శ్వేతకేతు తన తండ్రి వద్దకు వచ్చి, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి" అని అడిగాడు. తండ్రి ప్రేమగా వివరించడం మొదలుపెట్టాడు. "పిల్లా, మనిషి తాగినప్పుడు, అగ్ని ఆ పానీయాన్ని తగిన చోటికి తీసుకువెళ్తుంది. గోవులు, గుఱ్ఱాలు, మనుషులు ఎలా తమ పేర్లతో పిలవబడతారో, అగ్నిని కూడా 'పానీయం' అని పిలుస్తారు. దానినుండి మొక్క మొలుస్తుంది. ఇది వేరే మూలం లేకుండా ఉత్పన్నమవదు, దీని మూలం నీటిలోనే ఉంది. మొక్క ద్వారా అగ్నిలోని మూలాన్ని తెలుసుకో, మొక్క ద్వారా సత్యంలో మూలాన్ని తెలుసుకో. సర్వ జీవులు సత్యాన్ని మూలంగా, నివాసంగా, ఆధారంగా కలిగి ఉంటాయి. ఈ మూడు మూలికలు మనుష్యునిలో ప్రవేశించి, మూడు రెట్లు అవుతాయి. మనిషి మరణించే సమయంలో, వాక్కు మనసులో కలిసిపోతుంది; మనస్సు శ్వాసలో, శ్వాస అగ్నిలో, అగ్ని పరమదైవంలో కలిసిపోతుంది. ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి" అని శ్వేతకేతు అడిగాడు. "అవును, పిల్లా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "పిల్లా, తేనెటీగలు అనేక వృక్షాల నుండి రసాన్ని సేకరించి, ఒకే తేనెగా కలిపేస్తాయి. తేనెలో, 'నేను ఈ వృక్ష రసం, నేను ఆ వృక్ష రసం' అని తేనెటీగలు తేల్చుకోవు. అలాగే, సర్వ జీవులు సత్యంలో కలిసిపోయి, 'మేము సత్యంలో కలిశాం' అని తెలుసుకోరు. వారు ఏ రూపంలో పుట్టినా—పులి, సింహం, నక్క, పంది, పురుగు, తిత్తి, మిడుత, దోమ—ఏ రూపంలో పుట్టినా, అదే అవుతారు. ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." మళ్ళీ శ్వేతకేతు అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, పిల్లా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "పిల్లా, తూర్పు నదులు తూర్పుకు, పడమటి నదులు పడమటికి ప్రవహిస్తాయి. అవన్నీ సముద్రంలో కలిసిపోతాయి, సముద్రంగా మారిపోతాయి. అక్కడ, 'నేను ఈ నది, నేను ఆ నది' అని తేల్చుకోరు. అలాగే, సర్వ జీవులు సత్యం నుండి వచ్చి, 'మేము సత్యం నుండి వచ్చాం' అని తెలుసుకోరు. వారు ఏ రూపంలో పుట్టినా, అదే అవుతారు. ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." శ్వేతకేతు మళ్ళీ అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, పిల్లా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "పిల్లా, ఒక మహా వృక్షం మూలాన్ని కొడితే, జీవించేటప్పుడు రసం కారుతుంది; మధ్య భాగాన్ని కొడితే, జీవించేటప్పుడు రసం కారుతుంది; పై భాగాన్ని కొడితే, జీవించేటప్పుడు రసం కారుతుంది. జీవ ఆత్మతో నిండిన వృక్షం ఆనందంగా నిలుస్తుంది, పోషణను పుచ్చుకుంటుంది. ఒక శాఖలో జీవం విడిచి వెళితే, ఆ శాఖ వాడిపోతుంది; రెండో శాఖలో విడిచి వెళితే, అది వాడిపోతుంది; మూడో శాఖలో విడిచి వెళితే, అది వాడిపోతుంది; అన్ని శాఖల్లో విడిచి వెళితే, అన్ని వాడిపోతాయి. అలాగే, పిల్లా, ఇదే విషయాన్ని తెలుసుకో." "జీవం విడిపోతే, వృక్షం చనిపోతుంది; జీవం మాత్రం మరణించదు. ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." శ్వేతకేతు మళ్ళీ అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, పిల్లా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "బరగచెట్టు పండు తీసుకురా, పిల్లా." "ఇదిగో, ఆయా." "విషయంలో కొట్టు." "కొట్టాను, ఆయా." "అందులో ఏమి కనిపిస్తుంది?" "చిన్న చిన్న విత్తనాలు, ఆయా." "ఒక విత్తనం కొట్టు." "కొట్టాను, ఆయా." "అందులో ఏమి కనిపిస్తుంది?" "ఏమీ కనిపించదు, ఆయా." "సోమ్యా, నీవు ఆ సూక్ష్మ తత్త్వాన్ని చూడలేవు; కానీ, అదే తత్త్వం నుండి ఈ మహా బరగచెట్టు నిలుస్తుంది. నమ్ము, సోమ్యా." ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." శ్వేతకేతు మళ్ళీ అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, సోమ్యా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "ఈ ఉప్పును నీటిలో వేసి, రాత్రి తర్వాత తీసుకురా," అన్నాడు. శ్వేతకేతు వేసి, మరుసటి రోజు వెతికాడు, కానీ ఉప్పు కనిపించలేదు. "నీటిని అంచున తిను—ఎలా ఉంది?" "ఉప్పగా ఉంది." "మధ్యలో తిను—ఎలా ఉంది?" "ఉప్పగా ఉంది." "ఇంకా అంచున తిను—ఎలా ఉంది?" "ఉప్పగా ఉంది." "ఇప్పుడు తిరిగి రా." శ్వేతకేతు వచ్చాడు. ఉప్పు కరిగిపోయింది, కనిపించలేదు. "సోమ్యా, నీవు కనిపించకపోయినా, అది నిజంగా ఉంది." ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." శ్వేతకేతు మళ్ళీ అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, సోమ్యా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "సోమ్యా, ఒక మనిషిని గాంధార దేశం నుండి కళ్ళు కప్పి తీసుకువచ్చి, జనాల్లో విడిచిపెడితే, అతడు తూర్పు, పడమట, దక్షిణ, ఉత్తర—అన్ని దిశలలో ఊహించుకుంటూ తిరుగుతాడు. ఎవరైనా అతడి కళ్ళు తీసి, 'గాంధార ఈ దిశలో ఉంది, ఈ దారిలో వెళ్ళు' అని చెప్పితే, గ్రామం గ్రామం అడుగుతూ, జ్ఞానవంతుడు, తెలివైన వ్యక్తి గాంధారను చేరుకుంటాడు. అలాగే, గురువు ఉన్నవాడు తెలుసుకుంటాడు, కానీ పూర్తిగా విముక్తి పొందే వరకు మాత్రమే. తర్వాత అతడు గమ్యాన్ని చేరుకుంటాడు." ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." శ్వేతకేతు మళ్ళీ అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, సోమ్యా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "సోమ్యా, ఒక వ్యక్తి బాధపడుతున్నప్పుడు, బంధువులు 'నన్ను తెలుసుకుంటున్నావా?' అని అడుగుతారు. అతడి వాక్కు మనస్సులో కలవకపోతే, మనస్సు శ్వాసలో కలవకపోతే, శ్వాస అగ్నిలో కలవకపోతే, అగ్ని పరమదైవంలో కలవకపోతే, అతడు వారిని తెలుసుకుంటాడు. కానీ, వాక్కు మనస్సులో కలిసిపోతే, మనస్సు శ్వాసలో, శ్వాస