शृणुत, धर्मज्ञाः! यदा इमानि सत्त्वानि, सर्वाणि, केवलं एषमेव रूपे प्रविशन्ति, तस्माद् एवास्मात् रूपात् उद्भवन्ति। यः तु एषं अमृतं स्वरूपं वेद, स साध्येषु एकत्वं प्राप्तः, ब्रह्मणा मुखेन, एतद् अमृतं दृष्ट्वा तृप्तिम् आप्नोति; सः एव एषमेव रूपे प्रविशति, तस्माद् एव चोत्थानं लभते। यावत् आदित्यः उत्तरस्यां दिशि उदेति, दक्षिणायां च अस्तं गच्छति, तावत् एव सः द्विगुणतरेणोर्ध्वं उदेति, अधस्तात् च अस्तं गच्छति; एवं साध्येषु एष एव अस्य क्षेत्रं, ऐश्वर्यं च, यत् सः विचरति। ततः, तस्मात् उद्भूय, सः न उदेति, न अस्तं गच्छति; मध्यस्थः एव तिष्ठति; एषा मन्त्रः। तत्र, कदाचिद् अपि न अस्तं गच्छति, न उदेति; हे देवा, एषा सत्यम्, एतेन मां ब्रह्मणः न अपहर्तव्यम्। यः एतद् ब्रह्मोपनिषदं एवं वेद, तस्मै न उदयः, नास्तमयः; तस्यैव एकः अह्नः अस्ति। एतत् ब्रह्म ब्रह्मणा प्रजापतिभ्यः उक्तम्, प्रजापतिः मनवे, मनुः पुत्रेभ्यः; एष एव उद्दालकः अरुणिः ज्येष्ठाय पुत्राय उक्तवान्। अस्य ब्रह्मणः उपदेशः पितरः ज्येष्ठाय पुत्राय, अथवा शुश्रूषवे शिष्याय कर्तव्यः। अन्यस्मै न कर्तव्यः, यदि सर्वं वित्तं आपूर्य दद्यात् अपि; एष एव एतस्मात् श्रेष्ठः, एष एव एतस्मात् श्रेष्ठः। गायत्री हि इदं सर्वं, यद् अस्ति; वाक् गायत्री, वाक् एव इदं सर्वं, यतः सा गायति रक्षति च। सा गायत्री एषा एव पृथिवी, यत्र सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि; सा न एतत् अतिक्रामति। सा पृथिवी एष एव अस्मिन् पुरुषे शरीरम्; तस्मिन्येव प्राणाः प्रतिष्ठिताः; सा न एतत् अतिक्रामति। तत् शरीरम् अस्मिन् पुरुषे एष एव, तस्मिन्येव हृदयम्; तत्रैव प्राणाः प्रतिष्ठिताः; सा न एतत् अतिक्रामति। एषा गायत्री चतुष्पदा षड्विधा; एवं सा ऋक्षु गीयते। एषा अस्य महिमा; पुरुषः तु एतस्मात् अपि महत्तरः; तस्य एकः पादः एव सर्वाणि भूतानि, त्रयः पादाः दिवि अमृताः। एष एव ब्रह्म; अथ यत् एतत् पुरुषस्य बहिर् व्योम, एष एव तत्; यत् च पुरुषस्य अन्तर्व्योम, एष एव तत्; यत् च हृदयस्य अन्तर् व्योम, एष एव तत्, पूर्णम् अचलम्; यः एतद् वेद, सः पूर्णम् अचलं श्रेयः आप्नोति। अस्य हृदयस्य पञ्च देवाः सन्धयः सन्ति; यः पूर्वतो मुखः, सः प्राणः, यः चक्षुः, यः सूर्यः; तं तेजः, अन्नादं च उपासीत; यः एवं वेद, सः तेजस्वी अन्नादः भवति। यः दक्षिणतः, सः व्यानः, श्रोत्रं, चन्द्रमाः; तं श्रियम्, कीर्तिं च उपासीत; यः एवं वेद, सः श्रिमान् कीर्तिमान् भवति। यः पश्चिमतः, सः अपानः, वाक्, अग्निः; तं ब्रह्मतेजः, अन्नादं च उपासीत; यः एवं वेद, सः ब्रह्मतेजसा तेजस्वी अन्नादः भवति। यः उत्तरतः, सः समानः, मनः, वर्षा; तं कीर्तिं, धृतिं च उपासीत; यः एवं वेद, सः कीर्तिमान् धृतिमान् भवति। यः ऊर्ध्वतः, सः उदानः, वायुः, व्योम; तं बलम्, महत्त्वं च उपासीत; यः एवं वेद, सः बलवान् महत्त्वान् भवति। एते पञ्च ब्रह्मपुरुषाः, स्वर्गलोकस्य द्वारपालाः; यः एतान् पञ्च ब्रह्मपुरुषान् स्वर्गलोकस्य द्वारपालान् वेद, तस्य वंशे वीरः जायते, सः स्वर्गलोकम् आप्नोति। अथ, यत् तेजः, यत् अस्मात् दिवः परे, सर्वेषां लोकानां परतः, उत्तमेषु लोकेषु, एष एव तत् यत् अस्मिन् पुरुषे