జ్యోతిషా భాతి చ తపతి చ భాతి చ తపతి చ కీర్త్యా యశసా బ్రహ్మవర్చసేన య ఏవం వేద య ఏవం వేద
చెవే బ్రహ్మానికి నాలుగవ భాగం. అది దిశల వెలుగుతో ప్రకాశిస్తుంది, వేడెక్కుతుంది. అది కీర్తితో, యశస్సుతో, బ్రహ్మ తేజంతో మెరిసిపోతుంది — ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి, ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి.
ఆదిత్యో బ్రహ్మేత్యాదేశస్తస్యోపవ్యాఖ్యానమసదేవేదమగ్ర ఆసీత్ । తత్సదాసీత్తత్సమభవత్తదాణ్డం నిరవర్తత తత్సంవత్సరస్య మాత్రామశయత తన్నిరభిద్యత తే ఆణ్డకపాలే రజతం చ సువర్ణం చాభవతామ్
సూర్యుడే బ్రహ్మమని ఉపదేశం. దాని వివరణ ఏమంటే: మొదట ఇది లేనిది. అది ఉన్నదిగా మారింది; అది ఉద్భవించింది; ఒక గుడ్డు ఏర్పడింది. అది ఒక సంవత్సరం కాలం నిద్రించిఉంది. ఆ గుడ్డు పగిలింది. ఆ గుడ్డు పొరలలోంచి వెండి, బంగారం పుట్టుకొచ్చాయి.
తద్యద్రజతꣳసేయం పృథివీ యత్సువర్ణꣳ సా ద్యౌర్యజ్జరాయు తే పర్వతా యదుల్బꣳసమేఘో నీహారో యా ధమనయస్తా నద్యో యద్వాస్తేయముదకꣳస సముద్రః
ఆ వెండే ఈ భూమి; ఆ బంగారమే ఆకాశం. ముసలితనమే పర్వతాలు; మేకబొచ్చు మేఘాలు, మంచు. ప్రవహించేది నదులు; తేమగా ఉన్నది సముద్రం.
అథ యత్తదజాయత సోఽసావాదిత్యస్తం జాయమానం ఘోషా ఉలూలవోఽనూదతిష్ఠన్త్సర్వాణి చ భూతాని సర్వే చ కామాస్తస్మాత్తస్యోదయం ప్రతి ప్రత్యాయనం ప్రతి ఘోషా ఉలూలవోఽనూత్తిష్ఠన్తి సర్వాణి చ భూతాని సర్వే చ కామాః
తర్వాత పుట్టింది అదే సూర్యుడు. అది పుట్టేటప్పుడు శబ్దాలు, అరుపులు వినిపించాయి; అన్ని జీవులు, అన్ని కోరికలు దాని వెంట నడిచాయి. అందువల్ల సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు, అస్తమించేటప్పుడు కూడా శబ్దాలు, అరుపులు వినిపిస్తాయి; అన్ని జీవులు, అన్ని కోరికలు దాని వెంట నడుస్తాయి.
స య ఏతమేవం విద్వానాదిత్యం బ్రహ్మేత్యుపాస్తేఽభ్యాశో హ యదేనꣳ సాధవో ఘోషా ఆ చ గచ్ఛేయురుప చ నిమ్రేడేరన్నిమ్రేడేరన్
ఇలా తెలిసినవాడు సూర్యుని బ్రహ్మమని ఆరాధిస్తే, మంచి శబ్దాలు అతని దగ్గరకు వచ్చి నమస్కరిస్తాయి.
జానశ్రుతిర్హ పౌత్రాయణః శ్రద్ధాదేయో బహుదాయీ బహుపాక్య ఆస స హ సర్వత ఆవసథాన్మాపయాఞ్చక్రే సర్వత ఏవ మేఽన్నమత్స్యన్తీతి
జానశ్రుతి పౌత్రాయణుడు విశ్వాసంతో కూడినవాడు, దానశీలి, అతిధి సేవలో ప్రసిద్ధుడు. అతను అన్ని చోట్ల భోజనం ఉండాలని ఏర్పాటుచేశాడు — 'ప్రతి చోటా నాకు అన్నం ఉండాలి' అని తలచాడు.
అథ హꣳసా నిశాయామతిపేతుస్తద్ధైవꣳ హꣳసోహꣳ సమభ్యువాద హో హోఽయి భల్లాక్ష భల్లాక్ష జానశ్రుతేః పౌత్రాయణస్య సమం దివా జ్యోతిరాతతం తన్మా ప్రసాఙ్క్షీస్తత్త్వా మా ప్రధాక్షీరితి
ఆ రాత్రి హంసలు ఎగిరిపోతున్నాయి. ఒక హంస మరొకదానితో ఇలా చెప్పింది: 'ఓ భల్లాక్ష, భల్లాక్ష! జానశ్రుతి పౌత్రాయణుని తేజస్సు పగలు సమానంగా ప్రకాశిస్తోంది. దాన్ని మించవద్దు, తగ్గించవద్దు.'
