ఒకప్పుడు, బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవాలనే తపనతో ఋషులు ప్రశ్నలు అడిగారు. వారి సందేహాలకు ఋషి ఉద్దాలక ఆరుణి మహర్షి ఇలా వివరిస్తూ చెప్పాడు: "రుద్రులలో ఒకడు, దక్షిణ దిక్కునుండి సూర్యుడు రెండు సార్లు ఉదయించి, ఉత్తర దిక్కున అస్తమించేవరకు, ఆ రుద్రులలో అతనికి అధికారం, పరిపాలన ఉంటుంది. తరువాత, మూడవ అమృత స్వరూపాన్ని గురించి చెప్పబడింది. ఆ అమృతాన్ని ఆధిత్యులు అనుభవిస్తారు, వారిలో వరుణుడు ముఖంగా ఉంటాడు. దేవతలు తినరు, తాగరు; కాని ఆ అమృతాన్ని దర్శించినపుడే తృప్తి చెందుతారు. అధిత్యులు అందరూ అదే స్వరూపంలో ప్రవేశించి, అదే స్వరూపం నుంచే వెలువడతారు. ఎవడు ఆ అమృత స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటాడో, వాడు అధిత్యుల్లో ఒకడిగా, వరుణుడు ముఖంగా, ఆ అమృతాన్ని దర్శించటం వల్ల తృప్తి చెందుతాడు; అతడు అదే స్వరూపంలో ప్రవేశించి, అదే స్వరూపం నుంచే వెలువడతాడు. దక్షిణ దిక్కునుండి సూర్యుడు రెండు సార్లు ఉదయించి, ఉత్తర దిక్కున అస్తమించేవరకు, అలాగే పశ్చిమ దిక్కున ఉదయించి, తూర్పున అస్తమించేవరకు, అతనికి అధిత్యులలో పరిపాలనా అధికారం ఉంటుంది. ఇప్పుడు, నాల్గవ అమృత స్వరూపాన్ని గురించి చెప్పబడింది. దానిని మరుత్గణాలు అనుభవిస్తారు, సోముడు వారి ముఖంగా ఉంటాడు. దేవతలు తినరు, తాగరు; కాని ఆ అమృతాన్ని దర్శించటం వల్ల తృప్తి చెందుతారు. మరుత్గణాలు అదే స్వరూపంలో ప్రవేశించి, అదే స్వరూపం నుంచే వెలువడతారు. ఎవడు ఆ అమృతాన్ని తెలుసుకుంటాడో, వాడు మరుత్లలో ఒకడిగా, సోముడు ముఖంగా, ఆ అమృతాన్ని దర్శించి తృప్తి చెందుతాడు; అతడు అదే స్వరూపంలోకి ప్రవేశించి, అదే స్వరూపం నుంచే వెలువడతాడు. పశ్చిమ దిక్కున సూర్యుడు ఉదయించి తూర్పున అస్తమించేవరకు, ఉత్తర దిక్కున రెండు సార్లు ఉదయించి దక్షిణ దిక్కున అస్తమించేవరకు, అంతవరకు మరుత్లలో అతనికి పరిపాలన ఉంటుంది. ఐదవ అమృత స్వరూపాన్ని గురించి చెప్పబడింది. దానిని సాధ్యులు అనుభవిస్తారు, బ్రహ్మన్ వారి ముఖంగా ఉంటాడు. దేవతలు తినరు, తాగరు; కాని ఆ అమృతాన్ని దర్శించటం వల్ల తృప్తి చెందుతారు. సాధ్యులు అదే స్వరూపంలో ప్రవేశించి, అదే స్వరూపం నుంచే వెలువడతారు. ఎవడు ఆ అమృతాన్ని తెలుసుకుంటాడో, వాడు సాధ్యుల్లో ఒకడిగా, బ్రహ్మన్ ముఖంగా, ఆ అమృతాన్ని దర్శించి తృప్తి చెందుతాడు; అతడు అదే స్వరూపంలోకి ప్రవేశించి, అదే స్వరూపం నుంచే వెలువడతాడు. ఉత్తర దిక్కున సూర్యుడు ఉదయించి దక్షిణ దిక్కున అస్తమించేవరకు, పైభాగాన రెండు సార్లు ఉదయించి క్రింద భాగాన అస్తమించేవరకు, అంతవరకు సాధ్యుల్లో అతనికి పరిపాలన ఉంటుంది. ఆ తరువాత, అక్కడి నుండి పైకి ఎదిగిన తర్వాత, సూర్యుడు ఇక ఎప్పుడూ ఉదయించడు, అస్తమించడు; మధ్యలో ఒంటరిగా నిలిచిపోతాడు. అక్కడ ఎప్పుడూ సూర్యుడు ఉదయించడు, అస్తమించడు. 'దేవతలారా, ఈ సత్యంతో బ్రహ్మన్ను నన్ను విరోధించవద్దు' అని ప్రార్థించాలి. నిజంగా, అతనికి ఉదయం, సాయంత్రం లేవు; ఎవడు ఈ బ్రహ్మోపనిషత్తును తెలుసుకుంటాడో, అతనికొకే ఒక రోజు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ బ్రహ్మాన్ని బ్రహ్మా సృష్టికర్తలకు చెప్పాడు, సృష్టికర్త మనువుకు చెప్పాడు, మనువు తన సంతానానికి చెప్పాడు; ఇదే ఉద్దాలక ఆరుణి తన పెద్ద కుమారునికి ఉపదేశించాడు. ఈ బ్రహ్మాన్ని తండ్రి తన పెద్ద కుమారునికో, లేక నిష్ఠతో ఉన్న శిష్యునికో మాత్రమే చెప్పాలి. ఇతరులకు చెప్పకూడదు, వారు