यः कश्चन आशां ब्रह्मेत्युपासते, तस्य सर्वाः कामाः आशया एव सम्पद्यन्ते, न तस्य काचिद् आप्तिः विफलता वा भवति। यत्र यत्र आशा, तत्र तत्र सः स्वेच्छया सञ्चरति। एवं यो आशां ब्रह्मेत्युपास्ते, स पृच्छति—"भोः भगवन्, किम् आशाया अपि किमपि ज्यायान् अस्ति?" सः उवाच—"आम्, आशाया अपि किमपि ज्यायान् अस्ति।" "तद् मे भगवन् ब्रूहि" इति सः याचते। सः उवाच—"प्राण एव आशाया अपि ज्यायान्। यथा चक्रनाभौ अरण्यः स्थाप्यन्ते, एवं सर्वम् प्राणे प्रतिष्ठितम्। प्राणः प्राणेन सञ्चरति, प्राणः प्राणाय दत्ते, प्राणः प्राणस्यार्थम् दत्ते। प्राण एव पिता, प्राण एव माता, प्राण एव भ्राता, प्राण एव भगिनी, प्राण एवाचार्यः, प्राण एव ब्राह्मणः।" यदि कश्चित् पितरं वा मातरं वा भ्रातरं वा भगिनीं वा आचार्यं वा ब्राह्मणं वा कठोरं वाक्यं ब्रूयात्, तदा जनाः वदन्ति—"हन्ता पितुः, हन्ता मातुः, हन्ता भ्रातुः, हन्ता भगिन्याः, हन्ता आचार्यस्य, हन्ता ब्राह्मणस्य" इति। यदि तु प्राणस्य अव्ययत्वे, कश्चित् तान् शूलैः प्रहरेत् अपि, जनाः न वदन्ति—"हन्ता पितुः, हन्ता मातुः, हन्ता भ्रातुः, हन्ता भगिन्याः, हन्ता आचार्यस्य, हन्ता ब्राह्मणस्य" इति। एवं हि प्राण एव एते सर्वे। अतः य एवं पश्यति, मन्यते, वेद, सः अन्येभ्यः अधिकं भाषते। यदि कश्चित् तम् पृच्छेत्—"त्वं अन्येभ्यः अधिकं भाषसे" इति, सः प्रत्यवदेत्—"अहम् एवम् भाषे," न च प्रतिषेधेत्। किन्तु सत्येन भाषमाण एव अन्येभ्यः अधिकं भाषते। सः पृच्छति—"भोः भगवन्, अहम् इच्छामि सत्येन अन्येभ्यः अधिकं भाषितुम्।" "सत्यं वेदितव्यम्," इति सः उपदिशति। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि सत्यं वेदितुम्" इति सः याचते। यदा जानाति, तदा सत्यं भाषते; अजानन् न भाषते। केवलं जानन् एव सत्यं भाषते। ज्ञानमेव वेदितव्यम्। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि ज्ञानं वेदितुम्" इति सः याचते। यदा चिन्तयति, तदा जानाति; नाम्ना न जानाति, केवलं चिन्तयन् एव जानाति। चिन्तनमेव वेदितव्यम्। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि चिन्तनं वेदितुम्" इति सः याचते। यदा श्रद्धा अस्ति, तदा चिन्तयति; श्रद्धा विना न चिन्तयति। श्रद्धया एव चिन्तयति। श्रद्धा एव वेदितव्या। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि श्रद्धां वेदितुम्" इति सः याचते। यदा स्थैर्यं अस्ति, तदा श्रद्धा भवति; स्थैर्यं विना श्रद्धा न भवति। स्थैर्येण एव श्रद्धा भवति। स्थैर्यमेव वेदितव्यम्। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि स्थैर्यं वेदितुम्" इति सः याचते। यदा कर्म करोति, तदा स्थिरः भवति; अकुर्वन् न स्थिरः। कर्मणा एव स्थिरः भवति। कर्मैव वेदितव्यम्। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि कर्म वेदितुम्" इति सः याचते। यदा सुखं लभते, तदा करोति; अलभमानः न करोति। सुखलाभेन एव करोति। सुखमेव वेदितव्यम्। