ఒకసారి, శ్వేతకేతు అనే యువకుడు తన గురువు సమీపానికి వచ్చాడు. గురువు అతనికి ఓ ఉదాహరణ చెప్పాడు: “ఒకడు కన్నుపట్టి విధ్వంసమై, దారి తెలియక అల్లాడుతున్నాడు. అప్పుడే ఎవరైనా అతని కళ్లపై ఉన్న కప్పు తీసి, ‘గంధారాలు ఈ దిశగా ఉన్నాయి, ఈ దారిలో వెళ్ళు’ అని చెబితే, ఆ జ్ఞానవంతుడు గ్రామం నుండి గ్రామానికి అడిగి అడిగి చివరకు గంధారాలకు చేరుకుంటాడు. అలాగే, గురువు ఉన్నవాడు ఆత్మజ్ఞానం తెలుసుకుంటాడు. కానీ పూర్తిగా విముక్తి పొందే వరకూ, అతడు ఇంకా ప్రయాణంలోనే ఉంటాడు. విముక్తి చెందిన తర్వాతే పరిపూర్ణతను పొందుతాడు.” తర్వాత గురువు శ్వేతకేతువుకు మరో గొప్ప సత్యాన్ని వివరించాడు: “ఈ సృష్టిలోని ప్రతి వస్తువు ఒక సూక్ష్మ సారాన్ని కలిగి ఉంది. అదే నిజమైనది, అదే ఆత్మ. ఆత్మే సత్యం. శ్వేతకేతూ! నీవు అదే.” శ్వేతకేతు మరింత తెలుసుకోవాలనుకొని, “గురుదేవా, మరింత వివరించండి” అని అడిగాడు. గురువు సమ్మతించాడు. తరువాత, గురువు ఇలా వివరించాడు: “సోమ్యా! ఒక మనిషి అస్వస్థతతో పడిపోతే, అతని బంధువులు చుట్టూ చేరి, ‘నన్ను గుర్తుపట్టావా?’ అని అడుగుతారు. అతని మాటలు ఇంకా మనసులో కలిసిపోలేదు, మనసు శ్వాసలో, శ్వాస అగ్నిలో, అగ్ని పరమదేవతలో లీనంకాలేదు, అతడు వారిని గుర్తు పట్టగలడు. కానీ మాటలు మనస్సులో, మనస్సు శ్వాసలో, శ్వాస అగ్నిలో, అగ్ని పరమదేవతలో లీనమైతే, ఇక అతడు వారిని గుర్తించడు.” తిరిగి, గురువు అదే సూక్ష్మ సారాన్ని వివరించాడు: “ఈ సృష్టిలోని ప్రతి వస్తువుకూ ఆ సూక్ష్మ సారమే ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతూ.” శ్వేతకేతు మరలా “గురుదేవా, మరింత వివరించండి” అని వేడుకున్నాడు. గురువు మళ్ళీ అంగీకరించాడు. తరువాత, గురువు మరో దృశ్యాన్ని వివరించాడు: “సోమ్యా! ఒక మనిషిని దొంగతనం చేసినట్లు అనుమానించి, అతన్ని తీసుకొస్తే, ప్రజలు ‘ఇతడు దొంగతనం చేశాడు, అడ్డంగా వేశాడు, కత్తి అతన్ని కాలుస్తుంది’ అంటారు. నిజంగా అతడు దోషి అయితే, అబద్ధముతో తనను తాను కప్పిపుచ్చుకుంటాడు. అబద్ధంలో దాగి, కత్తిని అంగీకరిస్తాడు; అప్పుడు అతడికి కాలుతుందని భావిస్తారు, చివరకు శిక్ష పడతాడు. కానీ అతడు దోషి కాకపోతే, సత్యంలో నిలబడతాడు. సత్యాన్ని ఆశ్రయించి, కత్తిని అంగీకరిస్తే, అతడికి ఏమి కాలదు, చివరకు విడిపోతాడు.” “అదే విధంగా, సత్యాన్ని ఆశ్రయించినవాడు కాలిపోడు. ఈ సృష్టిలోని ప్రతి వస్తువుకూ ఆ సూక్ష్మ సారమే ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతూ.” ఈ విధంగా శ్వేతకేతు పూర్తిగా గ్రహించాడు. ఇంతలో, నారదుడు మహర్షి సనత్కుమారుని వద్దకు వచ్చి, “భగవన్! నన్ను బోధించండి” అని ప్రార్థించాడు. సనత్కుమారు, “నీవు ఇప్పటివరకు తెలుసుకున్నది చెప్పు; తరువాత నేను మరింత బోధిస్తాను” అని అన్నాడు. నారదుడు తన విద్యను వివరించాడు: “భగవన్! నేను ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వణం, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదవేద్య, పితృవిద్య, గణితం, భవిష్యజ్ఞానం, నిధి, వాక్కు, ఏకాయన విద్య, దేవతా విద్య, బ్రహ్మవిద్య, భూతవిద్య, క్షత్రవిద్య, నక్షత్రవిద్య, సర్పవిద్య, పిశాచవిద్య—ఇవి అన్నింటినీ నేర్చుకున్నాను.” “అయితే, భగవన్! నేను మంత్రజ్ఞుడిని కానీ ఆత్మజ్ఞుడిని కాదు. ఆత్మజ్ఞానంతోనే దుఃఖాన్ని దాటి పోవచ్చని విన్నాను. నేను దుఃఖిస్తున్నాను. దయచేసి, నన్ను దుఃఖానికి పర్యంతంగా తీసుకెళ్ళండి.” సనత్కుమారు సమాధానంగా, “నీవు నేర్చుకున్నది అన్నీ పేర్లే” అని అన్నాడు. “ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వణం, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదవేద్య, పితృవిద్య, గణితం, భవిష్యజ్ఞానం, నిధి, వాక్కు, ఏకాయన విద్య, దేవతా విద్య, బ్రహ్మవిద్య, భూతవిద్య, క్షత్రవిద్య, నక్షత్రవిద్య, సర్పవిద్య, పిశాచవిద్య—ఇవి అన్నీ పేర్లే. నీవు పేరును బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “పేరును బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, పేరు ఎంతవరకూ వ్యాపించిందో అక్కడవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, పేరు కన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “పేరుకన్నా