అభిమన్థతి స హిఙ్కారో ధూమో జాయతే స ప్రస్తావో జ్వలతి స ఉద్గీథోఽఙ్గారా భవన్తి స ప్రతిహార ఉపశామ్యతి తన్నిధనꣳసꣳశామ్యతి తన్నిధనమేత మగ్నౌ ప్రోతమ్
అతడు మంటను రగిలిస్తాడు — అదే హింకారం; పొగ వస్తుంది — అది ప్రస్తావం; మంట మండుతుంది — అది ఉద్గీతం; అగ్గిపుల్లలు అవుతాయి — అవే ప్రతిహారం; మంట తగ్గిపోతుంది — అది నిధనం; పూర్తిగా ఆగిపోతుంది — అదే నిధనం. ఇదంతా అగ్నిలో నాటబడింది.
( ) స య ఏవమేతద్రథన్తరమగ్నౌ ప్రోతం వేద బ్రహ్మవర్చస్యన్నాదో భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా న ప్రత్యఙ్ఙగ్నిమాచామేన్న నిష్ఠీవేత్తద్వ్రతమ్
ఇలా, ఈ రథంతరం అగ్నిలో నాటబడినదిగా ఎవరికి తెలుసు, వారు బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తారు, అన్నాన్ని తింటారు, సంపూర్ణ ఆయుర్దాయాన్ని పొందుతారు, దీర్ఘాయువు జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో మహిమాన్వితులవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. అగ్నిని చూస్తూ నీరు తాగకూడదు, ఉమ్మకూడదు — ఇదే ఆచరణ.
ఉపమన్త్రయతే స హిఙ్కారో జ్ఞపయతే స ప్రస్తావః స్త్రియా సహ శేతే స ఉద్గీథః ప్రతి స్త్రీం సహ శేతే స ప్రతిహారః కాలం గచ్ఛతి తన్నిధనం పారం గచ్ఛతి తన్నిధనమేత యం మిథునే ప్రోతమ్
అతడు సంభాషిస్తాడు — అదే హింకారం; తెలియజేస్తాడు — అది ప్రస్తావం; స్త్రీతో కలవుంటాడు — అది ఉద్గీతం; మళ్లీ స్త్రీతో కలవుంటాడు — అది ప్రతిహారం; కాలం గడుస్తుంది — అది నిధనం; అవతలికి వెళ్లిపోతాడు — అది నిధనం. ఇది దంపతులలో నాటబడింది.
స య ఏవమేతద్వామదేవ్యం మిథునే ప్రోతం వేద మిథునీభవతి మిథునాన్మిథునాత్ప్రజాయతే సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా న కాఞ్చన పరిహరేత్తద్వ్రతమ్
ఇలా, ఈ వామదేవ్యం దంపతులలో నాటబడినదిగా ఎవరికి తెలుసు, వారు దంపతులుగా కలిసిపోతారు; కలయిక వల్ల సంతానం పుడుతుంది; సంపూర్ణ ఆయుర్దాయాన్ని పొందుతారు, దీర్ఘాయువు జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో మహిమాన్వితులవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ఎవరినీ దూరం చేసుకోకూడదు — ఇదే ఆచరణ.
ఉద్యన్హిఙ్కార ఉదితః ప్రస్తావో మధ్యన్దిన ఉద్గీథోఽపరాహ్ణః ప్రతిహారోఽస్తం యన్నిధనమేత ాదిత్యే ప్రోతమ్
ఉదయమే హింకారంగా, పగటి మొదటి భాగం ప్రస్తావంగా, మధ్యాహ్నం ఉద్గీతంగా, మద్యాన్నం తర్వాతి భాగం ప్రతిహారంగా, సాయంత్రం ముగింపుగా ఉంది. ఇవన్నీ సూర్యునిలో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్బృహదాదిత్యే ప్రోతం వేద తేజస్వ్యన్నాదో భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా తపన్తం న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ బృహత్ సామం సూర్యునిలో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు తేజోవంతులై, అన్నాన్ని తినేవారై, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ప్రకాశించే సూర్యుని ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
అభ్రాణి సంప్లవన్తే స హిఙ్కారో మేఘో జాయతే స ప్రస్తావో వర్షతి స ఉద్గీథో విద్యోతతే స్తనయతి స ప్రతిహార ఉద్గృహ్ణాతి తన్నిధనమే పర్జన్యే ప్రోతమ్
మేఘాలు కూడడం హింకారం, మేఘం పుట్టడం ప్రస్తావం, వర్షం పడటం ఉద్గీతం, మెరుపులు మెరిపించి మోగడం ప్రతిహారం, వాన ఆగిపోవడం ముగింపు. ఇవన్నీ వర్షమేఘంలో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్వైరూపం పర్జన్యే ప్రోతం వేద విరూపాꣳశ్చ సురూపాꣳశ్చ పశూనవరున్ధే సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా వర్షన్తం న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ వైరూప సామం వర్షమేఘంలో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు అన్ని రకాల పశువులను పొందుతారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. వర్షించే మేఘాన్ని ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
వసన్తో హిఙ్కారో గ్రీష్మః ప్రస్తావో వర్షా ఉద్గీథః శరత్ప్రతిహారో హేమన్తో నిధనమేత మృతుషు ప్రోతమ్
