పరోవరీయో హాస్య భవతి పరోవరీయసో హ లోకాఞ్జయతి య ఏతదేవం విద్వాన్ప్రాణేషు పఞ్చవిధం పరోవరీయః సామోపాస్త ఇతి తు పఞ్చవిధస్య
ఈ విధంగా ప్రాణుల్లో పరమమైన ఐదు విధాల సామాన్ని ధ్యానం చేసే జ్ఞాని పరముడవుతాడు; అతడు పరమ లోకాలను జయిస్తాడు. ఇదే ఐదు విధాల సూత్రం.
అథ సప్తవిధస్య వాచి సప్తవిధꣳసామోపాసీత యత్కిఞ్చ వాచో హుమితి స హిఙ్కారో యత్ప్రేతి స ప్రస్తావో యదేతి స ఆదిః
ఇప్పుడు, వాక్కులో ఏడు విధాల సామాన్ని ధ్యానం చేయాలి. వాక్కులో 'హుమ్' అనేది హింకారం, బయటకు పోయేది ప్రస్తావం, లోపలికి వచ్చేది ఆది.
యదుదితి స ఉద్గీథో యత్ప్రతీతి స ప్రతిహారో యదుపేతి స ఉపద్రవో యన్నీతి తన్నిధనమ్
ఎదిగేది ఉద్గీతం, తిరిగి వచ్చేది ప్రతిహారం, దగ్గరికి చేరేది ఉపద్రవం, అంతమయ్యేది నిధనం.
దుగ్ధేఽస్మై వాగ్దోహం యో వాచో దోహోఽన్నవానన్నాదో భవతి య ఏతదేవం విద్వాన్వాచి సప్తవిధꣳసామోపాస్తే
ఈ విధంగా వాక్కులో ఏడు విధాల సామాన్ని ధ్యానం చేసే జ్ఞానికి వాక్కు పాలు ఇస్తుంది. వాక్కును పీల్చగలిగినవాడు అన్నాన్ని పొందుతాడు, అన్నాన్ని తినేవాడవుతాడు.
అథ ఖల్వముమాదిత్యꣳ సప్తవిధꣳ సామోపాసీత సర్వదా సమస్తేన సామ మాం ప్రతి మాం ప్రతీతి సర్వేణ సమస్తేన సామ
ఇప్పుడు, ఈ ఆదిత్యుడిని ఏడు విధాల సామంగా ధ్యానం చేయాలి. ఎప్పుడూ సంపూర్ణ సామంతో—'అది నన్ను చేరాలి, నన్ను తిరిగి చేరాలి' అని—పూర్తిగా ధ్యానం చేయాలి.
తస్మిన్నిమాని సర్వాణి భూతాన్యన్వాయత్తానీతి విద్యాత్తస్య యత్పురోదయాత్స హిఙ్కారస్తదస్య పశవోఽన్వాయత్తాస్తస్మాత్తే హిఙ్కుర్వన్తి హిఙ్కారభాజినో హ్యేతస్య సామ్నః
అందులో అన్ని భూతాలు ఆధారపడినవిగా తెలుసుకోవాలి. ఆదిత్యునికి ఉదయానికి ముందున్నది హింకారం, అతని జంతువులు దానిపై ఆధారపడతాయి. అందుకే అవి హింకారం చేస్తాయి, ఎందుకంటే అవి ఈ సామంలోని హింకారాన్ని పొందేవి.
అథ యత్ప్రథమోదితే స ప్రస్తావస్తదస్య మనుష్యా3 అన్వాయత్తాస్తస్మాత్తే ప్రస్తుతికామాః ప్రశꣳసాకామాః ప్రస్తావభాజినో హ్యేతస్య సామ్నః
ఇప్పుడు, మొదట ఉదయించే భాగమే ప్రస్తావం. దీనికి మనుషులు అనుసంధానంగా ఉంటారు. అందువల్ల, ప్రస్తావాన్ని కోరేవారు, ప్రశంసలను ఆశించే వారు, ఈ సామంలో ప్రస్తావ భాగాన్ని పొందుతారు.
అథ యత్సఙ్గవవేలాయాꣳ స ఆదిస్తదస్య వయాꣳస్యన్వాయత్తాని తస్మాత్తాన్యన్తరిక్షేఽనారమ్బణాన్యాదాయాత్మానం పరిపతన్త్యాదిభాజీని హ్యేతస్య సామ్నః
తర్వాత, కలిసే సమయంలో ఉండేది ఆదిభాగం. దీనికి పక్షులు అనుసంధానంగా ఉంటాయి. అందుకే, ఆ పక్షులు మధ్యాకాశంలో ఆధారమేమీ లేకుండా ఎగిరిపోతుంటాయి. ఇవే ఈ సామంలో ఆదిభాగాన్ని పొందేవారు.