తము హ పరః ప్రత్యువాచ కమ్వర ఏనమేతత్సన్తꣳసయుగ్వానమివ రైక్వమాత్థేతి యో ను కథꣳ సయుగ్వా రైక్వ ఇతి
అప్పుడా రెండవ హంస అడిగింది: 'ఎవడు ఇతడు, రైక్వుడు అనే బండిపై ఉండేవాడితో ఇతని తేజస్సును పోల్చుతున్నావు?' మరి, రైక్వుడు అనే బండిపైన ఉండేవాడు ఎవరు?
యథా కృతాయవిజితాయాధరేయాః సంయన్త్యేవమేనꣳసర్వం తదభిసమైతి యత్కిఞ్చ ప్రజాః సాధు కుర్వన్తి యస్తద్వేద యత్స వేద స మయైతదుక్త ఇతి
ఎలా అంటే, రథాన్ని గెలిచినప్పుడు క్రింది భాగాలు దానిని అనుసరించునట్లు, ఇదంతా అతన్ని అనుసరిస్తుంది. ప్రజలు ఏ మంచి పనులు చేసినా, ఎవడు అది తెలుసుకుంటాడో, అతడు ఏది తెలుసుకుంటాడో, నేను అదే చెప్పాను.
తదు హ జానశ్రుతిః పౌత్రాయణ ఉపశుశ్రావ స హ సఞ్జిహాన ఏవ క్షత్తారమువాచాఙ్గారే హ సయుగ్వానమివ రైక్వమాత్థేతి యో ను కథꣳసయుగ్వా రైక్వ ఇతి
ఆ మాటలు జానశ్రుతి పౌత్రాయణుడు విన్నాడు. మనసు కలవరపడి, తన సేవకునితో ఇలా అన్నాడు: 'రైక్వుడు అనే బండిపైన ఉండేవాడు ఎవడు, అతని తేజస్సుతో పోల్చుతున్నావు?' మరి, రైక్వుడు అనే బండిపైన ఉండేవాడు ఎవరు?
యథా కృతాయవిజితాయాధరేయాః సంయన్త్యేవమేనꣳసర్వం తదభిసమైతి యత్కిఞ్చ ప్రజాః సాధు కుర్వన్తి యస్తద్వేద యత్స వేద స మయైతదుక్త ఇతి
ఎలా అంటే, రథాన్ని గెలిచినప్పుడు క్రింది భాగాలు దానిని అనుసరించునట్లు, ఇదంతా అతన్ని అనుసరిస్తుంది. ప్రజలు ఏ మంచి పనులు చేసినా, ఎవడు అది తెలుసుకుంటాడో, అతడు ఏది తెలుసుకుంటాడో, నేను అదే చెప్పాను.
స హ క్షత్తాన్విష్య నావిదమితి ప్రత్యేయాయ తꣳ హోవాచ యత్రారే బ్రాహ్మణస్యాన్వేషణా తదేనమర్చ్ఛేతి
ఆ సేవకుడు వెతికాడు కానీ దొరకలేదు. తిరిగి వచ్చి ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణుడిని వెతికే చోటు ఎక్కడైతే ఉంటే, అక్కడ అతన్ని గౌరవించాలి.'
సోఽధస్తాచ్ఛకటస్య పామానం కషమాణముపోపవివేశ తꣳ హాభ్యువాద త్వం ను భగవః సయుగ్వా రైక్వ ఇత్యహꣳ హ్యరా3 ఇతి హ ప్రతిజజ్ఞే స హ క్షత్తావిదమితి ప్రత్యేయాయ
ఆ వ్యక్తి బండిపైన ఉన్న పాము గాయాన్ని దగ్గరగా కూర్చున్నాడు. ఆయనను ఇలా అడిగాడు: "భగవంతుడా, మీరు యోగాన్ని కలిగిన రైక్వ అనే వ్యక్తి కదా?" అప్పుడు ఆయన ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "నేను యోగం లేని వాడిని." ఆ సేవకుడు ఆయనను గుర్తించి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు.
తదు హ జానశ్రుతిః పౌత్రాయణః షట్శతాని గవాం నిష్కమశ్వతరీరథం తదాదాయ ప్రతిచక్రమే తꣳ హాభ్యువాద
అప్పుడు జానశ్రుతి, పౌత్రాయణుని మనవడు, ఆరు వందల గొర్రెలు, ఒక గొలుసు, ముళ్లతో లాగే రథాన్ని తీసుకొని బయలుదేరాడు. ఆయనను ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు: