తేన తꣳ హ బృహస్పతిరుద్గీథముపాసఞ్చక్ర ఏతము ఏవ బృహస్పతిం మన్యన్తే వాగ్ఘి బృహతీ తస్యా ఏష పతిః
బృహస్పతి కూడా ఇదే ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేశాడు. వాక్కే బృహతీ, దానికి అధిపతి ఈయనే అని వారు భావించారు.
తేన తꣳ హాయాస్య ఉద్గీథముపాసాఞ్చక్ర ఏతము ఏవాయాస్యం మన్యన్త ఆస్యాద్యదయతే
అయాస్యుడు కూడా ఇదే ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేశాడు. నోటివద్ద నుండే అన్నం తినబడుతుంది కాబట్టి, ఇదే అయాస్యుడు అని వారు భావించారు.
తేన తꣳ హ బకో దాల్భ్యో విదాఞ్చకార । స హ నైమిశీయానాముద్గాతా బభూవ స హ స్మైభ్యః కామానాగాయతి
బక దాళ్భ్యుడు ఈ ఉద్గీతాన్ని గ్రహించాడు. ఆయన నైమిశ ప్రాంత ప్రజలకు ఉద్గాతగా మారి, వారి కోరికలు తీరేలా పాటలు పాడాడు.
ఆగాతా హ వై కామానాం భవతి య ఏతదేవం విద్వానక్షరముద్గీథముపాస్త ఇత్యధ్యాత్మమ్
ఇలా ఈ అక్షరమయమైన ఉద్గీతాన్ని తెలుసుకుని ధ్యానం చేసే వారికి కోరికలు నెరవేరుతాయి. ఇది ఆత్మ విషయంగా చెప్పబడింది.
అథాధిదైవతం య ఏవాసౌ తపతి తముద్గీథముపాసీతోద్యన్వా ఏష ప్రజాభ్య ఉద్గాయతి । ఉద్యꣳ స్తమో భయమపహన్త్యపహన్తా హ వై భయస్య తమసో భవతి య ఏవం వేద
ఇప్పుడు దేవతల విషయానికి వస్తే: అక్కడ ప్రకాశించే దానిని ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి. అది ఉదయించేటప్పుడు ప్రజల కోసం పాడుతుంది. అది లేచినప్పుడు చీకటిని, భయాన్ని తొలగిస్తుంది. ఈ విధంగా తెలిసినవాడు భయాన్ని, చీకటిని తొలగించగలవాడవుతాడు.
సమాన ఉ ఏవాయం చాసౌ చోష్ణోఽయముష్ణోఽసౌ స్వర ఇతీమమాచక్షతే స్వర ఇతి ప్రత్యాస్వర ఇత్యముం తస్మాద్వా ఏతమిమమముం చోద్గీథముపాసీత
ఇక్కడ ఉన్నదీ, అక్కడ ఉన్నదీ ఒకటే; ఇది వేడిగా ఉంది, అది కూడా వేడిగా ఉంది. ఇది స్వరము, అది ప్రత్యస్వరము అని వారు అంటారు. అందుకే, ఈదీ, అదీ, మరొకదీ అన్నిటినీ ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి.
అథ ఖలు వ్యానమేవోద్గీథముపాసీత యద్వై ప్రాణితి స ప్రాణో యదపానితి సోఽపానః । అథ యః ప్రాణాపానయోః సన్ధిః స వ్యానో యో వ్యానః సా వాక్ । తస్మాదప్రాణన్ననపానన్వాచమభివ్యాహరతి
ఇప్పుడు వ్యానాన్ని ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి. ఊపిరి తీసుకోవడమే ప్రాణం, ఊపిరి వదలడమే అపానము. ఈ రెండింటి మధ్య కలయికే వ్యానము, వ్యానమే వాక్కు. అందుకే ఊపిరి లేకుండా మాట పలకడం సాధ్యం కాదు.
