త ఏతదేవ రూపమభిసంవిశన్త్యేతస్మాద్రూపాదుద్యన్తి
వారు ఈ రూపాన్నే ప్రవేశిస్తారు, ఈ రూపం నుంచే బయటికొస్తారు.
స య ఏతదేవమమృతం వేద సాధ్యానామేవైకో భూత్వా బ్రహ్మణైవ ముఖేనైతదేవామృతం దృష్ట్వా తృప్యతి స ఏతదేవ రూపమభిసంవిశత్యేతస్మాద్రూపాదుదేతి
ఈ అమృత తత్వాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు సాధ్యులలో ఒకరిగా మారి, బ్రహ్మను నోటిగా చేసుకొని, ఈ అమృతాన్ని చూసి తృప్తి చెందుతారు. వారు ఈ రూపాన్నే ప్రవేశించి, ఈ రూపం నుంచే బయటికొస్తారు.
స యావదాదిత్య ఉత్తరత ఉదేతా దక్షిణతోఽస్తమేతా ద్విస్తావదూర్ధ్వముదేతార్వాగస్తమేతా సాధ్యానామేవ తావదాధిపత్యꣳస్వారాజ్యం పర్యేతా
సూర్యుడు ఉత్తర దిక్కున ఉదయించి, దక్షిణ దిక్కున అస్తమించేంత కాలం, రెండింతలు పైకి ఉదయించి, క్రిందికి అస్తమిస్తాడు. అంతటి అధికారం సాధ్యులలో ఆయనకు లభిస్తుంది.
అథ తత ఊర్ధ్వ ఉదేత్య నైవోదేతా నాస్తమేతైకల ఏవ మధ్యే స్థాతా తదేష శ్లోకః
అక్కడి నుంచి పైకి ఎగబాకి, అది ఇకపై ఉదయించదు, అస్తమించదు, మధ్యలో ఒంటరిగా నిలిచి ఉంటుంది. దీనికి శ్లోకం ఇదే.
న వై తత్ర న నిమ్లోచ నోదియాయ కదాచన । దేవాస్తేనాహꣳసత్యేన మా విరాధిషి బ్రహ్మణేతి
అక్కడ అది ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఉదయించదు. దేవతలారా, ఈ సత్యంతో మీరు నాకు బ్రహ్మను దూరం చేయవద్దు.
న హ వా అస్మా ఉదేతి న నిమ్లోచతి సకృద్దివా హైవాస్మై భవతి య ఏతామేవం బ్రహ్మోపనిషదం వేద
ఆయనకు అది ఉదయించదు, అస్తమించదు. ఈ బ్రహ్మోపనిషత్తును ఎవరైనా ఇలాగే తెలుసుకుంటే, ఆయనకు ఒకే ఒక రోజు ఉంటుంది.
తద్ధైతద్బ్రహ్మా ప్రజాపతయ ఉవాచ ప్రజాపతిర్మనవే మనుః ప్రజాభ్యస్తద్ధైతదుద్దాలకాయారుణయే జ్యేష్ఠాయ పుత్రాయ పితా బ్రహ్మ ప్రోవాచ
ఈ బ్రహ్మను బ్రహ్మదేవుడు ప్రజాపతులకు చెప్పారు, ప్రజాపతి మనువుకు చెప్పారు, మనువు తన సంతానానికి చెప్పారు. ఇదే విషయాన్ని ఉద్దాలకుడు ఆరుణి తన పెద్ద కుమారుడికి చెప్పారు.
ఇదం వావ తజ్జ్యేష్ఠాయ పుత్రాయ పితా బ్రహ్మ ప్రబ్రూయాత్ప్రణాయ్యాయ వాన్తేవాసినే
ఈ బ్రహ్మను తండ్రి తన పెద్ద కుమారుడికి, లేక భక్తితో ఉన్న శిష్యుడికి చెప్పాలి.
నాన్యస్మై కస్మైచన యద్యప్యస్మా ఇమామద్భిః పరిగృహీతాం ధనస్య పూర్ణాం దద్యాదేతదేవ తతో భూయ ఇత్యేతదేవ తతో భూయ ఇతి
ఇది మరెవరికీ చెప్పకూడదు. ఎవరు ఎంత ధనం ఇచ్చినా, నీటితో నిండిన సంపదను ఇచ్చినా, ఇది మాత్రమే గొప్పది, ఇది మాత్రమే గొప్పది.