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि सुखं वेदितुम्" इति सः याचते। यत् तु बृहद्, तत् एव सुखम्। अल्पे सुखं नास्ति। बृहद् एव सुखम्। बृहद् एव वेदितव्यम्। "भोः भगवन्, अहम् इच्छामि बृहद् वेदितुम्" इति सः याचते। यत्र अन्यं न पश्यति, न शृणोति, न वेत्ति, तद् एव बृहद्। यत्र अन्यं पश्यति, शृणोति, वेत्ति, तद् अल्पम्। यद् बृहद्, तत् अमृतम्; यद् अल्पं, तत् मर्त्यम्। "भोः भगवन्, किम् अस्मिन् प्रतिष्ठितम्?" इति सः पृच्छति। "स्वमहिम्नि, अथवा नापि महिम्नि" इति सः ब्रूते। अत्र जनाः महिमानं पश्यन्ति—गवां, अश्वानां, हस्तिनां, सुवर्णस्य, दासीनां, दाराणां, क्षेत्राणां, गृहाणां च। अहं तु न एवं मन्ये।" "किं तर्हि मन्यसे?" इति पृष्टे सः ब्रूते—"एकं अन्यस्मिन् प्रतिष्ठितम्" इति। सः अधस्तात्, सः उपरिष्टात्, सः पृष्ठतः, सः पुरतः, सः दक्षिणतः, सः वामतः; सः एव सर्वम्। अतः आत्मविद्यायाः उपदेशः—"अहम् अधस्तात्, अहम् उपरिष्टात्, अहम् पृष्ठतः, अहम् पुरतः, अहम् दक्षिणतः, अहम् वामतः; अहम् एव सर्वम्।" अतः आत्मविद्यायाः उपदेशः—"आत्मा अधस्तात्, आत्मा उपरिष्टात्, आत्मा पृष्ठतः, आत्मा पुरतः, आत्मा दक्षिणतः, आत्मा वामतः; आत्मा एव सर्वम्।" यः एवं पश्यति, मन्यते, वेत्ति—सः आत्मनि रमते, आत्मनि क्रीडति, आत्मनि मैथुनं कुरुते, आत्मनि मोदते, सः स्वराज्यं प्राप्नोति। सर्वेषु लोकेषु स्वेच्छया सञ्चरति। ये तु अन्यथा जानन्ति, तान् अन्ये शासन्ति; तेषां लोकाः नश्यन्ति, न च सर्वेषु लोकेषु स्वेच्छया सञ्चरन्ति। यः एवं पश्यति, मन्यते, वेत्ति, तस्य आत्मनः प्राणा जायन्ते, आत्मनः आशा, आत्मनः स्मृति, आत्मनः आकाशः, आत्मनः अग्निः, आत्मनः आपः, आत्मनः उदयः, आत्मनः अस्तमयः, आत्मनः अन्नम्, आत्मनः बलम्, आत्मनः विज्ञानम्, आत्मनः ध्यानम्, आत्मनः विचारः, आत्मनः निश्चयः, आत्मनः मनः, आत्मनः वाक्, आत्मनः नाम, आत्मनः मन्त्राः, आत्मनः कर्माणि; सर्वम् एव एष आत्मा। अत्र श्लोकः—"न स मृत्युम् पश्यति, न रोगं, न क्लेशम्; सः सर्वं पश्यन्, सर्वत्र प्राप्नोति। स एकः, त्रिधा, पञ्चधा, सप्तधा, नवधा, पुनः एकादशधा भवति; शतम्, दश च, एकम्, च विंशतिसहस्राणि चोच्यन्ते। शुद्धेऽन्ने शुद्धिः स्यात् मनसः; शुद्धे मनसि ध्रुवा स्मृतिः; स्मृति-लाभे सर्वग्रन्थीनां विप्रमोक्षः। यस्य पापानि क्षीयन्ते, तस्मै भगवाञ् सनत्कुमारः तमः पारं दर्शयति। तम् स्कन्द इति आहुः, तम् स्कन्द इति आहुः।" अथ ब्रह्मपुर्यां हृदयकमलं नाम गृहं अस्ति, तस्मिन् अन्तः सूक्ष्मं व्योम। यद् अस्मिन्नन्तर्यदस्ति, तत् एव अन्वेष्टव्यम्, तत् एव ज्ञेयम्। यदि पृच्छेयुः—"अस्मिन्ब्रह्मपुर्यां हृदयकमलेऽन्तर्व्योम्नि किम् अन्वेष्टव्यम्, किम् ज्ञेयम्?"—इति, तदा एवं प्रत्यवदेत्। यावद् एतद् व्योम, तावद् एतद् हृदयस्य व्योम। तत्र स्वर्गपृथिव्यौ, अग्निवाय्वौ, सूर्यचन्द्रमसौ, विद्युत्तारकाः, यदिहास्ति, यदिह नास्ति, सर्वम् एतस्मिन्नन्तः प्रतिष्ठितम्। यदि पृच्छेयुः—"यदि सर्वं तत्र प्रतिष्ठितं, सर्वे च भूताः, सर्वे च कामाः, तर्हि तस्य जरा वा नाशो वा सम्पद्यते चेत्, किम् शिष्यते?"