యా వాక్సర్క్తస్మాదప్రాణన్ననపానన్నృచమభివ్యాహరతి యర్క్తత్సామ తస్మాదప్రాణన్ననపానన్సామ గాయతి యత్సామ స ఉద్గీథస్తస్మాదప్రాణన్ననపానన్నుద్గాయతి
వాక్కు అనుసంధానమయినది. అందువల్ల ఊపిరి లేకుండా ఋచ్ను పలకడం సాధ్యం కాదు. అనుసంధానం ఉన్నదే సామం, కాబట్టి ఊపిరి లేకుండా సామాన్ని పాడడం సాధ్యం కాదు. సామమే ఉద్గీతం, కాబట్టి ఊపిరి లేకుండా ఉద్గీతాన్ని పాడడం సాధ్యం కాదు.
అతో యాన్యన్యాని వీర్యవన్తి కర్మాణి యథాగ్నేర్మన్థనమాజేః సరణం దృఢస్య ధనుష ఆయమనమప్రాణన్ననపానꣳ స్తాని కరోత్యేతస్య హేతోర్వ్యానమేవోద్గీథముపాసీత
ఇంకా, అగ్ని మంటను రగిలించడం, గుర్రం పరుగెత్తడం, బలమైన విల్లు ఎక్కించడం వంటి శక్తివంతమైన పనులు ఊపిరి లేకుండానే జరుగుతాయి. అందుకే వ్యానాన్ని ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి.
అథ ఖలూద్గీథాక్షరాణ్యుపాసీతోద్గీథ ఇతి ప్రాణ ఏవోత్ప్రాణేన హ్యుత్తిష్ఠతి వాగ్గీర్వాచో హ గిర ఇత్యాచక్షతేఽన్నం థమన్నే హీదꣳ సర్వꣳ స్థితమ్
ఇప్పుడు ఉద్గీతంలోని అక్షరాలను ధ్యానం చేయాలి: 'ఉద్' అనగా ప్రాణం, ఎందుకంటే ప్రాణంతో లేచిపోతారు; 'గీ' అనగా వాక్కు, 'గీరు' అంటే వాక్కు; 'థ' అనగా అన్నం, అన్నంలోనే ఈ సర్వం స్థిరంగా ఉంటుంది.
ద్యౌరేవోదన్తరిక్షం గీః పృథివీ థమాదిత్య ఏవోద్వాయుర్గీరగ్నిస్థꣳ సామవేద ఏవోద్యజుర్వేదో గీర్ఋగ్వేదస్థం దుగ్ధేఽస్మై వాగ్దోహం యో వాచో దోహోఽన్నవానన్నాదో భవతి య ఏతాన్యేవం విద్వానుద్గీథాక్షరాణ్యుపాస్త ఉద్గీథ ఇతి
ఆకాశమే 'ఉద్', మధ్యలో ఉన్నది 'గీ', భూమి 'థ'. సూర్యుడు 'ఉద్', గాలి 'గీ', అగ్ని 'థ'. సామవేదం 'ఉద్', యజుర్వేదం 'గీ', ఋగ్వేదం 'థ'. వాక్కే ఆవును పాలు దోయడం లాంటిది. వాక్కు దోయడం తెలిసినవాడు అన్నాన్ని పొందుతాడు, అన్నం తినేవాడవుతాడు. ఈ విధంగా ఉద్గీత అక్షరాలను ధ్యానం చేయాలి.
అథ ఖల్వాశీఃసమృద్ధిరుపసరణానీత్యుపాసీత యేన సామ్నా స్తోష్యన్స్యాత్తత్సామోపధావేత్
ఇప్పుడు ఆశీర్వాదం, సంపద, సమీపత అనే లక్షణాలతో ధ్యానం చేయాలి. ఏ సామంతో స్తోత్రం చేయాలనుకుంటే, ఆ సామాన్నే ఆశ్రయించాలి.
యస్యామృచి తామృచం యదార్షేయం తమృషిం యాం దేవతామభిష్టోష్యన్స్యాత్తాం దేవతాముపధావేత్
ఏ ఋచ్ఛతో స్తోత్రం చేయాలనుకుంటే, ఆ ఋచ్ఛను ఆశ్రయించాలి. ఏ ఋషిని కోరుకుంటే, ఆ ఋషిని ఆశ్రయించాలి. ఏ దేవతను స్తోత్రం చేయాలనుకుంటే, ఆ దేవతను ఆశ్రయించాలి.