అథ యత్సంప్రతి మధ్యన్దినే స ఉద్గీథస్తదస్య దేవా అన్వాయత్తాస్తస్మాత్తే సత్తమాః ప్రాజాపత్యానాముద్గీథభాజినో హ్యేతస్య సామ్నః
ఇప్పుడు, మధ్యాహ్న సమయంలో ఉండేది ఉద్గీతం. దీనికి దేవతలు అనుసంధానంగా ఉంటారు. అందువల్ల, ప్రజాపతికి ఉత్తములు అయిన వారు ఈ సామంలో ఉద్గీత భాగాన్ని పొందుతారు.
అథ యదూర్ధ్వం మధ్యన్దినాత్ప్రాగపరాహ్ణాత్స ప్రతిహారస్తదస్య దర్భా అన్వాయత్తాస్తస్మాత్తే ప్రతిహృతానావపద్యన్తే ప్రతిహారభాజినో హ్యేతస్య సామ్నః
తర్వాత, మధ్యాహ్నం తరువాత, మధ్యాహ్నం మరియు అపరాహ్నం మధ్య ఉండేది ప్రతిహార భాగం. దీనికి దర్భలు అనుసంధానంగా ఉంటాయి. అందువల్ల, అవి సమీకరించబడతాయి. ఇవే ఈ సామంలో ప్రతిహార భాగాన్ని పొందేవారు.
అథ యదూర్ధ్వమపరాహ్ణాత్ప్రాగస్తమయాత్స ఉపద్రవస్తదస్యారణ్యా అన్వాయత్తాస్తస్మాత్తే పురుషం దృష్ట్వా కక్షꣳ శ్వభ్రమిత్యుపద్రవన్త్యుపద్రవభాజినో హ్యేతస్య సామ్నః
తర్వాత, అపరాహ్నం తరువాత, సూర్యాస్తమయం కంటే ముందు ఉండేది ఉపద్రవ భాగం. దీనికి అడవి జంతువులు అనుసంధానంగా ఉంటాయి. అందువల్ల, అవి మనిషిని చూసి అడవి లేదా బిలంలోకి పారిపోతాయి. ఇవే ఈ సామంలో ఉపద్రవ భాగాన్ని పొందేవారు.
అథ యత్ప్రథమాస్తమితే తన్నిధనం తదస్య పితరోఽన్వాయత్తాస్తస్మాత్తాన్నిదధతి నిధనభాజినో హ్యేతస్య సామ్న ఏవం ఖల్వముమాదిత్యꣳ సప్తవిధꣳ సామోపాస్తే
ఇప్పుడు, మొదటి సూర్యాస్తమయం సమయంలో ఉండేది నిధన భాగం. దీనికి పితృదేవతలు అనుసంధానంగా ఉంటారు. అందువల్ల, వారు విశ్రాంతి తీసుకుంటారు. ఇవే ఈ సామంలో నిధన భాగాన్ని పొందేవారు. ఇలా, ఆ ఆదిత్యుని ఏడురకాల సామంగా ఉపాసన చేయాలి.
అథ ఖల్వాత్మసంమితమతిమృత్యు సప్తవిధꣳ సామోపాసీత హిఙ్కార ఇతి త్ర్యక్షరం ప్రస్తావ ఇతి త్ర్యక్షరం తత్సమమ్
ఇప్పుడు, మనిషి తనను తాను కొలవుతూ, మరణాన్ని దాటి, ఏడురకాల సామాన్ని ధ్యానం చేయాలి. హింకారంలో మూడు అక్షరాలు ఉంటాయి; ప్రస్తావంలో కూడా మూడు అక్షరాలు ఉంటాయి. ఇవి సమానమే.
ఆదిరితి ద్వ్యక్షరం ప్రతిహార ఇతి చతురక్షరం తత ఇహైకం తత్సమమ్
ఆదిలో రెండు అక్షరాలు ఉంటాయి; ప్రతిహారంలో నాలుగు అక్షరాలు ఉంటాయి; తరువాత, ఇక్కడ ఒకటి. ఇవన్నీ కలిపి సమానమే.
ఉద్గీథ ఇతి త్ర్యక్షరముపద్రవ ఇతి చతురక్షరం త్రిభిస్త్రిభిః సమం భవత్యక్షరమతిశిష్యతే త్ర్యక్షరం తత్సమమ్
ఉద్గీతంలో మూడు అక్షరాలు; ఉపద్రవంలో నాలుగు అక్షరాలు. మూడు మూడు సమానమవుతాయి, ఒక అక్షరం మిగిలి, మూడవ అక్షరాన్ని కలిగి సమానమవుతాయి.