వసంతం హింకారం, గ్రీష్మం ప్రస్తావం, వర్షాకాలం ఉద్గీతం, శరదృతువు ప్రతిహారం, హేమంతం ముగింపు. ఇవన్నీ ఋతువుల్లో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్వైరాజమృతుషు ప్రోతం వేద విరాజతి ప్రజయా పశుభిర్బ్రహ్మవర్చసేన సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యర్తూన్న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ వైరాజ సామం ఋతువుల్లో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు సంతానంతో, పశువులతో, బ్రహ్మ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ఋతువులను ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
పృథివీ హిఙ్కారోఽన్తరిక్షం ప్రస్తావో ద్యౌరుద్గీథో దిశః ప్రతిహారః సముద్రో నిధనమేతాః లోకేషు ప్రోతాః
భూమి హింకారం, మధ్యలో ఉన్న ఆకాశం ప్రస్తావం, ఆకాశం మీద ఉన్న స్వర్గం ఉద్గీతం, దిక్కులు ప్రతిహారం, సముద్రం ముగింపు. ఇవన్నీ లోకాలలో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతాః శక్వర్యో లోకేషు ప్రోతా వేద లోకీ భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా లోకాన్న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ శక్వరీ సామాలు లోకాలలో కలిసిపోయాయని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు లోకాలన్నింటినీ పొందుతారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. లోకాల్ని ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
అజా హిఙ్కారోఽవయః ప్రస్తావో గావ ఉద్గీథోఽశ్వాః ప్రతిహారః పురుషో నిధనమేతా పశుషు ప్రోతాః
మేక హింకారం, గొర్రె ప్రస్తావం, ఆవు ఉద్గీతం, కుదిరే గుర్రం ప్రతిహారం, మనిషి ముగింపు. ఇవన్నీ జంతువుల్లో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతా రేవత్యః పశుషు ప్రోతా వేద పశుమాన్భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా పశూన్న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ రేవతీ సామాలు జంతువుల్లో కలిసిపోయాయని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు పశువులను పొందుతారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. జంతువులను ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
లోమ హిఙ్కారస్త్వక్ప్రస్తావో మాꣳసముద్గీథోస్థి ప్రతిహారో మజ్జా నిధనమే మఙ్గేషు ప్రోతమ్
జుట్టు హింకారం, చర్మం ప్రస్తావం, మాంసం ఉద్గీతం, ఎముక ప్రతిహారం, మజ్జ ముగింపు. ఇవన్నీ అవయవాల్లో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్యజ్ఞాయజ్ఞీయమఙ్గేషు ప్రోతం వేదాఙ్గీ భవతి నాఙ్గేన విహూర్ఛతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా సంవత్సరం మజ్జ్ఞో నాశ్నీయాత్తద్వ్రతం మజ్జ్ఞో నాశ్నీయాదితి వా
ఈ యజ్ఞాయజ్ఞీయ సామం అవయవాల్లో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు సంపూర్ణ అవయవాలతో ఉంటారు, ఏ అవయవంలోనూ బలహీనత ఉండదు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ఒక సంవత్సరం మజ్జ తినకూడదు — ఇదే వ్రతం, లేదా మజ్జ తినకూడదు.
అగ్నిర్హిఙ్కారో వాయుః ప్రస్తావ ఆదిత్య ఉద్గీథో నక్షత్రాణి ప్రతిహారశ్చన్ద్రమా నిధనమేత దేవతాసు ప్రోతమ్
అగ్ని హింకారం, వాయువు ప్రస్తావం, సూర్యుడు ఉద్గీతం, నక్షత్రాలు ప్రతిహారం, చంద్రుడు ముగింపు. ఇవన్నీ దేవతల్లో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్రాజనం దేవతాసు ప్రోతం వేదైతాసామేవ దేవతానాꣳసలోకతాꣳసర్ష్టితాꣳసాయుజ్యం గచ్ఛతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా బ్రాహ్మణాన్న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ రాజన సామం దేవతల్లో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు ఆ దేవతల లోకాన్ని, సృష్టిని, ఐక్యాన్ని పొందుతారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. బ్రాహ్మణులను ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
త్రయీ విద్యా హిఙ్కారస్త్రయ ఇమే లోకాః స ప్రస్తావోఽగ్నిర్వాయురాదిత్యః స ఉద్గీథో నక్షత్రాణి వయాꣳసి మరీచయః స ప్రతిహారః సర్పా గన్ధర్వాః పితరస్తన్నిధనమేతత్సామ సర్వస్మిన్ప్రోతమ్
త్రయీ విద్య హింకారం, ఈ మూడు లోకాలు ప్రస్తావం, అగ్ని, వాయువు, సూర్యుడు ఉద్గీతం, నక్షత్రాలు, పక్షులు, కిరణాలు ప్రతిహారం, పాములు, గంధర్వులు, పితృదేవతలు ముగింపు. ఈ సామం అన్నిటిలోనూ కలిసిపోయింది.
