சானதன தர்மத்தின் அந்தப் புனிதமான காலத்தில், மகா ஷிகள் அறிவை நாடி, பரமார்த்தத்தை ஆராய்ந்தனர். அப்போது, புனித சந்திர உபநிஷத்தில் உள்ள இந்த உன்னதமான உபதேசம் நிகழ்ந்தது. முதலில், சனத்குமாரர் கூறினார்: “அறிவு (விஞ்ஞானம்) என்பது எண்ணத்தைக் காட்டிலும் உயர்ந்தது. ஒருவர் அறிவுடன் இருப்பின் தான், அவர் எண்ணம் கொள்கிறார்; எண்ணம் கொண்டு தியானிக்கிறார்; தியானித்து பேசுகிறார்; பேசுவதன் மூலம் பெயரை உச்சரிக்கிறார்; அந்த பெயரில் மந்திரங்கள் ஒன்றாக இணைகின்றன; அந்த மந்திரங்களில் தான் செயல்கள் ஒன்று சேர்கின்றன. இவை அனைத்தும் அறிவிலேயே ஓடுகின்றன; அறிவிலேயே நிலைபெற்றுள்ளன. எனவே, ஒருவரிடம் அறிவு அதிகமாக இருந்தாலும், அவர் உண்மையில் அறியவில்லை என்றால், மக்கள் ‘அவர் இங்கே இல்லை’ என்று சொல்வார்கள். அல்லது, அவர் அறிவாளி என்றாலும், அறிவு குறைவாக இருந்தால், அந்த அளவு மட்டுமே மதிப்பு பெறுவார். அறிவே எல்லாவற்றுக்கும் ஆதாரம்; அறிவே ஆத்மா; அறிவே அடித்தளம். அறிவைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் அறிவை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, அவர் நிலையான உலகங்களை அடைவார்; அவரும் நிலைபெறுவார், அசையாதவராக இருப்பார். அறிவு எங்கு சென்றாலும், அவர் விரும்பும் போதெல்லாம் அங்கு செல்ல முடியும். ஆனால், அந்தத் தியானியர் கேட்கிறார்: ‘பெரியவரே, அறிவை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அறிவை விட உயர்ந்தது ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும். ‘அதை எனக்கு சொல்லுங்கள்’ என்று அவர் வேண்டுகிறார்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “தியானம் (த்யானம்) அறிவை விட உயர்ந்தது. பூமி தியானிக்கிறது போல தெரிகிறது; ஆகாயம், விண், நீர், மலைகள், தேவர்கள், மனிதர்கள் — எல்லாம் தியானிக்கின்றன போல தெரிகிறது. மனிதர்களில், பெருமை அடைவோர் தியானத்தின் மூலமே அதைப் பெறுகிறார்கள்; சிறியவர்கள், சண்டையிடுவோர், பழி பேசுவோர், அதிகம் பேசுவோர் அதைப் பெற முடியாது; சக்திவானோர் தியானத்தின் மூலம் பெருமை அடைகின்றனர். தியானத்தைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் தியானத்தை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, தியானம் எங்கு சென்றாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘தியானத்தை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “புத்தி (உணர்ச்சி, புரிதல்) தியானத்தை விட உயர்ந்தது. புத்தியினால் தான், ஒருவர் ரிக்வேதம், யஜுர்வேதம், சாமவேதம், அதர்வவேதம், இதிகாசம், புராணம், வேதங்களின் வேதம், பித்ருக்களுக்கான யாகங்கள், தேவர்களுக்கு அர்ப்பணிப்புகள், சொற்கள், ஒரே பாதை, தேவர்களின் அறிவு, பிரம்ம அறிவு, உயிர்களின் அறிவு, அரசர்களின் அறிவு, நட்சத்திரங்களின் அறிவு, பாம்புகளும் தெய்வங்களும், வானும் பூமியும், காற்றும் ஆகாயமும், நீரும் நெருப்பும், தேவரும் மனிதரும், மிருகங்களும் பறவைகளும், 풀் மரங்கள், காட்டு மிருகங்கள், பூச்சிகள், பறக்கும் உயிரினங்கள், எறும்புகள், தர்மமும் அதர்மமும், சத்தியமும் பொய்யும், நன்மையும் தீமையும், இதயம் விரும்பும் விஷயமும் விரும்பாததும், உணவும் அதன் சுவையும், இவ்வுலகும் மறுவுலகும் — இவை அனைத்தும் புத்தியினால் தான் அறியப்படுகின்றன. புத்தியைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் புத்தியை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, புத்தி உள்ளவர்களின் உலகங்களை அடைவார்; புத்தி இல்லாதவர்களுக்கு அது