स एकदा पिप्पलादः शिष्याय प्रोवाच—“प्राण एव सर्वाणि भूतानि प्राविशन्ति, प्राणात् एवोत्क्रामन्ति। एष वै देवता प्रस्तावस्य आश्रिता। यदि प्रस्थानेन अजानन् प्रस्थावं जपेत्, तस्य शिरः पतिष्यति—इति अहम् उक्तवान्।” ततः उद्गाथा उपससार। तस्मै प्रोवाच—“उद्गातुः देवता उद्गीथे प्रतिष्ठिता। यदि अजानन् उद्गीथं गायेत्, तस्य शिरः पतिष्यति—इति मा कुर्यात्, भगवन्। कासौ देवता इति?” स उवाच—“आदित्य एव। सर्वाणि हि भूतानि उद्गीथं गायन्ति यदा स आदित्यः समुत्तिष्ठति। एषा देवता उद्गीथे प्रतिष्ठिता। यदि अजानन् उद्गीथं गायेत्, तस्य शिरः पतिष्यति—इति उक्तवान्।” ततः प्रतिहार्तृ उपससार। तस्मै प्रोवाच—“प्रतिहार्तुः देवता प्रतिहारे प्रतिष्ठिता। यदि अजानन् प्रतिहारं जपेत्, तस्य शिरः पतिष्यति—इति मा कुर्यात्, भगवन्। कासौ देवता इति?” स उवाच—“अन्नमेव। सर्वाणि हि भूतानि अन्नेन जीवन्ति। एषा देवता प्रतिहारे प्रतिष्ठिता। यदि अजानन् प्रतिहारं जपेत्, तस्य शिरः पतिष्यति—इति एवमुक्तवान्।” शौव उद्गीथे, बाको दाल्भ्यः च ग्लावः मैत्रेयीपुत्रः च अध्ययनाय प्रस्थितवन्तौ। तयोः एकः श्वेतः श्वा प्रादुरासीत्। अन्ये श्वानः तं परितः समागत्य ऊचुः—“भो भगवन्, अस्माकं गाय, वयं क्षुधिताः स्मः।” स तान् उवाच—“मा प्रातः आगच्छत।”—इति। बाको दाल्भ्यः च ग्लावः च प्रतीक्ष्य तान् पश्यन्तौ स्थितवन्तौ। यथा बहिष्पवमाने गायमानाः प्रवर्तन्ते, तथा ते अपि सर्पन्तः उपविविशुः, ‘हिं’ इति शब्दं कृतवन्तः। ततः—“ॐ, अन्नं नः पिबाम, ॐ, पानं नः पिबाम। वरुणः, प्रजापतिः, सविता अन्नं आनीतवान्। अन्नपते, अन्नं आनय, आनय, आनय!” इति गायन्ति स्म। अयं लोकः ‘हा’ इत्यस्य रूपम्, वायुः ‘इकारः’, चन्द्रमाः ‘कारः’, आत्मा ‘हकारः’, अग्निः ‘ईकारः’, आदित्यः ‘ऊकारः’, आह्वानं ‘एकारः’, सर्वे देवाः ‘औहोयिकारः’, प्रजापतिः ‘हिङ्कारः’, प्राणः स्वरः, अन्नं या, वाक् विराट्। स्तोभः सञ्चारः, हुंकारः। यस्यैतद् साम्नामुपनिषदं वेद, तस्य वाक् दुग्धं ददाति; स अन्नवान् भवति, अन्नादो भवति। साम्नः सर्वस्यैव उपासना श्रेयो भवति। यत् शुभं तत् साम; यदशुभं तत् न साम। यः साम्ना उपगच्छति, ‘साम्ना एवोपगच्छति’ इति वदन्ति। यदशुभेन, ‘न साम्ना उपगच्छति’ इति वदन्ति। ‘साम नः’—शुभे, ‘शुभं नः’ इति वदन्ति। ‘न साम नः’—अशुभे, ‘न शुभं नः’ इति वदन्ति। यः एवं विद्वान् साम्नः अशुभत्वेनोपास्ते, अपि अधर्मिष्ठाः तं उपगच्छेयुः वा नमस्येयुः वा, ते तस्य समीपं गच्छन्ति, उपयन्ति च। पञ्चविधं साम लोकेषु उपासितव्यम्—पृथिवी हिङ्कारः, अग्निः प्रस्तावः, अन्तरिक्षम् उद्गीथः, आदित्यः