స య ఏవమేతత్సామ సర్వస్మిన్ప్రోతం వేద సర్వꣳ హ భవతి
ఈ సామం అన్నిటిలో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు అన్నివిధాలుగా పరిపూర్ణులు అవుతారు.
తదేష శ్లోకో యాని పఞ్చధా త్రీణీ త్రీణి తేభ్యో న జ్యాయః పరమన్యదస్తి
ఇదే శ్లోకం: ఐదు విధాలుగా, మూడు మూడు చొప్పున ఉన్నవి, వీటికి మించినది, వీటికి పైగా మరొకటి లేదు.
యస్తద్వేద స వేద సర్వꣳసర్వా దిశో బలిమస్మై హరన్తి సర్వమస్మీత్యుపాసిత తద్వ్రతం తద్వ్రతమ్
దాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు అన్నింటినీ తెలుసుకున్నవారవుతారు. అన్ని దిశలు వారికి నివాళులు అర్పిస్తాయి. 'నేనే అన్నీ' అని ధ్యానం చేయాలి — ఇదే వ్రతం, ఇదే వ్రతం.
వినర్ది సామ్నో వృణే పశవ్యమిత్యగ్నేరుద్గీథోఽనిరుక్తః ప్రజాపతేర్నిరుక్తః సోమస్య మృదు శ్లక్ష్ణం వాయోః శ్లక్ష్ణం బలవదిన్ద్రస్య క్రౌఞ్చం బృహస్పతేరపధ్వాన్తం వరుణస్య తాన్సర్వానేవోపసేవేత వారుణం త్వేవ వర్జయేత్
వినర్ది సామంలో, పశువులను కోరుకుంటారు. దేవతలలో, ఉద్గీథం అగ్నికి, అనిరుక్తం ప్రజాపతికి, నిరుక్తం సోమునికి, మృదువుగా, మృదుత్వంగా వాయువుకి, మృదువూ బలమైనది ఇంద్రునికి, క్రౌంచం బృహస్పతికి, అపధ్వాంతం వరుణునికి చెందింది. వీటన్నింటినీ ఆచరించాలి, కాని వరుణునికి సంబంధించినదాన్ని మాత్రం తప్పుకోవాలి.
అమృతత్వం దేవేభ్య ఆగాయానీత్యాగాయేత్స్వధాం పితృభ్య ఆశాం మనుష్యేభ్యస్తృణోదకం పశుభ్యః స్వర్గం లోకం యజమానాయాన్నమాత్మన ఆగాయానీత్యేతాని మనసా ధ్యాయన్నప్రమత్తః స్తువీత
దేవతలకు 'నేను అమృతత్వాన్ని పొందాలి' అని, పితృదేవతలకు 'నేను స్వధా పొందాలి' అని, మనుష్యులకు 'నేను ఆశను పొందాలి' అని, పశువులకు 'నేను గడ్డి నీళ్లు పొందాలి' అని, యజమానునికి 'నేను స్వర్గ లోకాన్ని పొందాలి' అని, తనకు తాను 'నేను అన్నాన్ని పొందాలి' అని భావిస్తూ, మనసుతో ధ్యానం చేస్తూ, అప్రమత్తంగా స్తోత్రం చేయాలి.
సర్వే స్వరా ఇన్ద్రస్యాత్మానః సర్వ ఊష్మాణః ప్రజాపతేరాత్మానః సర్వే స్పర్శా మృత్యోరాత్మానస్తం యది స్వరేషూపాలభేతేన్ద్రꣳశరణం ప్రపన్నోఽభూవం స త్వా ప్రతి వక్ష్యతీత్యేనం బ్రూయాత్
అన్ని స్వరాలు ఇంద్రుని రూపాలు; అన్ని ఉష్మాలు ప్రజాపతికి చెందినవి; అన్ని స్పర్శలు మృత్యునికి సంబంధించినవి. ఎవరో స్వరాల గురించి అడిగితే, 'నేను ఇంద్రుని ఆశ్రయం తీసుకున్నాను, ఆయన మీకు సమాధానం చెబుతారు' అని చెప్పాలి.