கிடையாது. அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘புத்தியை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “சக்தி (பலம்) புத்தியை விட உயர்ந்தது. நூறு புத்திமான்கள் கூட ஒரே ஒரு பலமுள்ள மனிதரை அசைக்க முடியாது. ஒருவர் பலமுள்ளவராக இருக்கும்போது எழுகிறார்; எழுந்து நடக்கிறார்; நடந்து சென்று அருகில் போகிறார்; அருகில் போய் உட்கார்கிறார்; உட்கார்ந்து பார்கிறார்; கேட்கிறார்; சிந்திக்கிறார்; அறிகிறார்; செய்கிறார்; புரிகிறார். பூமி, ஆகாயம், விண், மலைகள், தேவர்கள், மனிதர்கள், மிருகங்கள், பறவைகள், 풀் மரங்கள், காட்டு மிருகங்கள், பூச்சிகள், பறக்கும் உயிரினங்கள், எறும்புகள் — இவை அனைத்தும் சக்தியினால் நிலைபெற்றுள்ளன. சக்தியைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் சக்தியை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, சக்தி எங்கு சென்றாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘சக்தியை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “உணவு சக்தியை விட உயர்ந்தது. ஒருவர் பத்து நாட்கள் சாப்பிடாமல் இருந்தாலும் உயிரோடு இருப்பார்; ஆனால் உணவு உண்டபின் தான் அவர் பார்ப்பார், கேட்பார், சிந்திப்பார், அறிவார், செயல்படுவார், புரிவார் — இவை அனைத்தும் உணவுக்காகவே. உணவைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் உணவை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, அவர் உணவால் நிரம்பிய உலகங்களை அடைவார்; உணவு எங்கு இருந்தாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘உணவை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “நீர் உணவை விட உயர்ந்தது. நல்ல மழை இல்லாதபோது உயிரினங்கள் கவலைப்படுகிறார்கள்; உணவு குறையும் என்று பயப்படுகிறார்கள். நல்ல மழை பெய்யும்போது மகிழ்ச்சி அடைகிறார்கள்; உணவு அதிகம் இருக்கும் என்று நம்புகிறார்கள். இந்த பூமி, விண், வானம், மலைகள், தேவர்கள், மனிதர்கள், மாடுகள், பறவைகள், 풀் மரங்கள், காட்டு மிருகங்கள், பூச்சிகள், எறும்புகள் — இவை அனைத்தும் நீரின் உருவங்கள். நீரைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் நீரை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, அவர் எல்லா ஆசைகளையும் அடைவார்; நீர் எங்கு இருந்தாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘நீரை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “நெருப்பு நீரை விட உயர்ந்தது. நெருப்பு காற்றை பிடிக்கும்போது, அது விண்ணை துளைக்கிறது; அப்போது மக்கள், ‘மின்னுகிறது, இடிக்கும், மழை பெய்யும்’ என்று சொல்வார்கள். முதலில் நெருப்பு வெளிப்படுகிறது, பின்னர் நீர் உருவாகிறது. இந்த மின்னல்கள் மேலே மற்றும் குறுக்காக ஒளிர்கின்றன; இடியோடு நகர்கின்றன. நெருப்பைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் நெருப்பை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, அவர் பிரகாசமானவராகி, இருட்டில்லாத உலகங்களை அடைவார்; நெருப்பு எங்கு இருந்தாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘நெருப்பை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “ஆகாயம் (விண்) நெருப்பை விட உயர்ந்தது. விணில் தான் சூரியனும் சந்திரனும், மின்னலும், நட்சத்திரங்களும், நெருப்பும் உள்ளன. விண் மூலமாக தான் அழைக்கிறோம், கேட்கிறோம், பதிலளிக்கிறோம், மகிழ்கிறோம், மகிழ்ச்சியடையாமல் இருக்கிறோம், பிறக்கிறோம், பிறக்கச் செய்கிறோம். விணைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் விணை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, அவர் பரந்த, பிரகாசமான, தடையில்லாத