యేన చ్ఛన్దసా స్తోష్యన్స్యాత్తచ్ఛన్ద ఉపధావేద్యేన స్తోమేన స్తోష్యమాణః స్యాత్తꣳ స్తోమముపధావేత్
ఏ ఛందస్సుతో స్తోత్రం చేయాలనుకుంటే, ఆ ఛందస్సును ఆశ్రయించాలి. ఏ స్థోమంతో స్తోత్రం చేయాలనుకుంటే, ఆ స్థోమాన్ని ఆశ్రయించాలి.
యాం దిశమభిష్టోష్యన్స్యాత్తాం దిశముపధావేత్
ఏ దిశను స్తుతించాలనుకుంటే, ఆ దిశను ఆశ్రయించాలి.
ఆత్మానమన్తత ఉపసృత్య స్తువీత కామం ధ్యాయన్నప్రమత్తోఽభ్యాశో హ యదస్మై స కామః సమృధ్యేత యత్కామః స్తువీతేతి యత్కామః స్తువీతేతి
చివరికి తనను తాను ఆశ్రయించి, మనసులో కోరికను నిలిపి, అప్రమత్తంగా ధ్యానం చేస్తూ స్తోత్రం చేయాలి. ఆ కోరిక నెరవేరితే, అది ఆ కోరిక కోసం స్తుతించినందువల్లే. ఏ కోరిక కోసం స్తుతించాడో, అది నెరవేరుతుంది.
ఓమిత్యేతదక్షరముద్గీథముపాసీతోమితి హ్యుద్గాయతి తస్యోపవ్యాఖ్యానమ్
ఓం అనే ఈ అక్షరాన్ని ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి. ఎందుకంటే, ఉద్గీతాన్ని పాడేటప్పుడు 'ఓం' అనే శబ్దమే పాడబడుతుంది. ఇప్పుడు దీని వివరాన్ని చెప్పుదాం.
దేవా వై మృత్యోర్బిభ్యతస్త్రయీం విద్యాం ప్రావిశꣳస్తే ఛన్దోభిరచ్ఛాదయన్యదేభిరచ్ఛాదయꣳస్తచ్ఛన్దసాం ఛన్దస్త్వమ్
దేవతలు మరణాన్ని భయపడి, త్రయీ విద్యలోకి ప్రవేశించారు. వారు ఛందస్సులతో తమను కప్పుకున్నారు, మరొక వస్త్రంలా. ఛందస్సులలోని మూర్తి అదే ఛందస్సుల మూర్తి.
తాను తత్ర మృత్యుర్యథా మత్స్యముదకే పరిపశ్యేదేవం పర్యపశ్యదృచి సామ్ని యజుషి । తే ను విదిత్వోర్ధ్వా ఋచః సామ్నో యజుషః స్వరమేవ ప్రావిశన్
అక్కడ మరణం వాటిని నీటిలో చేప చూసినట్టు గమనించింది. ఋక్సు, సామవేదం, యజుర్వేదంలో వాటిని చూశింది. ఇది తెలుసుకున్న దేవతలు, ఋక్సు, సామవేదం, యజుర్వేదాన్ని దాటి, స్వరంలోకి ప్రవేశించాయి.
యదా వా ఋచమాప్నోత్యోమిత్యేవాతిస్వరత్యేవꣳ సామైవం యజురేష ఉ స్వరో యదేతదక్షరమేతదమృతమభయం తత్ప్రవిశ్య దేవా అమృతా అభయా అభవన్
ఎప్పుడైతే ఋక్సును చేరుకుంటారో, అప్పుడే 'ఓం' అని పలకడం ద్వారా దాన్ని దాటి పోతారు. అలాగే సామవేదం, యజుర్వేదం విషయంలోను అదే. ఈ స్వరం, ఈ అక్షరం అమృతమైనది, భయములేనిది. దానిలోకి ప్రవేశించిన దేవతలు అమృతులై, భయములేనివారయ్యారు.
స య ఏతదేవం విద్వానక్షరం ప్రణౌత్యేతదేవాక్షరꣳ స్వరమమృతమభయం ప్రవిశతి తత్ప్రవిశ్య యదమృతా దేవాస్తదమృతో భవతి
ఈ విధంగా తెలిసినవాడు ఈ అక్షరాన్ని పాడితే, ఈ అమృతమైన, భయములేని స్వరంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. దానిలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, దేవతలు ఎలా అమృతులయ్యారో, అతడూ అమృతుడవుతాడు.
