स एव, अग्निं हस्ते गृहीत्वा, पुनरपि प्रत्यागच्छत्। तम् प्रजापतिः प्राह—“मघवन्, शान्तहृदयः त्वं ब्रह्मचर्यं कृत्वा पुनरागतः। किं त्वया पुनरागत्य इच्छ्यते?” स उवाच—“भगवन्, अस्मिन्स्थाने आत्मानं ‘अहं अयम् अस्मि’ इति न वेद; न हि अस्य सर्वाणि भूतानि विनश्यन्ति। नाहं किञ्चिदत्र भोगं पश्यामि।” प्रजापतिः पुनरुवाच—“एवं हि, मघवन्। अहं तवेदं विस्तरेण व्याख्यास्ये, न अन्यत्र। पञ्चवर्षाणि पुनः स्थेयाः।” स तत्र पञ्चवर्षाणि पुनरवसत्। एवं शतवर्षाणि समभवन्। यथोक्तं, मघवान् शतं वर्षाणि प्रजापतेः समीपे ब्रह्मचर्यं चकार। तस्मै प्रजापतिः पुनरुवाच। “मघवन्, एषः मर्त्यः शरीरेण मृत्युनाऽभिगृह्यते। एष एवामृतस्य शरीरिणः आश्रयः। यः शरीरी, स एव सुखदुःखयोः विषयः; शरीरीणां सुखदुःखाभ्यां न निवृत्तिः। अशरीरिणः तु सुखदुःखे न स्पृशतः। यथा वायुः अशरीरी, मेघः अशरीरी, विद्युत् अशरीरी, वज्रं च अशरीरि—एते सर्वे आकाशात् उत्पन्नाः परं ज्योतिः सम्प्राप्य स्वस्वरूपे प्रतिष्ठन्ते। एवं एषः शान्तः आत्मा अस्मात् शरीरात् उत्पन्नः परं ज्योतिः सम्प्राप्य स्वस्वरूपे प्रतिष्ठते। स एव परमः पुरुषः। तत्र सः यथेष्टं चरति—अशनाय, क्रीडाय, स्त्रीभिः, रथैः, बन्धुभिः च सह रममाणः, न स्मरन् एतत् शरीरं यत्र जातः। यथा अश्वः रथे युक्तः नीयते, एवं एषः प्राणः अस्मिन्शरीरे युक्तः नीयते। यदा चक्षुः अस्मिन्स्थाने लीयते, तदा चक्षुषः सम्बद्धः पुरुषः द्रष्टा भवति। यः जानाति ‘अहं एतद् घ्राणामि’—स आत्मा घ्रातृत्वाय, नासिका घ्राणाय। यः जानाति ‘अहं एतद् वदामि’—स आत्मा वक्तृत्वाय, वाक् वचनाय। यः जानाति ‘अहं एतद् शृणोमि’—स आत्मा श्रोतृत्वाय, कर्णः श्रवणाय। यः जानाति ‘अहं एतद् मन्ये’—स आत्मा मन्तृत्वाय, मनः तस्य दिव्यं चक्षुः। तेन दिव्येन चक्षुषा, मनसा, सः ब्रह्मणो लोके ये कामाः तेषु पश्यति, तेषु रमते। देवाः एतमात्मानं उपासते। तस्मात् सर्वे लोका, सर्वे च कामाः तेषां भवन्ति। यः एतमात्मानं वेद, सः सर्वान् लोकान् सर्वांश्च कामान् अनुविध्य प्राप्नोति। इति प्रजापतिः अवदत्। अहं तमसः वर्णात् शरणं गच्छामि; वर्णात् तमसः शरणं गच्छामि। यथा अश्वः रोमाणि प्रावर्तयति, यथा चन्द्रमाः राहोर्मुखात् विमुच्यते, एवं पापं निष्क्रम्य, शरीरं परित्यज्य, कर्ता स्वात्मनि प्रतिष्ठते, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति—एवं सः प्राप्नोति। आकाशः नामरूपयोः व्यावहारिकः। यदन्तरं तयोः, तदेव ब्रह्म, तदमृतम्, सः प्रजापतेः आत्मा। अहं प्रजापतेः सभायाम्, प्रजापतेः गृहं शरणं गच्छामि। अहं ब्राह्मणेषु कीर्तिम् आप्नोमि, राजसु कीर्तिम्, प्रजासु कीर्तिम्। अहं कीर्तिमतां परमां कीर्तिम् आप्नोमि। सा कीर्तिः मां मा परित्यजेत्, एष सोमो मां मा परित्यजेत्। एष एव ब्रह्म प्रजापतये उपदिष्टवान्, प्रजापतिः मनवे, मनुः प्रजापत्येभ्यः। यः वेदं गुरुगृहे सम्यगधीयीत, सर्वाणि चाचार्यानि कृत्वा, शुद्धे स्थाने सपरिवारः निवसेत्, स्वाध्यायं कुर्यात्, धर्मे स्थितः सर्वेन्द्रियाणि आत्मनि स्थापयेत्, किञ्चिदपि भूतं न हिंस्यात्, यत्र यत्र यज्ये विहितं तत्र एव हिंसायाम्। एवं जीवितपर्यन्तं स्थित्वा, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति, न पुनरावर्तते, न पुनरावर्तते।