ఎంత ధనం ఇచ్చినా, నీరు నింపిన సర్వ సంపదను ఇచ్చినా చెప్పకూడదు; ఇది వాటన్నిటికంటే గొప్పది. ఈ సర్వమూ గాయత్రి స్వరూపమే. ఏదైతే వాక్కు, అదే గాయత్రి; వాక్కే సర్వమూ, అది కీర్తించటం, రక్షించటం వల్ల. ఆ గాయత్రి భూమి, అందులోనే సమస్త జీవులు స్థిరించాయి; దాని మించేది లేదు. భూమే మనిషిలోని శరీరం; అందులో ప్రాణాలు స్థిరించాయి. శరీరమే మనిషిలోని హృదయం; అందులో ప్రాణాలు స్థిరించాయి. ఈ గాయత్రి నాలుగు పాదాలు, ఆరు స్వరూపాలు కలిగి ఉంది; ఇది మంత్రాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ మహిమ అంతటితో కాదు; ఆ పురుషుడు ఇంకా గొప్పవాడు. సమస్త జీవులు ఆయనలో నాలుగవ భాగమే; మిగిలిన మూడు భాగాలు అమరత్వంగా స్వర్గంలో ఉన్నాయి. అదే బ్రహ్మన్. పురుషుని వెలుపల ఉన్న ఆకాశమే, ఇదే ఆకాశం; పురుషుని లోపల ఉన్న ఆకాశం ఇదే; హృదయంలోని ఆకాశం ఇదే, అది పరిపూర్ణం, కదలని స్వరూపం. ఎవడు దీనిని తెలుసుకుంటాడో, అతడు పరిపూర్ణమైన, కదలని ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు. ఈ హృదయంలో ఐదు దివ్య ద్వారాలు ఉన్నాయి. తూర్పు ముఖంగా ఉన్నది ప్రాణం, అది కన్ను, అది సూర్యుడు; దీన్ని తేజస్సుగా, అన్నాన్ని భక్షించేవాడిగా ధ్యానించాలి. దక్షిణ ముఖంగా వ్యాన, అది శ్రవణం, అది చంద్రుడు; దీన్ని ఐశ్వర్యంగా, కీర్తిగా ధ్యానించాలి. పశ్చిమ ముఖంగా అపాన, అది వాక్కు, అది అగ్ని; దీన్ని బ్రహ్మతేజస్సుగా, అన్నాన్ని భక్షించేవాడిగా ధ్యానించాలి. ఉత్తర ముఖంగా సమాన, అది మనస్సు, అది వర్షం; దీన్ని కీర్తిగా, స్పష్టతగా ధ్యానించాలి. పైభాగాన ఉదాన, అది వాయువు, అది ఆకాశం; దీన్ని బలంగా, మహిమగా ధ్యానించాలి. ఈ ఐదూ బ్రహ్మపురుషులు, స్వర్గలోక ద్వారపాలకులు. ఎవడు వీరిని తెలుసుకుంటాడో, అతని వంశంలో వీరుడు జన్మిస్తాడు, అతడు స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు. ఇప్పుడు, ఆ స్వర్గానికి అగ్రభాగాన వెలిగే దీప్తి, అదే మనిషిలో వెలిగే లోపలి వెలుగు. మనిషి దృక్కు స్పర్శతో శరీరాన్ని తాకి వేడిమిని తెలుసుకుంటాడు; వినికిడి కోసం చెవులను మూసుకుని ఆకాశగర్జన, లేదా అగ్ని మంటల శబ్దాన్ని వింటాడు. దీన్ని చూచినదిగా, విన్నదిగా ధ్యానించాలి; దీన్ని తెలుసుకున్నవాడు దృష్టి, శ్రవణశక్తులతో పరిపూర్ణుడవుతాడు. ఇది బ్రహ్మమే. దాని నుంచే సర్వమూ ఉద్భవించింది, దానివల్లే స్థిరించాయి, దానిలోనే లీనమవుతాయి. మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండాలి. మనిషి సంకల్పమయుడు; యథా సంకల్పం, అలాగే మరణానంతరం అవుతాడు. అందుకే, మంచి సంకల్పం కలిగి ఉండాలి. ఆత్మకు ప్రాణమే శరీరం, తేజస్సే రూపం, సంకల్పం సత్యమే, ఆకాశమే స్వరూపం, సర్వ కార్యాలకు కారణుడు, సర్వాన్ని కోరేవాడు, సర్వ గంధాలూ, రుచులూ కలవాడు, మౌనంగా, అహంకారరహితుడూ. ఈ నా హృదయంలోని ఆత్మ, వరిపిండి, యవపిండి, ఆవపిండి, శ్యామాకపిండి కన్నా చిన్నది; కానీ భూమికన్నా, వాయువుకన్నా, ఆకాశంకన్నా, అన్ని లోకాల కన్నా గొప్పది. ఇతడు సర్వ కార్యాలు చేస్తాడు, సర్వాన్ని కోరుకుంటాడు, సర్వ గంధాలు, రుచులు పొందుతాడు, మౌనంగా, అహంకారరహితుడూ. నా హృదయంలోని ఈ ఆత్మే బ్రహ్మన్. నేను ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిన తర్వాత అదే అవుతాను — మనలో ఎవరికీ దీనిపై సందేహం లేకపోతే, వారికి సందేహం ఉండదు" అని శాండిల్యుడు ఉపదేశించాడు. ఇలా ఋషులు బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్నారు.