అగ్నిలో, అగ్ని పరమదైవంలో కలిసిపోతే, అతడు వారిని తెలుసుకోడు." ఈ సూక్ష్మ తత్త్వమే, పిల్లా, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." శ్వేతకేతు మళ్ళీ అడిగాడు, "ఆయా, మరింత వివరంగా చెప్పండి." "అవును, సోమ్యా," అని తండ్రి సమ్మతించాడు. "సోమ్యా, ఒక వ్యక్తిని దొంగతనం చేసినట్లు పట్టుకుని, 'ఇతడు దొంగ, దొంగతనం చేశాడు, గొడుగు అతడిని కాలుస్తుంది' అని అంటారు. అతడు దొంగ అయితే, తాను అబద్ధంగా తయారవుతాడు. అబద్ధాన్ని ఆశ్రయించి, అబద్ధంతో తన్ను దాచుకుని, కాలుతున్న గొడుగును అంగీకరిస్తాడు; అతడు కాలిపోతాడు, మరణిస్తాడు. అతడు దొంగ కాకపోతే, తాను సత్యంగా తయారవుతాడు. సత్యాన్ని ఆశ్రయించి, సత్యంతో తన్ను దాచుకుని, కాలుతున్న గొడుగును అంగీకరిస్తాడు; అతడు కాలిపోవడు, విడుదలవుతాడు. అతడు అక్కడ కాలిపోవడు, అలాగే, ఈ సమస్తానికి ఆత్మ అదే. అదే సత్యం, అదే ఆత్మ. నీవు అదే, శ్వేతకేతు." అతడు తెలుసుకున్నాడు, తెలుసుకున్నాడు. *** ఇప్పుడు, నారదుడు సంస్కృతంలో సనత్కుమారుని వద్దకు వచ్చి, "ఆయా, నన్ను బోధించండి" అని ప్రార్థించాడు. "నీవు తెలిసినదానితో నా వద్దకు రా, తర్వాత నేనెందుకో చెప్పగలను," అని సనత్కుమారు సమాధానమిచ్చాడు. నారదుడు చెప్పాడు: "ఆయా, నేను ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వveda ను నాలుగవదిగా, ఇతిహాస పురాణాలను ఐదవ వేదంగా, వేదాలలో వేదాన్ని, పితృ విద్యను, సంఖ్యను, జ్యోతిషాన్ని, నిధిని, వాక్కును, ఏకవాక్యాన్ని, దేవతా విద్యను, బ్రహ్మ విద్యను, భూత విద్యను, క్షత్రియ విద్యను, నక్షత్ర విద్యను, సర్ప, పిశాచ విద్యను చదువుతున్నాను. ఇది, ఆయా, నేను చదువుతున్నాను." "ఆయా, నేను మంత్రాలను తెలిసినవాడిని, కానీ ఆత్మను తెలిసినవాడిని కాదు. ఆత్మను తెలిసినవాడే దుఃఖాన్ని దాటి వెళ్తాడని విన్నాను. నేను దుఃఖంలో ఉన్నాను. దయచేసి, ఆయా, నన్ను దుఃఖాన్ని దాటి వెళ్ళేలా చేయండి." "నీవు చదివింది కేవలం పేరు మాత్రమే," అని సనత్కుమారు అన్నారు. "పేరు అంటే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వveda, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాల వేదం, పితృ విద్య, సంఖ్య, జ్యోతిషం, నిధి, వాక్కు, ఏకవాక్యం, దేవతా విద్య, బ్రహ్మ విద్య, భూత విద్య, క్షత్రియ విద్య, నక్షత్ర విద్య, సర్ప, పిశాచ విద్య—all these are name alone. పేరును ధ్యానించు." "పేరును బ్రహ్మంగా ధ్యానించే వాడు, పేరు చేరేంత వరకు, తాను ఇష్టముగా సంచరిస్తాడు. 'పేరు కన్నా గొప్పదేమైనా ఉందా?' అని అడిగితే, 'అవును, ఉంది' అని సమాధానం వస్తుంది. 