प्रतिहारः, द्यौर्निधानम्—एवं उच्चेषु लोकेषु। अधस्तात्—द्यौः हिङ्कारः, आदित्यः प्रस्तावः, अन्तरिक्षम् उद्गीथः, अग्निः प्रतिहारः, पृथिवी निधानम्। यः एवं पञ्चविधं साम लोकेषु उपास्ते, तस्मै उच्चावचौ लोकौ लभ्येते। पञ्चविधं साम वर्षासु उपासितव्यम्—पूर्ववातः हिङ्कारः, मेघः प्रस्तावः, वर्षणं उद्गीथः, विद्युत्तननादः प्रतिहारः, संचितं निधानम्। यः एवं विद्वान् वर्षासु पञ्चविधं साम उपास्ते, वर्षति तस्मै। सर्वासु आपः पञ्चविधं साम उपासितव्यम्—मेघः हिङ्कारः, वर्षणं प्रस्तावः, पूर्वाभिमुखाः स्रोतांसि उद्गीथः, पश्चिमाभिमुखाः प्रतिहारः, निधानम्। यः एवं विद्वान् पञ्चविधं साम आपः उपास्ते, स आपो न जहाति, आपमयः भवति। ऋतुṣu पञ्चविधं साम उपासितव्यम्—वासन्तः हिङ्कारः, ग्रीष्मः प्रस्तावः, वर्षाः उद्गीथः, शरदः प्रतिहारः, हेमन्तः निधानम्। यः एवं विद्वान् ऋतुṣu पञ्चविधं साम उपास्ते, ऋतवः तस्मै लभ्यन्ते, स ऋतुमयः भवति। पशुषु पञ्चविधं साम उपासितव्यम्—अजा हिङ्कारः, अवयः प्रस्तावः, गावः उद्गीथः, अश्वाः प्रतिहारः, मनुष्यः निधानम्। यः एवं विद्वान् पञ्चविधं साम पशुषु उपास्ते, पशवः तस्य समीपं गच्छन्ति, स पशुमान् भवति। उत्तमं पञ्चविधं साम प्राणेषु उपासितव्यम्—प्राणः हिङ्कारः, वाक् प्रस्तावः, चक्षुः उद्गीथः, श्रोत्रं प्रतिहारः, मनः निधानम्। यः एवं विद्वान् प्राणेषु पञ्चविधं साम उपास्ते, स उत्तमो भवति, उत्तमान् लोकान् जयति। सप्तविधं साम वाचि उपासितव्यम्—यद्वाचि ‘हुम्’ तत् हिङ्कारः, यत् निष्क्रामति तत् प्रस्तावः, यदागच्छति तदादिः, यदुत्तिष्ठति तदुद्गीथः, यद्वर्तते तत् प्रतिहारः, यदुपसर्पति तदुपद्रवः, यदवसानी भवति तन्निधानम्। यः एवं सप्तविधं साम वाचि उपास्ते, वाचः दुग्धं स विन्दति, अन्नवान् भवति, अन्नादो भवति। एवं आदित्यं सप्तविधं साम उपासितव्यम्—सर्वदा सम्पूर्णेन साम्ना, ‘मम आगच्छतु, मम प्रतिनिवर्तताम्’ इति। सर्वाणि भूतानि तस्मिन् आश्रिता। सूर्योदयात् पूर्वं यत्, तद् हिङ्कारः, तस्मिन् पशवः आश्रिता, अतः ते हिङ्कारं कुर्वन्ति। आदौ यत्, तद् प्रस्तावः, तस्मिन् मनुष्याः आश्रिता, अतः प्रस्थानेषु ये इच्छन्ति, ते प्रस्थानेन सम्बद्धाः। यदादौ, तदादिः, तस्मिन् पक्षिणः आश्रिता, अतः पक्षिणः मध्ये विहाय पतन्ति। यत् मध्याह्ने, तदुद्गीथः, तस्मिन् देवाः आश्रिता, ये प्रजापतेः श्रेष्ठाः। यदन्यद् मध्याह्नात्, अपराह्णात् पूर्वं, तत् प्रतिहारः, तस्मिन् कुशा आश्रिता, अतः ते संगृह्यन्ते, प्रतिहारस्य भागिनः। एवं विद्वान् यः साम्नः रहस्यं, तस्य वाक् दुग्धं ददाति, स अन्नवान् भवति, अन्नादो भवति, सर्वं च प्राप्नोति।