உலகங்களை அடைவார்; விண் எங்கு இருந்தாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘விணை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “நினைவு விணை விட உயர்ந்தது. பலர் இருந்தாலும், நினைவு இல்லையெனில் கேட்கவும், சிந்திக்கவும், அறியவும் முடியாது. நினைவு இருந்தால் தான் கேட்க முடியும், சிந்திக்க முடியும், அறிய முடியும். பிள்ளைகள், மாடுகள் — இவை அனைத்தும் நினைவால் தான் அறியப்படுகின்றன. நினைவைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் நினைவை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, நினைவு எங்கு இருந்தாலும் அவர் அங்கு செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘நினைவை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “நம்பிக்கை நினைவை விட உயர்ந்தது. வேதங்களை நினைவுபடுத்திக் கொள்ள முடியாவிட்டாலும், நம்பிக்கையினால் தான் ஒருவர் யாகங்கள் செய்கிறார், பிள்ளைகள், மாடுகள், இவ்வுலகம், மறுவுலகம் ஆகியவற்றை விரும்புகிறார். நம்பிக்கையைத் தியானிக்க வேண்டும்.” “யார் நம்பிக்கையை பிரம்மம் என்று தியானிக்கிறாரோ, அவருடைய எல்லா விருப்பங்களும் நம்பிக்கையினால் நிறைவேறும்; அவர் விரும்பும் இடமெல்லாம் செல்ல முடியும். அவர் மீண்டும் கேட்கிறார்: ‘நம்பிக்கையை விட உயர்ந்தது ஏதும் உள்ளதா?’ என்று. ‘ஆம், அதற்கு மேல் ஒன்று இருக்கிறது’ என்று பதில் வரும்.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “உயிர் (பிராணன்) நம்பிக்கையை விட உயர்ந்தது. சக்கர spokes எல்லாம் நாபியில் பொருந்தும் போல, எல்லாவற்றும் உயிரில் பொருந்துகின்றன. உயிர் உயிரால் நகர்கிறது; உயிர் உயிருக்கு தருகிறது; உயிர் உயிருக்காக தருகிறது. உயிரே தந்தை, உயிரே தாய், உயிரே சகோதரன், உயிரே சகோதரி, உயிரே ஆசான், உயிரே பிராமணன்.” “யாராவது தந்தை, தாய், சகோதரன், சகோதரி, ஆசான், பிராமணன் ஆகியோரிடம் கடுமையாக பேசினால், மக்கள் ‘நீ தந்தையை, தாயை, சகோதரனை, சகோதரியை, ஆசானை, பிராமணனை கொன்றவன்’ என்று சொல்வார்கள். ஆனால், உயிர் விட்டு போகவில்லை என்றால், அவர்களை ஈட்டியால் குத்தினாலும், அவ்வாறு சொல்ல மாட்டார்கள். ஏனெனில், உயிரே இவை அனைத்தும். இதை அறிந்து பேசுபவர், பிறரைவிட உயர்ந்த பேச்சு பேசுகிறார். யாராவது, ‘நீ பிறரைவிட உயர்ந்த பேச்சு பேசுகிறாய்’ என்றால், ‘ஆம், பேசுகிறேன்’ என்று கூற வேண்டும்; மறுக்கக் கூடாது.” பின்னர், சனத்குமாரர் கூறினார்: “ஆனால், உண்மையைப் பேசுபவரே பிறரைவிட உயர்ந்தவர். ‘பெரியவரே, நான் உண்மையுடன் பிறரைவிட உயர்ந்த பேச்சு பேச விரும்புகிறேன்.’ ‘உண்மையை அறிய விரும்ப வேண்டும்.’ ‘பெரியவரே, நான் உண்மையை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று மாணவன் கூறினான்.” “ஒருவர் அறிந்தால் தான் உண்மையைப் பேச முடியும்; அறியாமல் உண்மையைப் பேச முடியாது. அறிந்தால் மட்டுமே உண்மையைப் பேச முடியும். அறிவை அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் அறிவை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “ஒருவர் சிந்தித்தால் தான் அறிய முடியும்; பெயரால் அறிய முடியாது; சிந்திப்பதினால் மட்டுமே அறிய முடியும். சிந்தனையை அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் சிந்தனையை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “நம்பிக்கை இருந்தால் தான் ஒருவர் சிந்திக்க முடியும்; நம்பிக்கை இல்லையெனில் சிந்திக்க முடியாது. நம்பிக்கையினால் மட்டுமே சிந்திக்க