గాయత్రీ వా ఈదꣳ సర్వం భూతం యదిదం కిం చ వాగ్వై గాయత్రీ వాగ్వా ఇదꣳ సర్వం భూతం గాయతి చ త్రాయతే చ
ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రతిదీ గాయత్రీయే. వాక్కే గాయత్రీ, వాక్కే ఈ సర్వభూతాలను కాపాడుతుంది, పాడుతుంది.
యా వై సా గాయత్రీయం వావ సా యేయం పృథివ్యస్యాꣳహీదꣳసర్వం భూతం ప్రతిష్ఠితమేతామేవ నాతిశీయతే
ఆ గాయత్రీ ఈ భూమే. ఈ భూమిపై అన్ని జీవులు నిలిచి ఉంటాయి. ఇది దాటి మరొకటి లేదు.
యా వై సా పృథివీయం వావ సా యదిదమస్మిన్పురుషే శరీరమస్మిన్హీమే ప్రాణాః ప్రతిష్ఠితా ఏతదేవ నాతిశీయన్తే
ఆ భూమి మనిషిలో ఈ శరీరమే. ఇందులో ప్రాణాలు నిలిచి ఉంటాయి. ఇది దాటి మరొకటి లేదు.
యద్వై తత్పురుషే శరీరమిదం వావ తద్యదిదమస్మిన్నన్తః పురుషే హృదయమస్మిన్హీమే ప్రాణాః ప్రతిష్ఠితా ఏతదేవ నాతిశీయన్తే
మనిషిలో ఉన్న ఆ శరీరమే ఇది. ఆ మనిషిలో హృదయం ఉంటుంది. అందులోనే ప్రాణాలు నిలిచి ఉంటాయి. ఇది దాటి మరొకటి లేదు.
సైషా చతుష్పదా షడ్విధా గాయత్రీ తదేతదృచాభ్యనూక్తమ్
ఈ గాయత్రీ నాలుగు పాదాలు, ఆరు విధాలుగా ఉంది. ఇది ఋచ్ఛల్లో ప్రస్తావించబడింది.
తావానస్య మహిమా తతో జ్యాయాꣳశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య సర్వా భూతాని త్రిపాదస్యామృతం దివీతి
ఇది ఆయన మహిమ. ఆ మహిమకన్నా పురుషుడు ఇంకా గొప్పవాడు. అన్ని జీవులు ఆయనలో ఒక భాగం మాత్రమే. మిగతా మూడు భాగాలు అమృతంగా పరలోకంలో ఉన్నాయి.
యద్వై తద్బ్రహ్మేతీదం వావ తద్యోయం బహిర్ధా పురుషాదాకాశో యో వై స బహిర్ధా పురుషాదాకాశః
అది నిజంగా బ్రహ్మం. పురుషుని వెలుపల ఉన్న ఆకాశమే ఈ వెలుపల ఉన్న ఆకాశం.
అయం వావ స యోఽయమన్తః పురుష అకాశో యో వై సోఽన్తః పురుష ఆకాశః
ఇది పురుషుని లోపల ఉన్న ఆకాశమే. ఇదే ఆ లోపలి ఆకాశం.
అయం వావ స యోఽయమన్తర్హృదయ ఆకాశస్తదేతత్పూర్ణమప్రవర్తి పూర్ణమప్రవర్తినీꣳశ్రియం లభతే య ఏవం వేద
ఇది మన హృదయంలో ఉన్న ఆకాశమే. ఇది సంపూర్ణంగా, కదలని స్వరూపంగా ఉంటుంది. దీన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారికి కూడా సంపూర్ణమైన, కదలని ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది.
తస్య హ వా ఏతస్య హృదయస్య పఞ్చ దేవసుషయః స యోఽస్య ప్రాఙ్సుషిః స ప్రాణస్తచ్చక్షుః స ఆదిత్యస్తదేతత్తేజోఽన్నాద్యమిత్యుపాసీత తేజస్వ్యన్నాదో భవతి య ఏవం వేద
ఈ హృదయంలో ఐదు దివ్య ద్వారాలు ఉన్నాయి. తూర్పు వైపు ద్వారం ప్రాణం, అది కంటిపొర, అది సూర్యుడు. దాన్ని తేజస్సుగా, అన్నాన్ని భక్షించే వాడిగా ధ్యానం చేయాలి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో వారు తేజోవంతులై, అన్నాన్ని పొందుతారు.