అథ ఖలు య ఉద్గీథః స ప్రణవో యః ప్రణవః స ఉద్గీథ ఇత్యసౌ వా ఆదిత్య ఉద్గీథ ఏష ప్రణవ ఓమితి హ్యేష స్వరన్నేతి
ఇప్పుడు, ఉద్గీతమే ప్రణవం. ప్రణవమే ఉద్గీతం. ఆ సూర్యుడు ఉద్గీతం, ఇది ప్రణవం. ఎందుకంటే, ఇది 'ఓం' అనే స్వరంగా వినిపిస్తుంది.
ఏతము ఏవాహమభ్యగాసిషం తస్మాన్మమ త్వమేకోఽసీతి హ కౌషీతకిః పుత్రమువాచ రశ్మీꣳస్త్వం పర్యావర్తయాద్బహవో వై తే భవిష్యన్తీత్యధిదైవతమ్
నేను ఇదే తత్వాన్ని తెలుసుకున్నాను. అందుకే నువ్వు నా కొడుకవు అని కౌశీతకి తన కుమారునితో అన్నాడు. నీ కిరణాలను వెనక్కు తిప్పు, ఎందుకంటే నీకు ఇంకా అనేక మంది పిల్లలు కలుగుతారు. ఇదే దేవతల విషయానికి సంబంధించిన వివరణ.
అథాధ్యాత్మం య ఏవాయం ముఖ్యః ప్రాణస్తముద్గీథముపాసీతోమితి హ్యేష స్వరన్నేతి
ఇప్పుడు, వ్యక్తిగతంగా చూస్తే, ఈ ప్రధాన ప్రాణమే ఉద్గీతంగా ధ్యానం చేయాలి. ఎందుకంటే, ఇది 'ఓం' అనే స్వరంగా వినిపిస్తుంది.
ఏతము ఏవాహమభ్యగాసిషం తస్మాన్మమ త్వమేకోఽసీతి హ కౌషీతకిః పుత్రమువాచ ప్రాణాꣳ స్త్వం భూమానమభిగాయతాద్బహవో వై మే భవిష్యన్తీతి
నేను ఇదే తత్వాన్ని తెలుసుకున్నాను. అందుకే నువ్వు నా కొడుకవు అని కౌశీతకి తన కుమారునితో అన్నాడు. ప్రాణాలను విస్తృతంగా పాడు, ఎందుకంటే నాకు ఇంకా అనేక మంది పిల్లలు కలుగుతారు.
అథ ఖలు య ఉద్గీథః స ప్రణవో యః ప్రణవః స ఉద్గీథ ఇతి హోతృషదనాద్ధైవాపి దురుద్గీథమనుసమాహరతీత్యనుసమాహరతీతి
ఇప్పుడు, ఉద్గీతమే ప్రణవం. ప్రణవమే ఉద్గీతం. హోతృ అను వేదపారాయణుడు తప్పు చోటు నుంచి పాడితే, అతడు ఉద్గీతాన్ని మళ్లీ మళ్లీ సేకరిస్తూ పాడతాడు.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయత ఇయమేవ సాగ్నిరమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇది అగ్ని, అది సామవేదం.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతేఽన్తరిక్షమేవ సా వాయురమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇది మధ్యలోని లోకం, అది వాయువు, అది సామవేదం.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే ద్యౌరేవ సాదిత్యోఽమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇది ఆకాశం, ఆ సూర్యుడు సామవేదం.
సామ తదేతదేతస్యామృచ్యధ్యూఢꣳ సామ తస్మాదృచ్యధ్యూఢꣳ సామ గీయతే నక్షత్రాణ్యేవ సా చన్ద్రమా అమస్తత్సామ
ఈ సామవేదం, ఋక్సులోనే నాటివుంది. అందుకే సామవేదాన్ని ఋక్సుపై పాడతారు. ఇవి నక్షత్రాలు, ఆ చంద్రుడు సామవేదం.