முடியும். எனவே, நம்பிக்கையை அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் நம்பிக்கையை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “நிலைத்தன்மை இருந்தால் தான் நம்பிக்கை வரும்; நிலைத்தன்மை இல்லையெனில் நம்பிக்கை இல்லை. நிலைத்தன்மையினால் மட்டுமே நம்பிக்கை வருகிறது. எனவே, நிலைத்தன்மையை அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் நிலைத்தன்மையை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “செயல் செய்தால் தான் நிலைத்தன்மை வரும்; செயல் இல்லையெனில் நிலைத்தன்மை இல்லை. செயலினால் மட்டுமே நிலைத்தன்மை வருகிறது. எனவே, செயலை அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் செயலை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “ஆனந்தம் அடைந்தால் தான் செயல் செய்வார்; ஆனந்தம் இல்லையெனில் செயல் செய்யமாட்டார். ஆனந்தம் அடைந்தால் மட்டுமே செயல் செய்வார். எனவே, ஆனந்தத்தை அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் ஆனந்தத்தை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “பெருமை (பிரம்மம்) ஆனந்தம்; சிறியதிலோ ஆனந்தம் இல்லை. பெரிதாக இருப்பதே ஆனந்தம். எனவே, பெரிதாக இருப்பதையே அறிய வேண்டும். ‘பெரியவரே, நான் பெருமையை அறிய விரும்புகிறேன்’ என்று கூறினான்.” “யாரும் மற்றவரைக் காணாத இடம், மற்றவரைக் கேட்காத இடம், மற்றவரை அறியாத இடம் — அதுவே பெருமை. ஆனால், ஒருவர் மற்றவரைக் காணும் இடம், கேட்கும் இடம், அறியும் இடம் — அது சிறியது. பெருமை என்பதே அமரத்துவம்; சிறியது என்பது மரணத்திற்குரியது. ‘பெருமை எதில் நிலைபெற்றுள்ளது?’ என்று கேட்டான். ‘அது தன் பெருமையிலேயே, அல்லது பெருமையிலும் அல்லாமல் நிலைபெற்றுள்ளது’ என்றார்.” “இங்கு மக்கள் பெருமை என்றால், மாடுகள், குதிரைகள், யானைகள், தங்கம், வேலைக்காரர்கள், மனைவிகள், வயல்கள், வீடுகள் என்று சொல்வார்கள். ஆனால், நான் அவ்வாறு சொல்லவில்லை. ‘நீங்கள் என்ன சொல்கிறீர்கள்?’ என்றால், ‘ஒன்று மற்றொன்றில் நிலைபெற்றுள்ளது’ என்று சொல்கிறேன்.” “அவன் கீழிலும் உள்ளான், மேலிலும் உள்ளான், பின்புறமும் முன்னும், வலது, இடது — அவனே அனைத்தும். ஆத்மா குறித்து இவ்வாறு அறிவுரை கூறப்படுகிறது: ‘நான் கீழிலும், மேலிலும், பின்புறமும், முன்னும், வலதும், இடதுமாக இருக்கிறேன்; நானே அனைத்தும்.’” “ஆத்மா குறித்து மேலும், ‘ஆத்மா கீழிலும், மேலிலும், பின்புறமும், முன்னும், வலதும், இடதுமாக இருக்கிறது; ஆத்மாவே அனைத்தும்.’ என்று அறிவுரை கூறப்படுகிறது. இவ்வாறு காண்பவர், சிந்திப்பவர், அறிபவர் — அவர் ஆத்மாவில் மகிழ்கிறார், விளையாடுகிறார், ஒன்றிணைகிறார், ஆனந்தப்படுகிறார்; அவர் சுவாமியாகிறார். எல்லா உலகங்களிலும் அவர் விரும்பியபடி செல்ல முடியும். ஆனால், வேறு விதமாக அறிந்தவர்கள், பிறர் ஆளப்படுவார்கள்; அவர்களது உலகங்கள் அழிவுக்குரியவை; அவர்கள் விரும்பியபடி செல்ல முடியாது.” “இவ்வாறு காண்பவருக்கு, சிந்திப்பவருக்கு, அறிபவருக்கு, ஆத்மாவிலிருந்து உயிர், நம்பிக்கை, நினைவு, விண், நெருப்பு, நீர், தோற்றம் மறைவு, உணவு, சக்தி, அறிவு, தியானம், புரிதல், எண்ணம், மனம், சொல், பெயர், மந்திரங்கள், செயல்கள் — இவை அனைத்தும் ஆத்மாவிலிருந்து எழுகின்றன; அனைத்தும் ஆத்மாவே.” “இதற்காக ஒரு ச்லோகம் உள்ளது: அவர் மரணத்தையும், நோயையும், துயரையும் காண்பதில்லை; அவர் அனைத்தையும் காண்பவர்; எங்கும் அனைத்தையும் அடைவார். அவர் ஒருமை, மூன்றுமை, ஐந்துமை, எழுமை, ஒன்பதுமை, பதினொன்றுமை, நூறு, பத்து, ஒன்று, இருபதாயிரம் எனும் பன்மை அடைவார்.