అథ యోఽస్య దక్షిణః సుషిః స వ్యానస్తచ్ఛ్రోత్రꣳస చన్ద్రమాస్తదేతచ్ఛ్రీశ్చ యశశ్చేత్యుపాసీత శ్రీమాన్యశస్వీ భవతి య ఏవం వేద
దక్షిణ ద్వారం వ్యాన వాయువు, అది చెవిపొర, అది చంద్రుడు. దాన్ని ఐశ్వర్యంగా, యశస్సుగా ధ్యానం చేయాలి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో వారు ఐశ్వర్యవంతులు, యశస్సుతో ఉంటారు.
అథ యోఽస్య ప్రత్యఙ్సుషిః సోఽపానః సా వాక్సోఽగ్నిస్తదేతద్బ్రహ్మవర్చసమన్నాద్యమిత్యుపాసీత బ్రహ్మవర్చస్యన్నాదో భవతి య ఏవం వేద
పడమర ద్వారం అపాన వాయువు, అది మాట, అది అగ్ని. దాన్ని బ్రహ్మ తేజస్సుగా, అన్నాన్ని భక్షించే వాడిగా ధ్యానం చేయాలి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో వారు బ్రహ్మ తేజస్సుతో, అన్నాన్ని పొందే వారవుతారు.
అథ యోఽస్యోదఙ్సుషిః స సమానస్తన్మనః స పర్జన్యస్తదేతత్కీర్తిశ్చ వ్యుష్టిశ్చేత్యుపాసీత కీర్తిమాన్వ్యుష్టిమాన్భవతి య ఏవం వేద
ఉత్తర ద్వారం సమాన వాయువు, అది మనస్సు, అది వర్షం. దాన్ని కీర్తిగా, స్పష్టతగా ధ్యానం చేయాలి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో వారు కీర్తి, స్పష్టత కలిగి ఉంటారు.
అథ యోఽస్యోర్ధ్వః సుషిః స ఉదానః స వాయుః స ఆకాశస్తదేతదోజశ్చ మహశ్చేత్యుపాసీతౌజస్వీ మహస్వాన్భవతి య ఏవం వేద
పైకి ఉన్న ద్వారం ఉదాన వాయువు, అది గాలి, అది ఆకాశం. దాన్ని బలంగా, మహత్తుగా ధ్యానం చేయాలి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో వారు బలవంతులు, మహత్తరులు అవుతారు.
తే వా ఏతే పఞ్చ బ్రహ్మపురుషాః స్వర్గస్య లోకస్య ద్వారపాః స య ఏతానేవం పఞ్చ బ్రహ్మపురుషాన్స్వర్గస్య లోకస్య ద్వారపాన్వేదాస్య కులే వీరో జాయతే ప్రతిపద్యతే స్వర్గం లోకం య ఏతానేవం పఞ్చ బ్రహ్మపురుషాన్స్వర్గస్య లోకస్య ద్వారపాన్వేద
ఈ ఐదు ద్వారపాలకులు బ్రహ్మపురుషులు. పరలోక ద్వారాలను కాపాడేవారు. ఎవరు ఈ ఐదుగురు బ్రహ్మపురుషులను, పరలోక ద్వారపాలకులను తెలుసుకుంటారో వారి వంశంలో వీరుడు జన్మిస్తాడు. వారు పరలోకాన్ని పొందుతారు.
అథ యదతః పరో దివో జ్యోతిర్దీప్యతే విశ్వతః పృష్ఠేషు సర్వతః పృష్ఠేష్వనుత్తమేషూత్తమేషు లోకేష్విదం వావ తద్యదిదమస్మిన్నన్తః పురుషో జ్యోతిస్తస్యైషా
ఈ పరలోకానికి పైన, అన్ని లోకాలకు పైన ప్రకాశించే ఆ వెలుగు, ఇదే మనలోని వెలుగు.