—इति, तदा एवम् प्रत्यवदेत्— "एतत् जरया न जरति, मरणेन न म्रियते। एषा ब्रह्मपुरी, यत्र कामाः प्रतिष्ठिताः। अयम् आत्मा निःपापः, अजरः, अमृतः, अशोकः, अत्रृष्णः, अत्रिप्तः, यस्य कामाः सत्याः, यस्य संकल्पाः सत्याः। यथा इह प्रविशन्ति कर्मणा, तथैव तत्र प्रविशन्ति संकल्पेन। यं यं देशं, यं यं क्षेत्रं, सा सा प्राप्तिः।" यथा इह कर्मजितं लोकं नश्यति, तथा तत्र पुण्यजितं लोकं नश्यति। ये तु अत्र आत्मानं च एतान् सत्यकामान् विदित्वा प्रयान्ति, तेषां सर्वेषु लोकेषु स्वेच्छाचारः। ये तु अत्र आत्मानं च एतान् सत्यकामान् अजानन्तः प्रयान्ति, तेषां सर्वेषु लोकेषु न स्वेच्छाचारः। यदि पितृलोकं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण पितरः समुत्तिष्ठन्ति, तेन पितृलोकेन सः तृप्यति, महतीं प्राप्नोति। यदि मातृलोकं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण मातरः समुत्तिष्ठन्ति, तेन मातृलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि भ्रातृलोकं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण भ्रातरः समुत्तिष्ठन्ति, तेन भ्रातृलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि भगिनीलोकं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण भगिन्यः समुत्तिष्ठन्ति, तेन भगिनीलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि मित्रलोकं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण मित्राणि समुत्तिष्ठन्ति, तेन मित्रलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि गन्धान् पुष्पाणि च इच्छेत्, संकल्पमात्रेण तस्य गन्धान् पुष्पाणि च समुत्पद्यन्ते, तेन गन्धपुष्पलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि अन्नपानं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण अन्नपानं समुत्पद्यते, तेन अन्नपानलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि गीतवाद्यं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण गीतवाद्यं समुत्पद्यते, तेन गीतवाद्यलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यदि स्त्रीलोकं इच्छेत्, संकल्पमात्रेण स्त्रियः समुत्पद्यन्ते, तेन स्त्रीलोकेन सः महतीं प्राप्नोति। यद् यद् अन्तं इच्छेत्, यं यं कामं कामयते, तद् एव तस्य संकल्पमात्रेण सम्पद्यते, तेन सः महतीं प्राप्नोति। एते सत्यकामाः अनृतैः आच्छादिताः। यः एतान् अजानन् इह प्रयाति, सः तान् न प्राप्नोति। यानि तस्य भूतानि, प्रेतानि, यानि च अन्यानि कामानि यानि न प्राप्नोति, तानि सर्वाणि सः तत्र प्राप्नोति। अत्र तस्य सत्यकामाः अनृतैः आच्छाद्यन्ते। यथा अज्ञातस्थानः जनः स्वर्णनिधिं भूम्न्यां पुनः पुनः उपरि गच्छन् न पश्यति, एवं सर्वे जनाः प्रतिदिनं ब्रह्मलोकं गच्छन्ति, न तु पश्यन्ति, अनृतैः तिरस्कृताः। एष एव आत्मा हृदयस्थः, तस्य नाम "हृदय" इति, हृदि ह्येषः। एवं वेदित्वा प्रतिदिनं स्वर्गलोकं प्राप्नोति। एषः शान्त आत्मा, अस्मात् शरीरात् उत्थाय परमज्योतिः प्राप्य स्वेन रूपेण अभिनिष्पद्यते—एष आत्मा, इति उवाच; एषः अमृतः, अभयः, एषः ब्रह्म। तस्य ब्रह्मणः नाम "सत्य" इति। त्रयः अक्षराः—"सत्-ति-यम्"। यद् "सत्" तद् अमृतम्; यद् "ति" तद् मर्त्यम्; "यम्" इति तयोः संयोजनम्। एवं संयुज्य प्रतिदिनं एवम् वेदित्वा स्वर्गलोकं प्राप्नोति।