వాక్కు గొప్పది. వాక్కు ద్వారానే వేదాలు, ఇతిహాసాలు, పితృకర్మలు, దేవతా సమాహారాలు, నిధులు, వాక్యాలు, దేవతా విద్య, బ్రహ్మవిద్య, భూతవిద్య, నక్షత్రవిద్య, సర్పవిద్య, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, జలం, అగ్ని, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, చెట్లు, అడవి జంతువులు, క్రిములు, పురుగు పక్షులు, చీమలు, ధర్మాధర్మాలు, సత్యాసత్యాలు, మేలు చెడు, ఇష్ట అనిష్ట—all these are known through speech. వాక్కే అన్నింటికీ ఆధారం. వాక్కును బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “వాక్కును బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, వాక్కు వ్యాపించినంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, వాక్కుకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “వాక్కుకన్నా మనస్సు గొప్పది. రెండు ఆమ్లకాలు చేతిలో పట్టుకున్నట్టుగా, పేరు, వాక్కు రెండూ మనస్సు చేత పట్టబడి ఉంటాయి. మనస్సుతో ధ్యానం చేస్తాడు, మనస్సుతో మంత్రాలు అధ్యయనం చేస్తాడు, మనస్సుతో సంకల్పిస్తాడు, మనస్సుతో కోరికలు కలిగిస్తాడు, ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని మనస్సుతో కోరుకుంటాడు. మనస్సే ఆత్మ, మనస్సే లోకం, మనస్సే బ్రహ్మ. మనస్సును బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “మనస్సును బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, మనస్సు వ్యాపించినంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, మనస్సుకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “మనస్సుకన్నా సంకల్పం గొప్పది. సంకల్పంతోనే ధ్యానం జరుగుతుంది, వాక్కు వెలువడుతుంది, పేరు ఉచ్చరించబడుతుంది, మంత్రాలు ఒక్కటవుతాయి, మంత్రాలలో క్రియలు జరుగుతాయి. ఆకాశం, భూమి, వాయువు, జలం, అగ్ని—all these are established by intention. వర్షం కోసం సంకల్పిస్తారు; వర్షం కోసం అన్నం సంకల్పిస్తారు; అన్నం కోసం శ్వాస, శ్వాస కోసం మంత్రాలు, మంత్రాల కోసం క్రియలు, క్రియల కోసం లోకాలు, లోకాల కోసం అన్నీ సంకల్పిస్తారు. సంకల్పాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “సంకల్పాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, సంకల్పం స్థిరంగా ఉన్న లోకాలను పొందుతాడు, తానూ స్థిరంగా ఉంటాడు. అయినా, సంకల్పంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “సంకల్పంకన్నా అభిజ్ఞానం (awareness) గొప్పది. అభిజ్ఞానం ఉన్నప్పుడు సంకల్పం కలుగుతుంది, ధ్యానం జరుగుతుంది, వాక్కు, పేరు—all these arise. అభిజ్ఞానమే అన్నిటికీ ఆధారం. అభిజ్ఞానం లేని వాడిని ‘ఇతడు లేడు’ అని అంటారు. అభిజ్ఞానం ఉన్నంతవరకే మనుషులు దృష్టి ఇస్తారు. అభిజ్ఞానమే ఆత్మ, అభిజ్ఞానమే ఆధారం. అభిజ్ఞానాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “అభిజ్ఞానాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, అభిజ్ఞానం ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, అభిజ్ఞానంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “అభిజ్ఞానంకన్నా ధ్యానం గొప్పది. భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలాలు, పర్వతాలు, దేవతలు, మనుషులు—all seem to meditate. ధ్యానంతోనే మహత్త్వాన్ని పొందుతారు. చిన్నవారు, కలహప్రియులు, అపవాదులు, వాదులు—వారు ధ్యానంతో గొప్పవారు కాలేరు. ధ్యానాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “ధ్యానాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, ధ్యానం ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, ధ్యానంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “ధ్యానంకన్నా విజ్ఞానం గొప్పది. విజ్ఞానంతోనే వేదాలు, ఇతిహాసాలు, పితృకర్మలు, దేవతా సమాహారాలు, నిధులు, వాక్యాలు, దేవతా విద్య, బ్రహ్మవిద్య, భూతవిద్య, నక్షత్రవిద్య, సర్పవిద్య, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, జలం, అగ్ని, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, చెట్లు, అడవి