'దయచేసి, ఆయా, దానిని చెప్పండి.'" "వాక్కు పేరు కన్నా గొప్పది. వాక్కు ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వveda, ఇతిహాస పురాణాలు, వేదాల వేదం, పితృ విద్య, దేవతా విద్య, నిధి, వాక్కు, ఏకవాక్యం, దేవతా విద్య, బ్రహ్మ విద్య, భూత విద్య, క్షత్రియ విద్య, నక్షత్ర విద్య, సర్ప, పిశాచ విద్య, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, నీరు, అగ్ని, దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, గడ్డి, చెట్లు, అడవి జంతువులు, పురుగులు, తిత్తులు, చీమలు, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం, మంచి, చెడు, హృదయానికి ఇష్టమైనది, ఇష్టముకాని—all these are known through speech. If there were no speech, none of these would be known. వాక్కును ధ్యానించు." "వాక్కును బ్రహ్మంగా ధ్యానించే వాడు, వాక్కు చేరేంత వరకు, తాను ఇష్టముగా సంచరిస్తాడు. 'వాక్కు కన్నా గొప్పదేమైనా ఉందా?' అని అడిగితే, 'అవును, ఉంది' అని సమాధానం వస్తుంది. 'దయచేసి, ఆయా, దానిని చెప్పండి.'" "మనస్సు వాక్కు కన్నా గొప్పది. రెండు అమలకాలు, లేదా రెండు కోలాలు, లేదా రెండు బిల్వాలు చేతిలో పట్టుకున్నట్లు, వాక్కు, పేరు, మనస్సులో పట్టబడతాయి. మనస్సుతో ధ్యానిస్తే, మంత్రాలు చదువుతారు; మనస్సుతో సంకల్పిస్తే, కార్యాలు చేస్తారు; మనస్సుతో కుమారులు, పశువులు కోరుకుంటారు; ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని కోరుకుంటారు. మనస్సే ఆత్మ; మనస్సే ప్రపంచం; మనస్సే బ్రహ్మ. మనస్సును ధ్యానించు." "మనస్సును బ్రహ్మంగా ధ్యానించే వాడు, మనస్సు చేరేంత వరకు, తాను ఇష్టముగా సంచరిస్తాడు. 'మనస్సు కన్నా గొప్పదేమైనా ఉందా?' అని అడిగితే, 'అవును, ఉంది' అని సమాధానం వస్తుంది. 'దయచేసి, ఆయా, దానిని చెప్పండి.'" "సంకల్పం మనస్సు కన్నా గొప్పది. సంకల్పిస్తే, ధ్యానం చేస్తారు; వాక్కు పలుకుతారు; పేరు పలుకుతారు; పేరులో మంత్రాలు కలుస్తాయి; మంత్రాల్లో కార్యాలు కలుస్తాయి. సర్వం సంకల్పాన్ని ఆశ్రయించి, సంకల్ప స్వరూపంగా, సంకల్పంలో స్థాపితమై ఉంటుంది. ఆకాశం, భూమి, వాయువు, నీరు, అగ్ని—all are established by intention. వర్షం కోసం సంకల్పిస్తారు; వర్షం కోసం ఆహారం; ఆహారం కోసం శ్వాస; శ్వాస కోసం మంత్రాలు; మంత్రాలు కోసం కార్యాలు; కార్యాలు కోసం లోకాలు; లోకాలు కోసం సర్వం సంకల్పిస్తారు. ఇది సంకల్పం. సంకల్పాన్ని ధ్యానించు." "సంకల్పాన్ని బ్రహ్మంగా ధ్యానించే వాడు, స్థిరంగా, అచలనంగా లోకాలను పొందుతాడు; తానే స్థిరంగా, అచలనంగా మారతాడు. సంకల్పం చేరేంత వరకు, తాను ఇష్టముగా సంచరిస్తాడు. 'సంకల్పం కన్నా గొప్పదేమైనా ఉందా?' అని అడిగితే, 'అవును, ఉంది' అని సమాధానం వస్తుంది. 'దయచేసి, ఆయా, దానిని చెప్పండి.'" *** ఈ విధంగా, తండ్రి శ్వేతకేతుకు, గురువు నారదునికి, ఆత్మ తత్త్వాన్ని, సత్యాన్ని, బ్రహ్మాన్ని వివరిస్తూ, జీవితం, ప్రపంచం, ధ్యానం, ఆత్మను గురించి ప్రేమగా, సున్నితంగా, ప్రబుద్ధంగా బోధించారు.