అథ యద్యేనమూష్మసూపాలభేత ప్రజాపతిꣳశరణం ప్రపన్నోఽభూవం స త్వా ప్రతి పేక్ష్యతీత్యేనం బ్రూయాదథ యద్యేనꣳ స్పర్శేషూపాలభేత మృత్యుꣳ శరణం ప్రపన్నోఽభూవం స త్వా ప్రతి ధక్ష్యతీత్యేనం బ్రూయాత్
ఎవరైనా ఉష్మల గురించి అడిగితే, 'నేను ప్రజాపతిని ఆశ్రయించాను, ఆయన మీకు చూసుకుంటారు' అని చెప్పాలి. ఎవరైనా స్పర్శల గురించి అడిగితే, 'నేను మృత్యువును ఆశ్రయించాను, ఆయన మిమ్మల్ని గ్రహిస్తారు' అని చెప్పాలి.
త్రయో ధర్మస్కన్ధా యజ్ఞోఽధ్యయనం దానమితి ప్రథమస్తప ఏవ ద్వితీయో బ్రహ్మచార్యాచార్యకులవాసీ తృతీయోఽత్యన్తమాత్మానమాచార్యకులేఽవసాదయన్సర్వ ఏతే పుణ్యలోకా భవన్తి బ్రహ్మసꣳస్థోఽమృతత్వమేతి
ధర్మానికి మూడు ఆధారాలు ఉన్నాయి: యజ్ఞం, అధ్యయనం, దానం — ఇవి మొదటివి; తపస్సు రెండవది; గురువు ఇంట్లో బ్రహ్మచారిగా ఉండి, తనను పూర్తిగా అర్పించుకోవడం మూడవది. ఇవన్నీ పుణ్య లోకాలను ఇస్తాయి. కానీ బ్రహ్మంలో స్థిరంగా ఉండేవాడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు.
ప్రజాపతిర్లోకానభ్యతపత్తేభ్యోఽభితప్తేభ్యస్త్రయీ విద్యా సంప్రాస్రవత్తామభ్యతపత్తస్యా అభితప్తాయా ఏతాన్యక్షరాణి సంప్రాస్ర్వన్త భూర్భువః స్వరితి
ప్రజాపతి లోకాలను తపించాడు. ఆ తపించిన వాటి నుండి త్రయీ విద్య ఉద్భవించింది. దానిని కూడా తపించి, ఆ తపించినదానిలో నుంచి 'భూః, భువః, స్వః' అనే అక్షరాలు ఉద్భవించాయి.
తాన్యభ్యతపత్తేభ్యోఽభితప్తేభ్య ఓంకారః సంప్రాస్రవత్తద్యథా శఙ్కునా సర్వాణి పర్ణాని సంతృణ్ణాన్యేవమోంకారేణ సర్వా వాక్సంతృణ్ణోంకార ఏవేదꣳసర్వమోంకార ఏవేదꣳ సర్వమ్
ఆ వాటిని కూడా తపించి, ఆ తపించినదానిలో నుంచి 'ఓం' అనే అక్షరం ఉద్భవించింది. ఒక కడ్డీతో అన్ని ఆకులు కలిపినట్లుగా, ఓంకారంతో అన్ని మాటలు కలిసిపోతాయి. ఓంకారమే ఈ సమస్తం; ఓంకారమే అన్నీ.
సర్వే స్వరా ఘోషవన్తో బలవన్తో వక్తవ్యా ఇన్ద్రే బలం దదానీతి సర్వ ఊష్మాణోఽగ్రస్తా అనిరస్తా వివృతా వక్తవ్యాః ప్రజాపతేరాత్మానం పరిదదానీతి సర్వే స్పర్శా లేశేనానభినిహితా వక్తవ్యా మృత్యోరాత్మానం పరిహరాణీతి
అన్ని స్వరాలు ఘోషవంతంగా, బలంగా ఉంటాయని చెప్పాలి; 'నేను బలాన్ని ఇంద్రునికి అర్పిస్తున్నాను' అని చెప్పాలి. అన్ని ఉష్మలు ప్రథమమైనవి, నిరోధించబడని, స్పష్టంగా ఉంటాయని చెప్పాలి; 'నేను నా ఆత్మను ప్రజాపతికి అర్పిస్తున్నాను' అని చెప్పాలి. అన్ని స్పర్శలు సున్నితంగా, స్థిరంగా లేవని చెప్పాలి; 'నేను నా ఆత్మను మృత్యువునుంచి తీసుకుంటున్నాను' అని చెప్పాలి.