జంతువులు, క్రిములు, పురుగు పక్షులు, చీమలు, ధర్మాధర్మాలు, సత్యాసత్యాలు, మేలు చెడు, ఇష్ట అనిష్ట, అన్నం, రుచి, లోకాలు—ఇవన్నీ తెలుసుకోవచ్చు. విజ్ఞానాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “విజ్ఞానాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, విజ్ఞానం ఉన్నవారి లోకాలను పొందుతాడు. అయినా, విజ్ఞానంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “విజ్ఞానంకన్నా బలం గొప్పది. వంద మంది విజ్ఞానులు ఉన్నా, ఒక్క బలవంతుని కదిలించలేరు. బలంతోనే మనిషి లేచిపోతాడు, సంచరిస్తాడు, చూస్తాడు, వింటాడు, ఆలోచిస్తాడు, తెలుసుకుంటాడు, క్రియచేస్తాడు. భూమి, వాయువు, ఆకాశం, పర్వతాలు, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, చెట్లు, అడవి జంతువులు, క్రిములు, పురుగు పక్షులు, చీమలు—ఇవి అన్నీ బలంతో నిలబడినవే. బలాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “బలాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, బలం ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, బలంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “బలంకన్నా అన్నం గొప్పది. పదిరోజులు భోజనం చేయకపోయినా, మనిషి చూడగలడు, వినగలడు, ఆలోచించగలడు, తెలుసుకోగలడు, చేయగలడు, అర్థం చేసుకోగలడు. కానీ అన్నం కోసం ఇవన్నీ జరుగుతాయి. అన్నాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “అన్నాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, అన్నం ప్రాచుర్యం ఉన్న లోకాలను పొందుతాడు. అయినా, అన్నంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “అన్నంకన్నా నీరు గొప్పది. వర్షం లేకపోతే, అన్నం కొరత పడుతుందని జీవులు బాధపడతారు. మంచి వర్షం పడితే, జీవులు ఆనందిస్తారు. భూమి, ఆకాశం, స్వర్గం, పర్వతాలు, దేవతలు, మనుషులు, పశువులు, పక్షులు, గడ్డి, చెట్లు, అడవి జంతువులు, క్రిములు, చీమలు—ఇవి అన్నీ నీటి రూపాలే. నీటిని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “నీటిని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, నీరు ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, నీటికన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “నీటికన్నా అగ్ని గొప్పది. అగ్ని వాయువును పట్టుకుని ఆకాశాన్ని చీల్చుతుంది. మేఘాల మెరుపులు, మోగే గర్జనలు—all these are the play of fire. అగ్ని మొదట వెలుగును చూపుతుంది, తరువాత నీటిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అగ్నిని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “అగ్నిని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, అగ్ని ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, అగ్నికన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “అగ్నికన్నా ఆకాశం గొప్పది. ఆకాశంలోనే సూర్యుడు, చంద్రుడు, మెరుపులు, నక్షత్రాలు, అగ్ని—all are set. ఆకాశం ద్వారానే పిలుస్తారు, వింటారు, స్పందిస్తారు, ఆనందిస్తారు, జన్మిస్తారు. ఆకాశాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “ఆకాశాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, ఆకాశం ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, ఆకాశంకన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “ఆకాశంకన్నా స్మృతి గొప్పది. అనేక మంది ఉన్నా, స్మృతి లేకపోతే వారు వినలేరు, ఆలోచించలేరు, తెలుసుకోలేరు. స్మృతితోనే మనం కుమారులను, పశువులను గుర్తుపడతాం. స్మృతిని బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.” “స్మృతిని బ్రహ్మంగా ధ్యానించినవాడు, స్మృతి ఉన్నంతవరకూ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అయినా, స్మృతికన్నా గొప్పది ఉందా?” అని అడిగితే, “అవును, ఉంది” అని సమాధానం వస్తుంది. “దయచేసి, అది చెప్పండి” అని కోరతాడు. “స్మృతికన్నా ఆశ గొప్పది. వేదాలను మరచిపోయినా, ఆశతోనే యజ్ఞాలు చేస్తారు, కుమారులను, పశువులను కోరుకుంటారు, ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని కోరుకుంటారు. ఆశను బ్రహ్మంగా ధ్యానించు.