నిధనమితి త్ర్యక్షరం తత్సమమేవ భవతి తాని హ వా ఏతాని ద్వావిꣳశతిరక్షరాణి
నిధనంలో మూడు అక్షరాలు ఉంటాయి. ఇలా, ఇవన్నీ సమానంగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ కలిపి ఇరవై రెండు అక్షరాలు అవుతాయి.
ఏకవిꣳశత్యాదిత్యమాప్నోత్యేకవిꣳశో వా ఇతోఽసావాదిత్యో ద్వావిꣳశేన పరమాదిత్యాజ్జయతి తన్నాకం తద్విశోకమ్
ఇరవై ఒక అక్షరాలతో సూర్యుని చేరుతారు; ఎందుకంటే ఈ సూర్యుడు ఇరవై ఒక అక్షరాలుగా భావించబడతాడు. ఇరవై రెండు అక్షరాలతో పరమ సూర్యుని దాటి పోతారు. అదే స్వర్గం, అదే శోకరహిత లోకం.
ఆప్నోతి హాదిత్యస్య జయం పరో హాస్యాదిత్యజయాజ్జయో భవతి య ఏతదేవం విద్వానాత్మసంమితమతిమృత్యు సప్తవిధꣳ సామోపాస్తే సామోపాస్తే
అవును, సూర్యుని విజయాన్ని పొందుతారు; దానిని దాటి పోయినవాడు మరింత విజయవంతుడవుతాడు. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుని, తనను తాను కొలిచి, మరణాన్ని దాటి, ఏడురకాల సామాన్ని ధ్యానం చేస్తారో, వారు నిజంగా సామాన్ని ధ్యానం చేసినవారే.
మనో హిఙ్కారో వాక్ప్రస్తావశ్చక్షురుద్గీథః శ్రోత్రం ప్రతిహారః ప్రాణో నిధనమేతద్గాయత్రం ప్రాణేషు ప్రోతమ్
మనస్సు హింకారం, వాక్కు ప్రస్తావం, కళ్ళు ఉద్గీతం, చెవులు ప్రతిహారం, శ్వాస నిధనం. ఇదే గాయత్రం, ఇది ప్రాణాల్లో నాటబడింది.
స ఏవమేతద్గాయత్రం ప్రాణేషు ప్రోతం వేద ప్రాణీ భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా మహామనాః స్యాత్తద్వ్రతమ్
ఇలా, ఈ గాయత్రం ప్రాణాల్లో నాటబడినదిగా ఎవరికి తెలుసు, వారు ప్రాణవంతులవుతారు, సంపూర్ణ ఆయుర్దాయాన్ని పొందుతారు, దీర్ఘాయువు జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో మహిమాన్వితులవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు, మహా మనస్సు కలిగి ఉంటారు. ఇదే ఆచరణ.
అభిమన్థతి స హిఙ్కారో ధూమో జాయతే స ప్రస్తావో జ్వలతి స ఉద్గీథోఽఙ్గారా భవన్తి స ప్రతిహార ఉపశామ్యతి తన్నిధనꣳసꣳశామ్యతి తన్నిధనమేత మగ్నౌ ప్రోతమ్
అతడు మంటను రగిలిస్తాడు — అదే హింకారం; పొగ వస్తుంది — అది ప్రస్తావం; మంట మండుతుంది — అది ఉద్గీతం; అగ్గిపుల్లలు అవుతాయి — అవే ప్రతిహారం; మంట తగ్గిపోతుంది — అది నిధనం; పూర్తిగా ఆగిపోతుంది — అదే నిధనం. ఇదంతా అగ్నిలో నాటబడింది.
( ) స య ఏవమేతద్రథన్తరమగ్నౌ ప్రోతం వేద బ్రహ్మవర్చస్యన్నాదో భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా న ప్రత్యఙ్ఙగ్నిమాచామేన్న నిష్ఠీవేత్తద్వ్రతమ్
ఇలా, ఈ రథంతరం అగ్నిలో నాటబడినదిగా ఎవరికి తెలుసు, వారు బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తారు, అన్నాన్ని తింటారు, సంపూర్ణ ఆయుర్దాయాన్ని పొందుతారు, దీర్ఘాయువు జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో మహిమాన్వితులవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. అగ్నిని చూస్తూ నీరు తాగకూడదు, ఉమ్మకూడదు — ఇదే ఆచరణ.