तेजः अस्ति। तस्य दर्शनम् यत्, येन एतत् शरीरम् स्पृशन्, सः उष्णताम् अनुभवति; तस्य श्रोत्रं यत्, येन कर्णौ पिधाय, सः शब्दं शृणोति, यथा मेघगर्जनम्, यथा वह्निः प्रज्वलितः; एवं एतत् दृष्टं श्रुतं च उपासीत; यः एवं वेद, सः दृष्ट्या श्रोत्रेण च संपन्नः भवति। सर्वं खल्विदं ब्रह्म; तस्मात् सर्वं जायते, तेन जीवति, तद् एव अन्ते लीयते; शमेन उपासीत। पुरुषः सङ्कल्पमयः; यथा अस्य इह सङ्कल्पः, तथा अमुत्र भवति; तस्मात् एव सङ्कल्पं कुर्यात्। सः प्राणशरीरः, तेजोमयः, सत्यसंकल्पः, आकाशात्मा, सर्वकर्मा, सर्वकामः, सर्वगन्धः, सर्वरसः, शान्तः, अप्रमदः। एष मे आत्मा अन्तर् हृदये, अणीयान् तण्डुलस्य, यवस्य, सर्षपस्य, श्यामाकस्य, श्यामाकतण्डुलस्य वा; एष मे आत्मा अन्तर् हृदये, पृथिव्या अपि महान्, अन्तरिक्षादपि महान्, दिवः अपि महान्, एतेभ्यः सर्वेभ्यः लोकाभ्यः अपि महान्। सः सर्वकर्मा, सर्वकामः, सर्वगन्धः, सर्वरसः, शान्तः, अप्रमदः; एष मे आत्मा अन्तर् हृदये, सः ब्रह्म; प्रेत्य अस्मात् लोकात्, सः भवामि इति; यस्य अस्मिन न संशयः, तस्य न संशयः, इति शाण्डिल्यः उवाच। एष घटः पृथिवीं अधिष्ठाय स्थितः, न जीर्यति; दिशः अस्य हाराः, व्योम शीर्षम्; एष घटः एव पृथिवी, तस्मिन् सर्वम् इदं प्रतिष्ठितम्। तस्य पूर्वा दिशा इति इष्टका, दक्षिणा साहमाना, पश्चिमा राज्ञी, उत्तरः सुभूता, ऊर्ध्वा उदीची; तासाम् मध्ये वायुः वत्सः; यः वायुम् दिशां वत्सं वेद, सः पुत्रेषु न रोदिति; एवं वायुम् दिशां वत्सं विद्वान्, पुत्रेषु मा रोदामिति। अहं निर्दोषे घटे शरणं गच्छामि; अनेन, अनेन, अनेन, प्राणे शरणं गच्छामि; अनेन, अनेन, अनेन, भूः शरणं गच्छामि; अनेन, अनेन, अनेन, भुवः शरणं गच्छामि; अनेन, अनेन, अनेन, स्वः शरणं गच्छामि; अनेन, अनेन, अनेन। यद् अहम् अवदं, 'प्राणे शरणं गच्छामि,' सर्वम् इदं प्राण एव; यत् किञ्चित् अस्ति, तत् एव प्राप्नोषि। यद् अहम् अवदं, 'भूः शरणं गच्छामि,' पृथिव्यां शरणं गच्छामि, अन्तरिक्षे शरणं गच्छामि, दिवि शरणं गच्छामि; एवं हि अवदं। यद् अहम् अवदं, 'भुवः शरणं गच्छामि,' अग्नौ शरणं गच्छामि, वायौ शरणं गच्छामि, सूर्ये शरणं गच्छामि; एवं हि अवदं। यद् अहम् अवदं, 'स्वः शरणं गच्छामि,' ऋग्वेदे शरणं गच्छामि, यजुर्वेदे शरणं गच्छामि, सामवेदे शरणं गच्छामि; एवं हि अवदं, एवं अवदं। पुरुष एव यज्ञः; तस्य चतुर्विंशतिः संवत्सराः प्रातःसवः; गायत्री छन्दसः चतुर्विंशतिः अक्षराणि, गायत्रम् प्रातःसवः; तस्मिन् वसवः सम्बद्धाः; प्राणाः एव वसवः, येन हि इदं सर्वं वसति। यदि अस्मिन्नेव वयस्य व्याधिः जायेत, सः एवम् उक्त्वा, 'प्राणाः वसवः, प्रातःसवः, मध्यन्दिनसवः, मां नाश्नुयात्, मा अहं प्राणेषु वसुषु यज्ञं नाशयानीयम्,' इति, ततः सः उत्थाय, रोगात् विमुक्तः भवति। तस्य चत्वारिंशच्चत्वारिंशत् संवत्सराः मध्यन्दिनसवः; त्रिष्टुप् छन्दसः चत्वारिंशच्चत्वारिंशत् अक्षराणि, त्रैष्टुभः मध्यन्दिनसवः; तस्मिन् रुद्राः सम्बद्धाः; प्राणाः एव रुद्राः, येन हि इदं सर्वं रुदति। एवं, हे धर्मज्ञाः, एषा ब्रह्मविद्या, एष आत्मविद्या, एषा गायत्री, एष यज्ञपुरुषः, सर्वं एतत् ब्रह्मैव—यः एवं वेद, सः अमृतत्वं प्राप्नोति।