తస్యైషా దృష్టిర్యత్రితదస్మిఞ్ఛరీరే సꣳస్పర్శేనోష్ణిమానం విజానాతి తస్యైషా శ్రుతిర్యత్రైతత్కర్ణావపిగృహ్య నినదమివ నదథురివాగ్నేరివ జ్వలత ఉపశృణోతి తదేతద్దృష్టం చ శ్రుతం చేత్యుపాసీత చక్షుష్యః శ్రుతో భవతి య ఏవం వేద య ఏవం వేద
మన శరీరాన్ని తాకి వేడిని తెలుసుకునే దృష్టి ఇదే. చెవులను మూసుకుని మోగుడు శబ్దాన్ని, అగ్ని మంటలా వినిపించేది ఇదే శ్రవణం. దీన్ని చూడటమైనా, వినటమైనా అని ధ్యానం చేయాలి. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో వారు మంచి చూపు, వినికిడి కలిగి ఉంటారు.
సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ తజ్జలానితి శాన్త ఉపాసీత । అథ ఖలు క్రతుమయః పురుషో యథాక్రతురస్మిꣳల్లోకే పురుషో భవతి తథేతః ప్రేత్య భవతి స క్రతుం కుర్వీత
ఈ సర్వం బ్రహ్మమే. దానిలోనే అన్నీ పుట్టాయి, దానివల్లే నిలుస్తాయి, దానిలోనే కలిసిపోతాయి. మనసు ప్రశాంతంగా ధ్యానం చేయాలి. మనిషి సంకల్పాన్ని బట్టి అవుతాడు. ఈ లోకంలో ఏ సంకల్పం ఉంటే, మరణానంతరం కూడా అలానే అవుతాడు. అందుకే మంచి సంకల్పం చేసుకోవాలి.
ప్రాణశరీరో భారూపః సత్యసఙ్కల్ప ఆకాశాత్మా సర్వకర్మా సర్వకామః సర్వగన్ధః సర్వరసః సర్వమిదమభ్యత్తోఽవాక్యనాదరః
ఆత్మకు శ్వాసే శరీరం, రూపం ప్రకాశవంతం, సంకల్పం నిజమైనది, ఆత్మ ఆకాశంలా విస్తరించి ఉంటుంది. అన్ని పనులు చేస్తుంది, అన్నీ కోరుకుంటుంది, అన్ని వాసనలు, రుచులు కలిగి ఉంటుంది. నిశ్శబ్దంగా, అహంకారం లేకుండా ఉంటుంది.
ఏష మ ఆత్మాన్తర్హృదయేఽణీయాన్వ్రీహేర్వా యవాద్వా సర్షపాద్వా శ్యామాకాద్వా శ్యామాకతణ్డులాద్వైష మ ఆత్మాన్తర్హృదయే జ్యాయాన్పృథివ్యా జ్యాయానన్తరిక్షాజ్జ్యాయాన్దివో జ్యాయానేభ్యో లోకేభ్యః
నా హృదయంలోని ఈ ఆత్మ బియ్యపు గింజ కన్నా, యవ గింజ కన్నా, ఆవు గింజ కన్నా, సామకన్నా, సామక తండులోని గింజ కన్నా చిన్నది. అదే హృదయంలోని నా ఆత్మ భూమికన్నా, మధ్యాకాశంకన్నా, ఆకాశంకన్నా, అన్ని లోకాలకన్నా గొప్పది.
సర్వకర్మా సర్వకామః సర్వగన్ధః సర్వరసః సర్వమిదమభ్యాత్తోఽవాక్యనాదర ఏష మ ఆత్మాన్తర్హృదయ ఏతద్బ్రహ్మైతమితః ప్రేత్యాభిసంభవితాస్మీతి యస్య స్యాదద్ధా న విచికిత్సాస్తీతి హ స్మాహ శాణ్డిల్యః శాణ్డిల్యః
అన్ని పనులు చేస్తుంది, అన్నీ కోరుకుంటుంది, అన్ని వాసనలు, రుచులు కలిగి ఉంటుంది. నిశ్శబ్దంగా, అహంకారం లేకుండా ఉంటుంది. నా హృదయంలోని ఈ ఆత్మే బ్రహ్మం. ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిన తర్వాత నేనే అది అవుతాను. ఎవరికైనా దీనిపై సందేహం లేకపోతే, వారికి సందేహమే ఉండదు అని శాండిల్యుడు చెప్పారు.