ఉపమన్త్రయతే స హిఙ్కారో జ్ఞపయతే స ప్రస్తావః స్త్రియా సహ శేతే స ఉద్గీథః ప్రతి స్త్రీం సహ శేతే స ప్రతిహారః కాలం గచ్ఛతి తన్నిధనం పారం గచ్ఛతి తన్నిధనమేత యం మిథునే ప్రోతమ్
అతడు సంభాషిస్తాడు — అదే హింకారం; తెలియజేస్తాడు — అది ప్రస్తావం; స్త్రీతో కలవుంటాడు — అది ఉద్గీతం; మళ్లీ స్త్రీతో కలవుంటాడు — అది ప్రతిహారం; కాలం గడుస్తుంది — అది నిధనం; అవతలికి వెళ్లిపోతాడు — అది నిధనం. ఇది దంపతులలో నాటబడింది.
స య ఏవమేతద్వామదేవ్యం మిథునే ప్రోతం వేద మిథునీభవతి మిథునాన్మిథునాత్ప్రజాయతే సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా న కాఞ్చన పరిహరేత్తద్వ్రతమ్
ఇలా, ఈ వామదేవ్యం దంపతులలో నాటబడినదిగా ఎవరికి తెలుసు, వారు దంపతులుగా కలిసిపోతారు; కలయిక వల్ల సంతానం పుడుతుంది; సంపూర్ణ ఆయుర్దాయాన్ని పొందుతారు, దీర్ఘాయువు జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో మహిమాన్వితులవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ఎవరినీ దూరం చేసుకోకూడదు — ఇదే ఆచరణ.
ఉద్యన్హిఙ్కార ఉదితః ప్రస్తావో మధ్యన్దిన ఉద్గీథోఽపరాహ్ణః ప్రతిహారోఽస్తం యన్నిధనమేత ాదిత్యే ప్రోతమ్
ఉదయమే హింకారంగా, పగటి మొదటి భాగం ప్రస్తావంగా, మధ్యాహ్నం ఉద్గీతంగా, మద్యాన్నం తర్వాతి భాగం ప్రతిహారంగా, సాయంత్రం ముగింపుగా ఉంది. ఇవన్నీ సూర్యునిలో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్బృహదాదిత్యే ప్రోతం వేద తేజస్వ్యన్నాదో భవతి సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా తపన్తం న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ బృహత్ సామం సూర్యునిలో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు తేజోవంతులై, అన్నాన్ని తినేవారై, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ప్రకాశించే సూర్యుని ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
అభ్రాణి సంప్లవన్తే స హిఙ్కారో మేఘో జాయతే స ప్రస్తావో వర్షతి స ఉద్గీథో విద్యోతతే స్తనయతి స ప్రతిహార ఉద్గృహ్ణాతి తన్నిధనమే పర్జన్యే ప్రోతమ్
మేఘాలు కూడడం హింకారం, మేఘం పుట్టడం ప్రస్తావం, వర్షం పడటం ఉద్గీతం, మెరుపులు మెరిపించి మోగడం ప్రతిహారం, వాన ఆగిపోవడం ముగింపు. ఇవన్నీ వర్షమేఘంలో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్వైరూపం పర్జన్యే ప్రోతం వేద విరూపాꣳశ్చ సురూపాꣳశ్చ పశూనవరున్ధే సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యా వర్షన్తం న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ వైరూప సామం వర్షమేఘంలో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు అన్ని రకాల పశువులను పొందుతారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. వర్షించే మేఘాన్ని ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.
వసన్తో హిఙ్కారో గ్రీష్మః ప్రస్తావో వర్షా ఉద్గీథః శరత్ప్రతిహారో హేమన్తో నిధనమేత మృతుషు ప్రోతమ్
వసంతం హింకారం, గ్రీష్మం ప్రస్తావం, వర్షాకాలం ఉద్గీతం, శరదృతువు ప్రతిహారం, హేమంతం ముగింపు. ఇవన్నీ ఋతువుల్లో కలిసిపోయాయి.
స య ఏవమేతద్వైరాజమృతుషు ప్రోతం వేద విరాజతి ప్రజయా పశుభిర్బ్రహ్మవర్చసేన సర్వమాయురేతి జ్యోగ్జీవతి మహాన్ప్రజయా పశుభిర్భవతి మహాన్కీర్త్యర్తూన్న నిన్దేత్తద్వ్రతమ్
ఈ వైరాజ సామం ఋతువుల్లో కలిసిపోయిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు సంతానంతో, పశువులతో, బ్రహ్మ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తారు, సంపూర్ణ ఆయుష్షు పొందుతారు, దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు, సంతానంతో, పశువులతో గొప్పవారవుతారు, మహా కీర్తిని పొందుతారు. ఋతువులను ఎవరూ నిందించకూడదు — ఇదే వ్రతం.